قاراعاندىداعى «فيتوحيميا» حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى» – تاۋەلسىزدىك پەرزەنتى
قاستەرلى پارىز, مەرەيلى مىندەت
قازىر قۇرامىندا حيميا, فارماكولوگيا, بيولوگيا جانە فارماتسەۆتيكا سالالارىنا باعىتتالعان 13 عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمدەرى بار ءبىزدىڭ حولدينگ ەلباسىنىڭ جەكە قولداۋىمەن قۇرىلعان بولاتىن. وتاندىق بىرەگەي فيتوپرەپاراتتاردى كەشەندى تۇردە بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتاردان ىزدەستىرۋدەن باستاپ, دارىلىك شيكىزاتتى ءوسىرۋ, ولاردى وڭدەپ, جاڭا فيتوپرەپاراتتاردىڭ دايىن دارىلىك تۇرلەرىنىڭ تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك مولشەرىن شىعارۋعا دەيىن جەتكىزۋ جۇمىستارىن 159 عىلىمي قىزمەتكەر, سونىڭ ىشىندە 1 اكادەميك, 17 عىلىم دوكتورى مەن 38 كانديداتى جۇرگىزەدى. اتالعان باعىتتاعى ىرگەلى زەرتتەۋلەردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قازاقستان وسىمدىكتەرىنىڭ 494 ءتۇرى زەرتتەلدى. بۇلاردان 2 مىڭنان استام تابيعي قوسىلىستار ءبولىنىپ, تەڭدەستىرىلدى. 1 مىڭعا جۋىق جاڭا تۋىندىلار سينتەزدەلدى.
حولدينگ بازاسىندا رەسپۋبليكالىق بيولوگيالىق بەلسەندى قوسىلىستاردىڭ جانە دارىلىك زاتتاردىڭ ستاندارتى ۇلگىلەرىنىڭ بانكى جۇمىس ىستەيدى. ول شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ينۆەستيتسيالارىن تارتۋعا ىقپال ەتىپ كەلەدى. بۇگىندە 43 فيتوپرەپارات شىعارىلادى, اتاپ ايتقاندا قاتەرلى ىسىككە قارسى قولدانىلاتىن «ارگلابين», «سالسوكوللين», «ساۋسالين» ءتارىزدى دارىلەر الىسقا ايان. بىرقاتارى شەت ەلدەردە تىركەۋدەن ءوتتى. «ارگلابيننىڭ» شيپالىق قاسيەتى گەرمانياداعى «لەونارديس كلينيك», اقش-تىڭ حيۋستون شتاتىنداعى «نيۋ ونكولودجي لابز», ماسكەۋدەگى ن.ن.بلوحين اتىنداعى رەسەي ونكولوگيالىق عىلىمي ورتالىقتارىندا دالەلدەندى. بۇگىنگە دەيىن ونىڭ كومەگىمەن 2500-دەن استام ادام ەمدەلىپ, كلينيكالىق قولدانىستا 76 پايىزدا وڭ تيىمدىلىك بەردى. قازىر تىقىر جۋسان وسىمدىگىنەن الىنعان سەسكۆيتەرپەندى لاكتون سۋبستانتسياسى نەگىزىندە تامىر جۇيەسى ارقىلى جىبەرۋگە ارنالعان ليوفيلدەنگەن ءتۇرى دە شىعارىلۋدا.
حولدينگتىڭ باستى عىلىمي دامۋ باعىتتارى تابيعي ءوسىمدىك شيكىزاتىن زەرتتەۋ, ولاردىڭ نەگىزىندە جاڭا دارىلىك ماتەريالدار مەن پرەپاراتتار الۋ, حالىقارالىق GMP ستاندارتتارىنىڭ تالاپتارىنا ساي دارىلىك پرەپاراتتار ءوندىرىسى ءۇشىن عىلىمي تەحنولوگيالار مەن تەحنيكا جاساۋ بويىنشا ءتاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, وندىرىسكە ەنگىزۋ, رەسپۋبليكانىڭ حيميا, فارماتسەۆتيكا, مەديتسينا سالالارىنا جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە تاپسىرماسىمەن باسەكەگە قابىلەتتى بىرەگەي فيتوپرەپاراتتار وندىرەتىن كەشەننىڭ ءبىرىنشى كەزەگى بۇدان التى جىل بۇرىن ىسكە قوسىلسا, ودان كەيىن ەكىنشى كەزەگى دە جۇمىس ىستەي باستادى. مۇندا امپۋلا جاساۋ, سۋبليماتسيالىق كەپتىرۋ تسەحى, ءدارى-دارمەك ساپاسىن باقىلاۋ زەرتحاناسى قۇرىلدى. سونىمەن بىرگە, ەكستراكتسيالاۋ جانە دارىلىك زاتتار سۋبستانتسيالارىن سينتەزدەۋ ءوندىرىسى قاتارعا قوسىلدى. ءسويتىپ, بۇگىندە سىرتقى رىنوكتا دا ءوتىمدى دارىلىك تۇرلەرىنىڭ جىلىنا 2 ميلليون امپۋلاسى, 150 ميلليون تابلەتكاسى, كاپسۋلالارى, 2 ميلليون جۇمساق تۇيىرشىكتەرى شىعارىلادى. قاراعاندىنىڭ جانىنداعى 1500 گەكتار جەرگە دارىلىك شيكىزاتتار ەگىلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, ءار ەلدىڭ دارىلىك قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ىشكى نارىقتا وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءونىمنىڭ كولەمى كەم دەگەندە 20 پايىز بولۋ كەرەك. بىزدە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەر ۇلەسى ازىرگە 10 پايىزدى قۇراپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ 2014 جىلعا دەيىن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ 50 پايىزىن وتاندىق ءوندىرىس نەگىزىندە پايدالانا الۋعا قول جەتكىزۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ جولىندا كوشباسشىلىق ورىندى ساقتاپ, نىعايتۋعا بارىنشا كۇش سالىپ كەلەمىز. بۇل رەتتە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وبلىسقا جۇمىس ساپارىنىڭ بىرىندە اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىمىزبەن تانىسىپ, فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە قاراعاندىدا 30-دان استام كاسىپورىن مەن عىلىم وشاقتارىن بىرىكتىرەتىن رەسپۋبليكالىق سەرپىندى كلاستەردى قۇرۋدى, ەكسپورتقا باعىتتالعان فيتوپرەپاراتتار ءوندىرىسىن جاساۋ جانە ۇيىمداستىرۋدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاماسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىرۋى ىزدەنىسىمىزگە جاڭا سەرپىن بەردى دەسەم, بۇگىندە دارىلەردىڭ قازىرگى زامانعى تۇرلەرى, اتاپ ايتقاندا, نانوبولشەكتەر, كاپسۋلالار, جاقپا مايلار جانە سۋپپوزيتەرلەردىڭ سونى تەحنولوگياسى جاسالۋدا.
قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋدىڭ ءار ءتۇرلى ەتيلوگياسىمەن ناۋقاستانعان 250 مىڭنان استام سىرقات بار. سوندىقتان «ارگلابينگە» سۇرانىس جىلىنا 5 ميلليون امپۋلانى قۇرايدى. بۇل ءدارى الەمنىڭ 11 ەلىندە پاتەنتتەلگەن. حالىقارالىق GMP cتاندارتتارى بويىنشا بىرەگەي فيتوپرەپاراتتار ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ يننوۆاتسيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. سوعان سايكەس باسەكەگە قابىلەتتى دارىلىك ونىمدەر ءوندىرىسى اسسورتيمەنتىن جانە كولەمىن ۇلعايتۋ جۇرگىزىلۋدە. عىلىمي ىزدەنىستەر اۋقىمى كەڭەيىپ كەلەدى. ءبىر توپ عالىمدارىمىز «قازاقستاندا تابيعي سەسكۆيتەرپەندى لاكتوندار حيمياسى بويىنشا زەرتتەۋلەردى دامىتۋ, ولارعا ىزدەنىس نەگىزىندە جاڭا دارىلىك زاتتاردى جاساۋ» عىلىمي جۇمىسى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەتتارى اتاندى. بۇگىندە «ساۋسالين», «اتەروليد» پرەپاراتتارى كلينيكالىق سىناقتان وتۋدە.
قورىتىپ ايتقاندا, حولدينگ ۇجىمى زامان تالابىنا وراي كلاستەرلى كەشەن رەتىندە ىرگەلى ىزدەنىستەن باستاپ, قولدانبالى زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە وتاندىق ءدارى-دارمەكتەردى وندىرۋدە ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزۋدە. ەڭ ىزگىلىكتى ءىس – ادامدار دەنساۋلىعىن قورعاپ, ساقتاۋعا ءبىلىمىمىز بەن تاجىريبەمىزدى بارىنشا جۇمىلدىرا بەرمەكپىز.
سەرعازى ادەكەنوۆ, قر ۇعا اكادەميگى, «فيتوحيميا» حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى.
ءدارى ءوندىرىسى وركەنى
مۇنىڭ الدىندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەكتەرى ىسكە قوسىلعان كاسىپورنىمىزدا ەندى 3-ءشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, جۇرگىزىلىپ جاتىر. وندا توڭازىتقىشتىق كەپتىرۋ, سۋبستانتسيالاردى تۇيىرشەكتەۋ اتقارىلادى, پرەپاراتتاردىڭ قاتتى دارىلىك تۇرلەرى شىعارىلادى. بۇل زاتتاردىڭ ستاندارتتى ۇلگىلەرى بانكى جۇمىسى ءۇشىن 6 زەرتحاناعا ورنالاستىرىلادى. ەكسپورتقا باعىتتالعان وتاندىق دارىلەردىڭ 72 ءتۇرى كوپ كولەمدە وندىرىلە باستايدى. جالپى العاندا, فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر شىعارۋ جىلىنا 750 ميلليون تەڭگەگە جەتكىزىلمەك. سونىڭ ارقاسىندا ىشكى فارماتسەۆتيكالىق نارىقتا يمپورت الماسۋ كولەمى 20 پايىزدان اسسا, جاڭادان 110 جۇمىس ورنى اشىلىپ, جاس مامانداردىڭ ءوز قابىلەتتەرىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
بۇگىندە كەشەن ءوندىرىسى حالىقارالىق GMP ستاندارتتارىنا سايكەس جانە گەرمانيا, فرانتسيا, اۆستريا, جاپونيا ەلدەرىنىڭ ءىرى مەديتسينالىق كومپانيالارىنىڭ وزىق قوندىرعىلارىمەن تولىقتاي جابدىقتالعان. سوڭعى ۋاقىتتا بىزبەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە ىنتا تانىتۋشىلار از بولماي وتىر. ايتالىق, الەمگە ايگىلى « RD Medial Serwicts ltd» فيرماسى سولاردىڭ ءبىرى. ولار ىشكى تامىرلىق سۇيىقتاردى وندىرەتىن بىرىككەن ءوندىرىس قۇرۋعا ىنتالى. پايداسى ورتاق, ەڭ باستىسى ناۋقاستار مۇددەلى مۇنداي بۋىندى قالىپتاستىرۋعا ءبىز دە قۇشتارمىز.
اتالعان سالانى دامىتۋ, حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ بىلىكتى ماماندارسىز, ياعني, ينجەنەر-تەحنولوگتارسىز جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان فارماتسەۆتيكا وندىرىسىنە قاجەتتى وسى مامانداردى دايارلاۋدا مەملەكەتتىك قولداۋ كەرەك دەر ەدىك.
ەلىمىزدە 80-گە جۋىق فارماتسەۆتيكا ءونىمىن وندىرۋشىلەر جۇمىس ىستەيدى. «فارممەديندۋستريا» قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ولار 19,65 ملرد. تەڭگەگە دارىلىك زاتتار شىعارعان. بىلايشا ايتقاندا, بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا وسكەن. دەمەك, دامۋ جولى ءتاۋىر. ەل ۇكىمەتىنىڭ فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىندە 2014 جىلعا دەيىن مەملەكەت قاجەتتىگىن قاناعاتتاندىرا الاتىن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ۇلەسىن 50 پايىزدىق دەڭگەيگە جەتكىزۋ باعدارلاماسىن ورىنداۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز مۇمكىندىگىمىزگە سەنىمدىمىز.
وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسى جىلدان-جىلعا كۇش الا تۇسۋدە. كۇنى كەشە عانا قولدان كەلمەستەي كورىنگەن ءىس ەدى. ەندى ونى دا ەڭسەرىپ كەلەمىز. ەلىمىز الەۋەتى ءوسۋىنىڭ جارقىن نىشانىنا وسىدان ارتىق نە ايعاق كەرەك. جەرگىلىكتى وسىمدىكتەردەن جاسالاتىن قازاقستاندىق دارىلەر اتاعى الىسقا جاڭعىرا بەرەرى داۋسىز.
ەۆگەني تولوكوننيكوۆ, قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى.
«ارگلابيننىڭ» شيپاسى ءتيدى
مەن ۇزاق ۋاقىت بويى قىلتاماق اۋرۋىمەن سىرقاتتانىپ, قينالىپ ءجۇردىم. استانالىق ەمدەۋشى دارىگەرلەردىڭ كەڭەسى بويىنشا قاراعاندىداعى ونكولوگيالىق ورتالىقتا جاتىپ, قارالدىم. وسىنداعى ماماندار «ارگلابين» ءدارىسىن قولدانىپ كورۋگە كەلىسىم سۇرادى. ولار ايتقانداي, قاتەرلى ىسىك ونشالىقتى اسقىنا قويماعان ەكەن. قاۋىپتى دەرتتىڭ دەندەمەي تۇرعان كەزىندە ونىڭ ەمدىك قاسيەتى وتە كۇشتىلىگى ەسكەرتىلدى.
شىنىندا سولاي بولىپ شىقتى. اۋىر سىرقاتتان ايىعۋىما شيپاسى ءتيدى. امان-ەسەن وتباسىما ورالدىم. ارنايى سۇراستىرىپ كورسەم, ونى سەرعازى ادەكەنوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن عالىمدار دالانىڭ كادىمگى تىقىر جۋسانىنان جاساپتى. ەكىنشى ءومىر سىيلاعان ازاماتتارعا العىسىم شەكسىز. وسىنداي دارىلەردى كوپتەپ دايىنداپ, جۇرتتى قۋانتا بەرىڭدەر باۋىرلار.
باقىتجان مۇقاەۆ, استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
«سالسوكوللين» ارقىلى جازىلدىم
قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق كەشەنىنىڭ ۇجىمىنا العىسىمدى ارنايمىن. ءوت, باۋىر اۋرۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى دارىگەرلەرگە ءجيى قارالىپ تۇرۋعا تۋرا كەلدى. اقىرى ولار «سالسوكوللين» ءدارىسىن ەمگە پايدالانىپ كورۋگە ۇسىنىس جاسادى. العاشقى كەزدە اسەرى بايقالا قويماعانداي ەدى, دەگەنمەن قولدانۋدى ۇزبەدىم. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ سىرقاتىمنىڭ بەتى قايتا باستادى. قازىر دەنساۋلىعىم جاقساردى. ءوز ەلىمىزدە جاسالعان, قولجەتىمدى پرەپارات ارقىلى جازىلعانىمدى قۋانىش ءارى ماقتانىش تۇتامىن. ەڭبەكتەرىڭىزگە زور ريزالىق بىلدىرەمىن.
ولگا زولوتارەۆا, شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
اۋىر دەرتتىڭ بەتىن قايتاردى
وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن مەنىڭ نەمەرە اپكەمە ءسۇت بەزى راگى دەگەن وتە قاتەرلى دياگنوز قويىلدى. دەگەنمەن, دارىگەرلەر ەمدەلۋدەن ءۇمىت ۇزدىرمەدى. «ارگلابين» ءدارىسىن قولدانۋعا كەڭەس بەردى. بۇل ءدارى ساۋلەلىك تەراپيانى توزىمدىلىكپەن قابىلداۋعا دا اسەرىن تيگىزدى. وسىنداي بىرنەشە سەانستاردان كەيىن ىسىك قايتتى.
مەن سول كىسىنىڭ اتىنان سىزدەرگە ريزالىق سەزىمىن جەتكىزىپ وتىرمىن. ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جولىنداعى ىزگى ىزدەنىستەرىڭىزگە تابىس تىلەيمىن.
سۆەتلانا پلوتنيكوۆا, قاراعاندى قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
ارىپتەستەرىم زەرتتەۋى قىزعىلىقتى
قاتەرلى ىسىككە قارسى قولدانىلاتىن دارىلەردى جاساۋدا قاراعاندىلىق عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى وزگەلەردەن ەلەۋلىرەك, وزىقتاۋ دەۋگە بولاتىنداي-اق. ادامزاتتى الاڭداتقان دەرتتى اۋىزدىقتاۋعا تاۋداي تالپىنىس, باتىل ۇمتىلىس سۇيسىنتەرلىك جاي.
وسى باعىتتاعى ءىس-قىزمەتتىڭ بەل ورتاسىنداعى جاننىڭ ءبىرى رەتىندە ماعان «ارگلابيننىڭ» شيپالىق ەرەكشەلىكتەرى كوڭىلگە ءۇمىت تۋعىزادى. باۋىردىڭ, وكپە, ءسۇت بەزى ىسىكتەرى اۋرۋلارىنىڭ رەگرەسسياسىنا ونىڭ وي اسەر ەتەتىندىگى ءمالىم. ماسەلەن, ونى قولدانۋ ناتيجەسىندە باۋىر ىسىگىنە شالدىققانداردىڭ باۋىر كولەمى كىشىرەيەدى, بيوحيميالىق, قاننىڭ جالپى ءاناليزىنىڭ كورسەتكىشتەرى, يممۋندىق ستاتۋسى جاقسارادى. ارتەريالدىق قان قىسىمى مەن جۇرەك-تامىر جۇيەسىنىڭ باسقا دا فۋنكتسيالارىنا, باۋىر مەن بۇيرەكتىڭ قىزمەتتەرىنە زالالدى اسەر ەتپەيتىن, گەموپوەلدى تومەندەتپەيتىن قاسيەتتەرى بار. حيميوتەراپيانى كوتەرۋدى جەڭىلدەتەدى.
بايقالاتىنداي, قازاقستاندىق فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى كەلەشەگى كەمەلدى. باۋىرلاس ارىپتەستەرىمىز بۇل رەتتە بىزدەن كوش ىلگەرى. قىزعانبايمىز, شىن نيەتپەن قىزىعامىز. سولاي بولا بەرۋىنە تىلەۋقورمىز.
ا.زۋردينوۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
ايقارما بەت ماتەريالدارىن دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قاراعاندى وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ايقىن نەسىپباي.
