مەملەكەتتىك تىلدەگى ۇلتتىق زاڭناما لينگۆيستيكاسىنىڭ لاتىن الىپبيىنە بەيىمدەلۋى دە لەكسيكالىق, تەرمينولوگيالىق جاڭا ساپالىق وزگەرىستەردى قامتيتىنى بەلگىلى. سوندىقتان جاڭا ءالىپبيدىڭ قابىلدانۋىنا كاتىستى ۇلتتىق زاڭنامانى لاتىن ارپىنە كوشىرۋ جوسپارىن قولعا الۋ, زاڭناما تەرميندەرىن ۇلتتىق تىلىمىزگە ءبىرجولا بەيىمدەۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا جىل سايىن قىرۋار قارجى جۇمسالىپ جاتقانىنا قاراماستان, بۇل باعىتتاعى جەتىستىگىمىز ءالى دە ويداعىداي ەمەس. زاڭناما تەرميندەرىن قالىپتاستىرۋدا, بىرىزدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ناقتى تۇجىرىمدالعان ۇستانىم جوق. اتالعان سالادا اركىم ءوز بىلگەنىمەن جۇمىس ىستەپ, زاڭنامانى قازاقشا سويلەتۋدە ءبىر تەرميندى ءارتۇرلى قولدانىپ, زاڭداردى ورىنداۋدا كۇردەلى قيىندىقتارعا دۋشار بولىپ وتىرمىز. ماسەلەن «دەكريميناليزاتسيا» دەگەن تەرميننىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ زاڭدارىندا «قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋ», «قىلمىسسىزداندىرۋ» دەپ, ۇكىمەت قاۋلىلارىندا «قىلمىس دەپ تانىماۋ», «قىلمىستان ارىلتۋ», «دەكريميناليزاتسيالاۋ» دەپ قولدانىلادى. مۇنداي مىسالدار جەتىپ-ارتىلادى.
قازاق ءتىلىنىڭ بايلىعى, ماعىنالىق كوپنۇسقالىلىعى, سينونيمدىك قاتارلارىنىڭ كەڭدىگى كوركەم ادەبيەتتە مول مۇمكىندىكتەر اشقانىمەن, وزىندىك ەرەكشە تالاپتارعا ساي جاساقتالاتىن زاڭ اكتىلەرىندە بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار تۋعىزىپ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە زاڭ تەحنيكاسىنىڭ تىلگە قاتىستى تالاپتارى ساقتالماي وتىر.
قازىرگى زاڭ ماتىندەرىن اۋدارۋشىلار مەن تەرمينولوگتاردىڭ اراسىندا حالىقارالىق تەرميندەردى قازاقشالاۋدا سوزدەردىڭ ەتيمولوگياسىن دۇرىس پايدالانباي, ولاردى بۇرمالاپ, ورىنسىز پايدالانۋ ءجيى كەزدەسىپ ءجۇر. ولار ورىس, اعىلشىن, نەمىس جانە باسقا دا ەۋروپانىڭ تىلىندە جۇزدەگەن جىلدان بەرى پايدالانىلىپ كەلە جاتقان سوزدەردىڭ بارلىعىنا قازاقشا بالاما ىزدەپ, ولاردىڭ زاڭدىق-تەرميندىك ماعىناسىن بۇزىپ وتىر.
جەدەل ءجۇرىپ جاتقان جاھاندانۋ مەن ينتەگراتسيا پروتسەستەرىندە تىلدەر دە ءبىر-بىرىمەن جاقىنداي تۇسكەنىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل جولدا تەرمين سوزدەردىڭ ىقپالى ەرەكشە. دەمەك, تەرميندەردى جان-جاقتى عىلىمي-پراكتيكالىق زەردەلەۋدەن وتكىزبەي, زاڭ ماتىندەرىنە ەنگىزۋگە جول بەرمەۋ كەرەك. ءاربىر تەرميندى بەكىتىپ, ونى زاڭ ماتىنىنە ەنگىزبەس بۇرىن جان-جاقتى عىلىمي-پراكتيكالىق تالداۋدان وتكىزگەن ءجون.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەنگە دەيىن, ياعني كەڭەس وداعى كەزەڭىندە حالىقارالىق تەرميندەر, قىسقارعان سوزدەر اۋدارىلماي, سول قالپىندا الىنۋعا ءتيىس دەگەن بۇلجىماس قاعيدا بولعان. مىسالى, پراۆو, كوسموس, سپۋتنيك, بالانس, ستاج, ستاجەر, تاعى باسقا كوپتەگەن سوزدەر سول قالپىندا قولدانىلاتىن. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ حالىقارالىق تەرميندەردى جاپپاي قازاقشالاۋ باستالىپ, تىلىمىزگە ەنىپ جاتقان تەرميندەر قۇلاققا تۇرپىدەي ءتيىپ, ءوزىمىز ارەڭ تۇسىنەتىن حالگە جەتتىك. بۇل پروبلەمانى ەلباسى دا كەزىندە جانە جۋىرداعى جولداۋىندا اتاپ كورسەتتى.
دەمەك, ءتىل كوميتەتى, لينگۆيستيكا ورتالىعى جانە باسقا دا تىلمەن اينالىساتىن ۇيىمدار زاڭداعى تەرميندەردى دۇرىستاپ, بىرىزدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بۇرىننان بار سوزدىك قورعا رەۆيزيا جاساپ, ولاردىڭ اراسىنان تالاپقا ساي كەلەتىن نۇسقالاردى قالدىرۋى كەرەك.
بۇل ماسەلە دەپۋتاتتار تاراپىنان بىلتىر دا كوتەرىلىپ, ارنايى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانعان بولاتىن. الايدا, بۇگىنگە دەيىن وسىعان قاتىستى قانداي دا ءبىر ءىس اتقارىلعانىن كورىپ وتىرعان جوقپىز.
ءتىلدى ساقتاۋ, دامىتۋ, ونىڭ وزگە تىلدەرمەن بايلانىسىن قالىپتاستىرۋ تەك ءتىل ماماندارىنىڭ عانا ءىسى ەمەس, وعان ءبارىمىز دە اتسالىسۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ءبىز ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى قايتا قاراستىرىپ, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋدى سۇرادىق.
اسىلبەك سماعۇلوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
