مىنە, بۇگىنگى اقساقالدىق جاسقا جەتكەندەر سول كەزەڭدە ءىس باسىندا بولعان ۇرپاقتىڭ وكىلدەرى. ءومىر بولعان سوڭ جيىن-توي, ساداقا, قارالى داستارقان راسىمدەرى بولماي تۇرمايدى. قانداي باسقوسۋ بولسا دا, ونىڭ اياعىنا قاراي باتا بەرىلىپ, بەت سيپالادى. وسىنداي كەزدە داستارقان باسىنا جينالعان كوپشىلىك ارالارىنداعى جاسى ۇلكەن ادامدارعا قاراماي ما؟ ال ونىڭ بەرەتىن باتاسى بەينە ءبىر توست ايتىپ تۇرعانداي ەستىلەتىنىنە نە دەرسىز؟ ءتىپتى ءبىر جيىندا ءبىر جاسى ۇلكەن ازامات ءوز باتاسىن: «ال سول ءۇشىن الىپ قويايىق!», دەپ بىتىرگەندە, جينالعان جۇرتتىڭ ءبارى جەرگە قاراعان ەدى. اقساقال دەگەن ابىرويلى اتقا ساي كەلمەيتىن مۇنداي ادامداردا قانداي قادىر-قاسيەت بولماق؟
قالاي دەسەك تە, ءسوزى ءوتىمدى, ابىروي-بەدەلى جوعارى, ايتقان ءسوزى قۇراننىڭ سوزىندەي قابىلداناتىن اعا بۋىن وكىلدەرى بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعامىمىزدىڭ ءبىر بولشەگى, ءبىر قازىناسى ەمەس پە؟ «قارتى بار ءۇيدىڭ قازىناسى بار», «اۋىلىڭدا اقساقال بولسا, جازىپ قويعان حاتپەن تەڭ» دەمەيتىن بە ەدى دانا حالقىمىز. اۋزى دۋالى, ءىسى مەن ءسوزىنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىعى جوق, جۇزىنەن نۇرى, اۋزىنان ءتالىمى توگىلگەن اقساقالدار – ەلدىڭ رۋحاني تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى بولماق.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا وكىل يمامى تولەبي وسپان تومەندەگىدەي اڭگىمە ايتىپ بەرىپ ەدى: «مەن وزىمە جۇكتەلگەن پارىزىم مەن قىزمەتىمدى اتقارۋ ىڭعايىنا قاراي ءوڭىردىڭ ءار قيىعىندا بولىپ تۇرامىن. سول كەزدە وبلىس اۋداندارىنداعى جاماعات-قاۋىممەن دە كەزدەسىپ, وي-پىكىرلەرىنە قۇلاق ءتۇرىپ جۇرەمىن. «اقساقالسىز اۋىل بولمايدى» دەگەندەي, سونداي ساتتەردە ەل ىشىندەگى اعا-ۇرپاق وكىلدەرى كەيىنگى بۋىنعا قانداي ۇلگى-ونەگەسىن كورسەتىپ ءجۇر ەكەن دەگەن ماسەلەگە دە وي جۇگىرتكەندى حوش كورگەن ەدىم. ەل ءىشى قاشاندا زەردەلى جاندارعا كەندە بولىپ كورگەن ەمەس. اسىرەسە, سولاردىڭ اراسىندا حرومتاۋ اۋدانىنىڭ اقجار اۋىلىنداعى ءجۇرىس-تۇرىسى ورنىقتى, ءبىتىم-بولمىسى بايىپ-
تى, ىستەرى ونەگەلى, سوزدەرى دە يمانعا تولى, كەيىنگىلەرگە تيگىزەر ىقپالى مول اقساقالدار جاقسى اسەر قالدىردى».
وسى اڭگىمەدەن سوڭ كوپ كەشىكپەي ءبىزدىڭ دە جۋرناليستىك ىسساپارمەن سول اۋىلعا جولىمىزدىڭ تۇسكەنى بار. راسىندا دا, مۇندا يمامنىڭ اڭعارعانىنداي اقساقالدىق مەكتەپتىڭ العىشارتتارى قالانعانىنا كوز جەتكىزە تۇستىك.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كەيبىر شالعايداعى اۋىلدارىندا تەرىس ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتىپ قالىپ جۇرگەن جاستار دا كەزدەسەدى. اسىرەسە مۇنداي كورىنىستەر ءدىني تۇرعىداعى نانىم-تۇسىنىكتەرى تومەن جاس ۇرپاقتىڭ اراسىندا كوبىرەك بوي كورسەتىپ جۇرگەنى دە بۇگىنگى كۇننىڭ ءبىر شىندىعى.
وسىنداي كەزدە: «شىراعىم, ونىڭ ءجونى ولاي ەمەس, بىلاي عوي», دەپ ارقادان قاعىپ, ونىڭ بولاشاعىنا باعىت-باعدار سىلتەيتىن جاناشىر اقىلشى تابىلىپ جاتسا ءارى وعان قۇلاق قويا الاتىن زەرەك جاس ورەن كەزدەسسە, بۇل ونىڭ جارتى باعى, جارتى باقىتى دەي بەرىڭىز. مىنە, وسىنداي اقساقالدىق پارىز ويداعىداي اتقارىلىپ جۇرگەن جاعدايدا ءار ءتۇرلى تەرىس ءدىني تۇسىنىكتەر تورگە وزا الماسا كەرەك. ايتالىق, وسىدان التى جىل بۇرىن تەمىر اۋدانىنىڭ شۇبارشي اۋىلىندا ءدىني راديكالداردىڭ باس كوتەرۋىنەن ورىن العان ەكسترەميستىك-تەرروريستىك سيپاتتا بولعان قاندى وقيعانىڭ الدىن الۋعا بولماس پا ەدى؟ جاعداي تىم كۇردەلەنىپ, ونىڭ ارتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن جازىقسىز جانداردىڭ قازا تابۋىنا دەيىن اكەلىپ سوقتىرۋىنىڭ ارعى استارىندا اقساقالدىق مەكتەپتىڭ كەمشىندىگى, شۇبارشي اۋىلىندا يماندىلىق قاعيداتتارىنىڭ ورنىعا الماعانى سەكىلدى الەۋمەتتىك دەرت ۇشقىندارى بولماعانىنا كىم كەپىلدىك بەرە الادى؟ كىم بىلەدى, بۇل اۋىلداعى ۇلكەندىك-اقساقالدىق ىقپال ۇستەم تۇسكەن كەزدە مۇمكىن مۇنداي قايعىلى جاعداي ورىن الماعان بولار ما ەدى؟
سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە جانازا مەن جەرلەۋ راسىمدەرى كەزىندە ءارى تارت تا, بەرى تارت دەيتىندەي ءار ءتۇرلى تەرىس كورىنىستەر كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر. مۇنداي جايتتاردىڭ ورىن الۋىنا تەرىس ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن راديكالدى توپتاردىڭ اسەرى دە بار ەكەنىن جوققا شىعارۋ ەش مۇمكىن ەمەس. مىنە, مۇنداي سىني ساتتەردە ءجون-جورالعىنى جاقسى بىلەتىن ءارى ورنىقتى ويىمەن ەل-جۇرتقا ايتقانىن تىڭداتا الاتىن ىقپالدى اۋىل اقساقالدارىنىڭ ءباتۋالى توقتامى كەرەك-اق.
وسى ورايدا ايتا كەتەرلىك جايت, ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق دەگەندەي, تەمىر اۋدانىنىڭ كەڭقياق ەلدى مەكەنىندە ۇزاق جىل وتاسقان زايىبى ومىردەن وتكەن كەزدە ءبىر قارتتىڭ كوز جاسىنا اۋىلداستارىنىڭ ءبارى دە كۋا بولىپتى. ول كىسى ەڭ الدىمەن كەمپىرىنىڭ قايتىس بولعانىنا ەمەس, ءوز كىندىگىنەن وربىگەن ۇلدارى ءاي-شايعا قاراماستان, ءبىر-ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە ءمايىتتى زيراتقا سۇيرەي جونەلگەنىنە ەگىلگەن ەكەن. اكە ءسوزىن قۇلاققا ىلمەگەن پەرزەنتتەرگە نە شارا؟ بۇل جايت سول اۋىلدىڭ رۋحاني تىرەكسىز قالعانىنان حابار بەرىپ تۇرعانداي. جوعارىدا ايتىلعانداي, مۇنداي جاعدايدا تەرىس ءدىني اعىمدار دا جان-جاقتان كەۋ-كەۋلەي بەرەتىنى تابيعي جايت.
اۋىل عيبراتى مول, ەل ىشىندە قادىر-قاسيەتى جوعارى, ابىرويى مەن بەدەلى اسقاق اقساقالدارىمەن ارداقتى. اقساقال – وتە جوعارى ادامي مارتەبە. تاربيە تىرەگى. ونەگە ءورىسى. بىزگە كەرەگى ولاردىڭ اماندىعى, دەندەرىنىڭ ساۋلىعى. وسى ورايدا بۇگىنگى اڭگىمەمىزگە تىرەك بولعان جايتتار كوپشىلىككە وي سالىپ جاتسا, ويعا العان ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
