جالپى, رەفورمانى تالقىلاۋ بارىسىندا ساراپشىلار تاراپىنان جوبا ەرەجەلەرىنىڭ اشىق ەمەستىگىنە, جوسپارلاۋ جۇيەسىندەگى ولقىلىقتارعا, مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ ىسىنە قاتىستى ءبىراز سىن ايتىلدى. قىزمەت ساپاسى, ازاماتتاردى دارىگەر تاڭداۋ قۇقىمەن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى پىكىرلەر دە از بولعان جوق. اسىرەسە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان 2,7 ملن ازاماتتىڭ جايى كوپ داۋ تۋدىردى. جۇرتشىلىق تاراپىنان ايتىلعان سىني پىكىرلەر مەن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى ەكى جىلعا شەگەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى, زاڭ جوباسىنا مەملەكەت باسشىسى قول قويدى.
بۇل وزگەرىستەر ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزگە ءسوزسىز اسەر ەتتى. كەيبىر ماسەلەلەردى قايتا قاراۋعا تۋرا كەلدى. دەگەنمەن, قور بۇگىندە كاسىبي ينستيتۋت رەتىندە قالىپتاسىپ ۇلگەردى. تامىز ايىندا قۇرىلعان ايماقتىق فيليالدارىمىز مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىلەرىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەي الاتىنىن دالەلدەدى. قور الدىندا تۇرعان تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ تولەمدەرىن جيناقتاۋ بولاتىن. ءبىر قاراعاندا جەڭىل كورىنگەن, بىراق قالتارىسى كوپ بۇل ماسەلە دە بىرىڭعايلاندى دەۋگە بولادى. جۇيە ىسكە قوسىلعان شىلدە ايىنان بەرى قورعا اۋدارىلعان جارنالار مەن اۋدارىمدار مولشەرى 30 ملرد تەڭگەگە جۋىقتادى. ال, ساقتاندىرىلعاندار سانى 5 ملن ادامعا جەتتى, ونىڭ 4,605 ميلليونى – جالدامالى جۇمىسكەرلەر.
سونىمەن, ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەكى جىلدان كەيىن ەنگىزىلەتىن بولدى. بىراق بۇل قور ءوز جۇمىسىن توقتاتادى دەگەن ءسوز ەمەس. قوردىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. زاڭ بويىنشا, قور تەك مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ عانا ەمەس, وسى كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك پاكەتىنىڭ دە وپەراتورى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قازىر زاڭدا كورسەتىلگەن مىندەتىمىزدى اتقارۋعا كىرىسىپ كەتتىك. جىل سايىن ەلىمىزدە كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەككە بيۋدجەتتەن 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىنىپ وتىرادى. كەلەر جىلدان باستاپ بۇل قارجى بۇرىنعىداي مينيسترلىك جۇيەسى ارقىلى ەمەس, قور ارقىلى وتەتىن بولادى. سونىمەن قاتار قور قىركۇيەك ايىندا اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە قىزمەت كورسەتۋدەن ۇمىتكەر دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ دەرەكقورىن جاسادى. مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا ۇزىن سانى 1554 دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىسى ءوتىنىش بەردى. ونىڭ 44 پايىزى (667) جەكەمەنشىك كلينيكالار. بۇل 2017 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ. جانە بۇل جەكەمەنشىك ۇيىمداردىڭ قور باستاماسىن قولداپ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدە بەلسەندىلىك تانىتقانىن كورسەتسە كەرەك. سونداي-اق بيىل تۇڭعىش رەت اتالعان ۇدەرىسكە ەلىمىزدەگى ءىرى جەكە- مەنشىك كلينيكالار قاتىسىپ وتىر. بۇل دا حالىق اراسىندا بىلىكتى ماماندارىمەن, زاماناۋي تەحنولوگيالارىمەن بەدەل جيناعان كلينيكالاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى وسى سالاعا بولىنەتىن جالپى شىعىننىڭ 39 پايىزى قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنان شىعادى ەكەن. ياعني, ەمحاناداعى دارىگەرىنە تەگىن قارالۋ, اناليز تاپسىرۋ ءۇشىن كەزەك كۇتىپ شارشاعان جۇرتتىڭ جەكەمەنشىك كلينيكالارعا ويىسقانىنا از ۋاقىت بولعان جوق. قازىر جەكەمەنشىك كلينيكالاردى كوپتەپ تارتۋ جۇمىستارى استانا مەن الماتى قالالارىندا, جامبىل وبلىسىندا قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسى جەردە قالا حالقىنىڭ تاڭداۋ جاساۋعا مۇمكىندىگى مول, ال اۋىل تۇرعىندارى نە ىستەيدى دەگەن سۇراقتىڭ باسى قىلتيارى انىق. اۋىلدا جەكەمەنشىك مەديتسينا ورتالىقتارى جوقتىڭ قاسى. وسىعان وراي دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سالالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ الداعى 8 جىلعا ارنالعان بىرىڭعاي جوسپارىن ازىرلەپ جاتىر. جۇمىس بارىسىندا بۇرىنعى تاجىريبەدەگى ولقىلىقتار مەن جەتىستىكتەر ەسكەرىلىپ, كلينيكالار مەن قوندىرعىلاردىڭ توزۋ دەڭگەيى ساراپتالادى, جاڭا ەمدەۋ مەكەمەلەرىن سالۋ قاجەتتىگى ەكشەلەدى. سونىڭ ىشىندە دەنساۋلىق نىساندارىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە سالۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلماق. اسىرەسە ايماقتارعا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل جۇمىستىڭ جەكەمەنشىك كلينيكالاردى ءىرى اۋىلدارعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
بيىل قور تۇڭعىش رەت تىركەۋ ناۋقانىن وتكىزدى. قىركۇيەك ايىندا باستالعان ءداستۇرلى شارا ەكى ايعا سوزىلدى. ول بۇرىن-سوڭدى تىركەۋگە تۇرماعان تۇرعىندارعا قالاعان ەمحاناعا تىركەلۋگە مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاندىقتار ناۋقان بارىسىندا ۇلكەن بەلسەندىلىك تانىتا قويماسا دا, قىزىعۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ ەداۋىر ارتقانىن اڭعاردىق. ناۋقانعا ءبىزدىڭ دەرەكقورعا ەنگەن 662 مەديتسينا ۇيىمى قاتىستى. ونىڭ 86-سى جەكەمەنشىك. بۇرىنعى تىركەۋ ناۋقانى كەزىندە شامامەن 180 مىڭ ادام ەمحانا تاڭداۋ قۇقىعىن پايدالانىپ كەلگەن بولسا, بيىل ولاردىڭ سانى 300 مىڭنان استى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا الداعى ۋاقىتتا وسى ءداستۇرلى ناۋقاننان باس تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ويتكەنى سوڭعى كەزدە جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەسىندە جۇرتشىلىق بۇعان ءبىراز بوي ۇيرەتتى. ەمحانا تاڭداۋعا بولاتىنىن ءبىلدى. سوندىقتان بەلگىلى ءبىر ۋاقىت كەلگەندە تىركەۋ ناۋقانى باستالدى دەپ ەلدى دۇرلىكتىرمەي, ونى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇرگىزە بەرەمىز. سەبەبى ءار ازاماتتىڭ دۇرىس قىزمەت كورسەتپەگەن ەمحانادان باس تارتىپ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا باسقاسىنا اۋىسۋعا مۇمكىندىگى بولۋى ءتيىس. ال ءبىزدىڭ جۇيەدە قارجى پاتسيەنتتىڭ سوڭىنان جۇرەتىندىكتەن حالىققا دۇرىس قىزمەت كورسەتپەگەن ەمحانا قاراجاتتان قاعىلادى دەگەن ءسوز.
سونىمەن قاتار قور حالىقپەن كەرى بايلانىس ورناتۋعا, اشىق جۇمىس ىستەۋگە بارىن سالىپ وتىر. بۇل ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. ءبىر اي بۇرىن ىسكە قوسىلعان «مسق: حالىقتىق باقىلاۋ» ءموبيلدى قوسىمشاسى وسىنىڭ ايقىن دالەلى. كەز كەلگەن ازامات اتالعان قوسىمشانىڭ كومەگىمەن ءوزى قارالعان كلينيكا قىزمەتىنە باعا بەرە الادى. پاتسيەنتتەر مەن مەديتسينا ۇيىمدارى اراسىنداعى بايلانىس كوپىرى قىزمەتىن اتقاراتىن قور ءۇشىن جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرىن ءبىلۋ بارىنەن ماڭىزدى. بۇدان باسقا, مسق قىزمەتىنە قاتىستى دەرەكتەردى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىمىز بەن رەسمي سايتىمىزدان دا تابۋعا بولادى.
وسىلايشا, مسق 2017 جىلى العا قويعان مىندەتتەرىن تولىق ورىندادى دەۋگە بولادى. الدا ءبىزدى ۇلكەن جۇمىستار كۇتىپ تۇر. سونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى تاريف ماسەلەسى. بۇرىن كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن كومەككە بەرىلەتىن قارجى ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەردەن بولىنەتىن بولسا, كەلەر جىلدان باستاپ ول رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە شوعىرلاناتىن بولدى. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بۇرىن بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى مەملەكەتتىك تاپسىرىس العان دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنا ءبولىپ بەرىلەتىن. جالپى, قارجىنى رەتتەۋ جۇيەسى بولىنگەن رەسۋرستى تاراتىپ بەرۋگە نەگىزدەلدى. ءتاريفتىڭ ءوزى دۇرىس ەسەپتەلگەن جوق. سالدارىنان ايماقتار اراسىندا تەپە-تەڭدىك بۇزىلدى. ويتكەنى قارجى ءار ءوڭىردىڭ بيۋدجەتىنە قاراي ءبولىندى. ال ءار ايماقتىڭ مۇمكىندىگى ءارتۇرلى. سوندىقتان مەديتسينالىق كومەكتىڭ ءبىر ءتۇرىنىڭ ءوزى ءتۇرلى تاريفتەر بويىنشا قارجىلاندىرىلدى. قازىر ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى. ساقتاندىرۋ قورىنىڭ ماقساتى تاريفكە قاتىستى ۇسىنىستار ازىرلەپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ۇسىنۋ. ءبىز تاريفتەردىڭ بارلىق جەردە بىركەلكى بولۋىن قامتاماسىز ەتكىمىز كەلەدى. سەبەبى بۇگىنگى تاريفتەر ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ شىعىندارىن جاپپايدى جانە ولاردىڭ ساپالى قىزمەت كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سونىمەن قاتار مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن كەپىلدەندىرىلگەن كومەك كولەمى شەڭبەرىندە بولىنەتىن قارجىعا سايكەستەندىرۋىمىز قاجەت. بۇل مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ءىس جۇزىندە مەديتسينالىق كومەك قولجەتىمدى ەمەس. حالىق كومەكتى قاعاز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە الۋى ءتيىس.
تاعى ءبىر ماسەلە – ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان 2,7 ملن حالىققا قاتىستى تۇيتكىلدى شەشۋ. بۇل جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ شەشىلۋى ءتيىس. قازىر مۇددەلى ورگانداردىڭ وكىلدەرىنەن قۇرالعان كوميسسيالار جۇمىسقا كىرىسىپ تە كەتتى. ءبىز وسى جۇمىستان وڭ ناتيجە كۇتەمىز جانە جۇيەدە قامتىلماعان تۇرعىندار سانى ەداۋىر تومەندەيدى دەپ سەنەمىز.
ەلەنا باحمۋتوۆا,
«الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» اق باسقارما ءتورايىمى
