ءيا, سەنىمحاتتى سەنىم ءبىلدىرۋشىنىڭ ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭباسىمەن كۋالاندىرىلعان ەلەكتروندى قۇجات نىسانىندا راسىمدەۋ جولعا قويىلعانى ءتيىمدى بولدى. ويتكەنى كەزىندە ىستەردەن قاعازعا جازىلعان سەنىمحاتتار جوعالىپ قالىپ, تالاي ادامنىڭ اۋزى كۇيگەن كورىنەدى. ەندى سوت جۇيەسىنە تسيفر-
لى تەحنولوگيانىڭ ەنۋى ارقاسىندا قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ جوعالىپ قالۋى دەگەن بولمايدى. سونىمەن قاتار ەندى سەنىمحاتتى رەسىمدەۋ كەزىندە تاراپتاردىڭ ءوز وكىلىنە وكىلەتتىك بەرۋى ءۇشىن نوتاريۋسقا بارۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ينتەرنەت جەلىسىنە قولجەتىمدىلىك پەن ەلەكتروندى-تسيفرلى قولتاڭباسى بولسا جەتكىلىكتى.
بۇگىندە ەل حالقىنىڭ كوپشىلىگى ينتەرنەتپەن جۇمىس ىستەۋدى جاقسى بىلەدى. بۇل ەلەكتروندى قۇجاتتاردى پايدالانۋدى دا جەڭىلدەتە تۇسەدى. ال سەنىمحاتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سوت كابينەتىندە اۆتوريزاتسيادان وتكەننەن كەيىن «ەلەكتروندى سەنىمحات» بولىمىنە كىرۋ قاجەت. «سەنىمحات» اشىلعان بەتتە «قوسۋ» باتىرماسىن باسىپ, سەنىمحات نىسانىن, سونىڭ ىشىندە وكىلدىڭ دەرەكتەرى تولتىرىلادى. جسن ارقىلى وكىلدىڭ جەكە دەرەكتەرىن جەكە تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك بازاسىنان اۆتوماتتى تۇردە دە تولتىرۋعا بولادى. «ەلەكتروندى سەنىمحات» قىزمەتى ازاماتتىق كودەكستىڭ 167-بابىنا سايكەس ازىرلەنگەن, اتاپ ايتقاندا, بiر ادامنىڭ ءوز اتىنان وكiلدiك ەتۋ ءۇشiن ەكiنشi ادامعا بەرگەن جازباشا ۋاكiلدiگi سەنiمحات دەپ تانىلادى. سوندىقتان ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 61-بابىنىڭ 1-بولىمىنە سايكەس سەنىمحاتتى سەنىم ءبىلدىرۋشىنىڭ ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭباسىمەن كۋالاندىرىلعان ەلەكتروندى قۇجات نىسانىندا راسىمدەۋ كوزدەلگەنىن ەسكەرگەن ءجون.
سەنىم بىلدىرۋشىگە ەلەكتروندى سەنىمحات جاساۋ كەزىندە «ەلەكتروندى سەنىمحات» بولىگىندە ىسكە قاتىسۋشى تۇلعالاردىڭ اپك-ءنىڭ 46-بابىنىڭ 1-بولىگىندە جانە 60-بابىنىڭ 1, 2-بولىكتەرىندە كوزدەلگەن نەگىزگى قۇقىقتارىن تىزبە تۇرىندە كورسەتۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلعان, بۇل سەنىم بىلدىرۋشىگە ناقتى ازاماتتىق ىسكە قاتىسۋ ءۇشىن سەنىم بىلدىرىلگەن تۇلعاعا ۇسىنىلاتىن قۇقىقتار شەڭبەرىن ءدال انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال اپك-ءنىڭ 58-بابىنىڭ نەگىزىندە سەنىم ءبىلدىرۋشى سەنىم بىلدىرگەن وكىلگە: ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتا مۇددەسىن ءبىلدىرۋ; اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتا مۇددەسىن ءبىلدىرۋ; كاسساتسيالىق ساتىداعى سوتتا مۇددەسىن ءبىلدىرۋ; تالاپ ارىز, شاعىمدار, وتىنىشتەر مەن ارىزدار بەرۋ جانە قول قويۋ; تالاپ قويۋدان تولىق نەمەسە ءىشىنارا باس تارتۋ; تالاپتى تانۋ; تالاپ قويۋ تالاپتارىنىڭ ءمانىن ۇلعايتۋ; تالاپ قويۋ ءمانىن نەمەسە نەگىزىن وزگەرتۋ; ازاماتتىق ءىس ماتەريالدارىمەن تانىسۋ, ولاردان ءۇزىندى كوشىرمەلەر جاساۋ جانە كوشىرمەلەرىن الۋ; قارسىلىق ءبىلدىرۋ; ءوتىنىشتى, سونىڭ ىشىندە تالاپ قويۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالاردى قابىلداۋ تۋرالى, دالەلدەمەلەردى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا, قوسىمشا دالەلدەمەلەردى تالاپ ەتۋ تۋرالى مالىمدەۋ; سوت وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىمەن تانىسۋ جانە وعان جازباشا ەسكەرتپەلەر بەرۋ; سوت شەشىمىنە, ۇيعارىمىنا جانە قاۋلىسىنا شاعىمدانۋ; بىتىمگەرشىلىك كەلىسىم جاساۋ جانە باسقا دا قۇقىعىن سەنىپ تاپسىرۋعا قۇقىلى.
ەلەكتروندى سەنىمحاتتى بىرنەشە سەنىمدى وكىلگە بەرۋ كوزدەلگەن, ويتكەنى ءبىر ءىس بويىنشا قاتىساتىن سەنىمدى وكىلدەر سانى زاڭنامامەن شەكتەلمەگەن. ەلەكتروندى سەنىمحاتتى توقتاتۋ ازاماتتىق كودەكستىڭ 170-بابىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. ەلەكتروندى سەنىمحات ەلەكتروندى تۇردە قارالاتىن ءبىر ءىستىڭ شەگىندە بەرىلەدى, سەنىمحاتتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى سوت اكتىسىنىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جانە قۇجاتتاردى ورىنداۋعا بەرۋ ۋاقىتىمەن شەكتەلگەن. وسىلايشا, «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ ول ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن جەتىلدىرۋگە جانە ولاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىنا وڭ ىقپال ەتە باستاۋىنا بايلانىستى تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ ومىرىمىزگە ەنگەنى وڭدى بولدى دەيمىز. ءسويتىپ ەندى «سوت كابينەتى» سەرۆيسىنىڭ تۇتىنۋشىلارى سوتقا سەنىمحاتتى ەلەكتروندى تۇردە جولداي الادى.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
