باسپادان تاياۋدا عانا شىعىپ تۇساۋى كەسىلگەن «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ العىسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وزىنە دەمەۋ بولعان حالقىنا العىس ايتۋدان باستاۋى تەكتەن-تەك ەمەس. ءوز قازاقستاندىق جولىمەن كەلەشەككە سەنىمدى قادام باسىپ بارا جاتقان حالقى سىن ساعاتىندا وزىنە سۇيەۋ بولعانىن جادىنان شىعارماي ءداۋىر تۋرالى تولعانىسىن ارنايى ارناپ, تارتۋ ەتكەنىن كوپشىلىك تە كىشىپەيىل مىنەزىنە بالاپ جاتىر. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ بۇل ەڭبەگىندە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ وزىندىك قالىپتاسۋ جولىن, ادامزات دامۋىنىڭ جاڭا شيرەگىنە جاڭا سيپاتتاعى دەربەس مەملەكەتتىڭ كەلىپ قوسىلۋ كەزەڭىن ەگجەي-تەگجەيلى بايانداعان. قۇندى ەڭبەك تەك ساياسي ماسەلەلەرگە عانا ەمەس, بارلىق قوعامدىق ىرگەلى سالالارعا ارنالىپ, سونىڭ ىشىندە رۋحاني ساراپتامالارىمەن دە كەڭىنەن توقتالادى.
ءالى ەسىمىزدە, ءۇمىت پەن ۇرەي الماسقان كەزەڭدە الدىمىزدا اۋىر كۇندەردىڭ كۇتىپ تۇرعانىن ول جاسىرعان جوق. اۋىزبىرشىلىك, سابىر مەن سەنىم, ىنتىماق پەن بىرلىك بولسا, ءتۇبى بۇل قيىندىقتى دا ەڭسەرەتىنىمىزدى ايتىپ, دەم بەردى. سول ءبىر الماعايىپ كەزدە عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەن ايتۋلى عالىمدارىمىز, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇستازدارى, مادەنيەت وشاقتارىندا جۇمىس ىستەيتىن بىلىكتى ماماندار كاسىبيلىكتەرىن كۇنكورىستىڭ قامىنا جەڭدىرۋگە ءماجبۇر بولدى. ونەر دەگەن ۇعىم قۇنىن جوعالتىپ, ءبىر-اق ساتتە قادىرسىز بولىپ قالدى. بيىك مادەنيەتىمىزدىڭ مۇڭايعان ءجۇزى ۇزاق جىلدارعا دەيىن جادىراي المادى. قاستەرلى قۇندىلىقتارىمىز بازارعا باراتىن الا دوربالاردىڭ ىشىندە بۇلقىنىپ, تۇنشىعىپ كەتە باردى...
وسىنداي كورىنىستەرىمەن ەستە قالعان كەشەگى كۇننىڭ قيىندىقتارى «تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە» سالماقپەن سارالانىپ قويماي, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدىعىنداعى كۇردەلى ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەرگە جاۋاپ رەتىندە شەشىم قابىلداۋدىڭ ىشكى قيسىنى مەن ساياسي ەركىندىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ناقتى مىسالدارى كەلتىرىلگەن. پاراساتتى پايىممەن ورىلگەن ەڭبەگىندە ەلباسىمىز تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولدارىنا, مەملەكەت قۇرىلىسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنە تەرەڭنەن تالداۋ جاساي وتىرىپ, وسى ۋاقىت ارالىعىندا دۇنيەگە كەلىپ, ءوسىپ كەلە جاتقان ويى ەركىن, پىكىرى اشىق بۇگىنگى جاستاردىڭ وتكەن تاريحتى بىلگەنىن, باعالاعانىن قالايتىنىن اڭعارتادى. جاس بۋىن ءسىڭىرۋى ءتيىس باستى ساباق: «كەز كەلگەن قولايسىز ۇردىستەردىڭ, كەز كەلگەن جاعىمسىز بولجامداردىڭ بەتىن قايتارىپ, ءورشىل دە بيىك ماقساتتارعا جەتۋگە بولادى. جەتىستىكتىڭ كەپىلى – ۇزدىكسىز العا ۇمتىلۋ» ەكەنىن قاپەرىنە سالادى.
تاريحتىڭ وتكەن جولىن تارازىلاپ, 26 جىلدىق كەزەڭگە بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان باعا بەرۋدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلەشەككە قادام جاساۋداعى كەڭ اۋقىمداعى ىرگەلى جۇمىسىنىڭ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ مىندەتىمەن بىرگە ءوزارا قاتار تۇجىرىمدادى. پرەزيدەنت جاڭعىرتۋدىڭ باستى تالابى رەتىندە ءداستۇرلى جانە زاماناۋي ونەرىمىزدىڭ بىرەگەي تۋىندىلارىنان جارقىن كورىنىس بەرەتىن ء«وز مادەنيەتىمىزدى, ءوز ۇلتتىق كودىمىزدى ساقتاۋدى» اتادى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – پرەزيدەنت باعدارلاماسىنداعى «جاھاندىق داۋىردەگى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەتتى» ورىنداۋ جولىندا ناقتى قادامداردى اتقارۋ. اتقارۋ جولىندا الدىڭعى شەپتەن كورىنۋ ءۇشىن بۇرىنعى سانا مەن ويلاۋ مودەلىن ساقتاپ قالۋدىڭ ەندىگى جەردە مۇمكىن ەمەس ەكەنىن, قارقىندى دامىپ بارا جاتقان ءداۋىرىمىزدىڭ وزىق مۇمكىندىكتەرىنە قاراي بەيىمدەلۋىمىزدىڭ قاجەتتىلىگىن ۇعىندىق. بۇلاي ەتپەسەك, الەمدىك مادەني جانە ەكونوميكالىق برەندتەر اراسىنداعى حالىقارالىق باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە المايمىز. بۇل باعدارلاماداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى قازاقستان مادەنيەتىن الەمدىك ۇدەرىستە قاراستىرۋ. ويتكەنى ۇلتتىڭ رۋحانيلىعى, فيلوسوفياسى مادەنيەت ارقىلى كورىنىس تابادى. كوركەم شىعارمانىڭ ءتىلى شەكارا دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن شەكسىز مۇمكىندىككە يە ماڭىزدى قۇندىلىق, قانداي ۇلت بولعانىنا قاراماستان, جۇرەگىمەن جىمداسىپ, تۇسىنىكتى بولا كەتەتىنى دە سول ارتىقشىلىعىنان بولار.
زاماناۋي جاھاندىق الەمدە مادەنيەت قانا ۇلتتىق ءتىلدىڭ, كەلبەتتىڭ, ءداستۇردىڭ وزىنە عانا ءتان جان-جاقتى بىرەگەيلىگىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونەر مەن مادەنيەت ادامزات قاۋىمداستىعىنىڭ ءتيىمدى دامۋىنا جول اشاتىن رۋحاني قۇندىلىقتى جيناقتاپ, وڭ يدەيالارمەن تۇرلەندىرەدى. مادەنيەت دەگەن – كوپتەگەن فاكتورلارعا تاۋەلدى ءتىرى اعزا. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ مادەني ساياساتىنىڭ باستى وزەگى مەن ارقاۋى فورمالدى (سىرتقى) جانە يدەيالىق (ىشكى) مازمۇن اراسىنداعى ديلەمما بولىپ قالا بەرەدى. سىرتقى قالىپ ىشكى مازمۇنمەن تولىعادى, ال مازمۇن سىرتقى ءپىشىندى وزگەرتەدى. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىزدىڭ شەشىلۋى كۇردەلى وسال جاقتارىن وڭ دامۋعا باستايتىن بەل ومىرتقاسىن مىقتى تىرەۋگە اينالدىرۋىمىزعا بولادى جانە سولاي جاساۋ كەرەك ەكەنى وتكىر سەزىلىپ وتىر.
پرەزيدەنت بەلگىلەگەن باستى باعىتتىڭ ءبىرى, مادەنيەت پەن ونەردىڭ وقۋ جانە عىلىمي كەڭىستىگىن دامىتۋ, اقپاراتتىق جانە مادەنيەت سالاسىنداعى كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ۇستانىم تۇتاس ۇلتقا سەرپىن بەرگەن پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جاساعان جاڭا جولداۋىندا دا ۇعىنىقتى ايتىلدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ جەتىنشى مىندەتتە – «ادامي كاپيتال – جاڭعىرۋدىڭ نەگىزى» دەپ ء«بىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ساپاسى» تۋرالى «بارلىق جاستاعى ازاماتتاردى قامتيتىن ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ءوزىمىزدىڭ وزىق جۇيەمىزدى قۇرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت», دەپ وتە جاقسى كورسەتتى. ءبىز جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى وزگەرىستەرگە ۇنەمى بەيىم بولۋ جانە جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋ قابىلەتىن دامىتۋعا ءتيىسپىز. قازىرگى الەمدە بولىپ جاتقان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر دەر كەزىندە باعدارلاپ, جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋگە ءار وقىتۋشى مەن پروفەسسورلاردىڭ وزگەرۋلەرىن تالاپ ەتەدى. بۇل اعىلشىن جانە باسقا دا شەتەل تىلدەرىن جاقسى بىلۋمەن, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋمەن بايلانىستى. ادامي كاپيتالدى تانۋدىڭ AQSI, بلۋم تاكسونومياسى, قۇزىرەتتىلىك ءتاسىلى, CLIL ءتارىزدى تانىمدىق-كوگنيتيۆتىك عىلىمي ءادىسناماسى مەن ادىستەمەلەرى تولىقتىرىلىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كەڭىنەن قولدانۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ونەر اكادەمياسى ستۋدەنتتەردى عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنا جانە وندىرىستىك-تەحنولوگيالىق ورتاعا سايكەس دايىنداۋدى كوزدەپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىندەگى جوبالارعا قاتىستىرۋدا.
بيبىگۇل ءنۇسىپجانوۆا,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
