اسىلىندا, اسپانداعى قۇستى قولعا قوندىرىپ, وعان جەردەگى اڭدى ءىلدىرىپ, ءبىر-بىرىنە ولجا سالىپ كوڭىل جالعاعان بابالارىمىزدىڭ سول قىران بولمىسىمەن بىرگە ورىلگەن عاجايىپ قاسيەتتەرى دە از ەمەس ەدى. ارىسى جوشى حاننىڭ اينالاسىندا 3000 قىران, ابىلاي حاننىڭ اڭشىلارىندا 500 بۇركىت, 300 قارشىعا مەن سۇڭقارى بولعانى جايلى دەرەكتەردى, بەرىسى قازاقتىڭ باس اقىنى اباي اتامىزدىڭ ء«بىر قىزىق ءىسىم ەكەن سۇم جالعاندا» دەپ تامسانا جىرلايتىنى دا وسى قىران بۇركىت ەكەنىن ەسكەرسەك, قازاقتىڭ سول قىرانمەن قاناتتاس حالىق ەكەنىنە ەشكىم ءشۇبا كەلتىرمەس.
سونىمەن قىراننىڭ اڭ ءىلۋى تۇعىرداعى تۇلەۋىنەن باستالاتىنى سەكىلدى ۇلتتىق رۋحتىڭ بۇل سىلكىنىسى ماڭىزدى ماقالانىڭ قايدا, قالاي جاريالانۋىنان باستالدى. وسى جىلدىڭ 12-ءشى ءساۋىرى. جالپى جۇرتتىڭ ەسىندە... ەلباسى ءوزى «باس باسىلىم» دەپ اتاعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن ماقالانى بۇكىل قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى كوشىرىپ, ورىس ءتىلدى اقپارات قۇرالدارى ارنايى اۋدارىپ باسىپ جاتتى. ودان ءارى قاراي ماقالا مازمۇنىنا قاراي بولەك-بولەك تالداۋلار, تالقىلاۋلار رەسپۋبليكانىڭ اۋدان, اۋىلىنا دەيىن تامىرداي تارامدالىپ كەتە باردى. بۇل شيرەك عاسىردى ارتقا تاستاعان تاستۇلەك مەملەكەتتىڭ قايتا تۇلەۋى ەدى. وسىنداي اسا ماڭىزدى كەزەڭنىڭ كورسەتكىشى ىسپەتتى ەرەكشە قۇجاتتىڭ تەك قانا مەملەكەتتىك تىلدە جاريالانۋى ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ ءىس جۇزىندەگى كورىنىسى ءھام رەسمي باستاۋى بولدى. سول ىزبەن جىلعا جەتپەس ۋاقىتتا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» جان-جاقتى قىرلارىن اشاتىن مىڭنان اسا ماقالا جاريالانىپ ۇلگەرىپتى.
قىراننىڭ تۇلەۋى – كەيبىر جارامسىز ەسكى قانات, قۇيرىقتارىن تاستاپ جاڭا, جاس, سەرپىندى قانات-قۇيرىقتىڭ پايدا بولۋى بولسا, ماقالاداعى «ۇلتتىق بولمىستىڭ وزەگىن ساقتاي وتىرىپ, ونىڭ بىرقاتار سيپاتتارىن وزگەرتۋ» دەيتىن ءتۇيىن دە سونى مەڭزەيدى. جاڭعىرۋ مەن تۇلەۋدىڭ ءوزى تامىرلاس ۇعىم ەكەنىن العا تارتساق بۇل باعدارلاما بابىنا كەلگەن قىراننىڭ توماعاسىن تارتقانداي عاجايىپ ءسات! ەلدىڭ رۋحاني قايتا تۇلەۋى.
ەندى وتتى جاناردى قياعا سالىپ قانات قاعۋ. مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىنىڭ «سانانىڭ اشىقتىعى» دەپ اتالعان التىنشى بولىمىندەگى «... ەگەر قازاقستاندىقتار جەر جۇزىنە ۇيدەن شىقپاي, تەرەزەدەن تەلمىرىپ وتىرىپ باعا بەرەتىن بولسا, الەمدە, قۇرلىقتا, ءتىپتى ىرگەدەگى ەلدەردە قانداي داۋىل سوعىپ جاتقانىن كورە المايدى.
كوكجيەكتىڭ ارعى جاعىندا نە بولىپ جاتقانىن دا بىلە المايدى. ءتىپتى بىرقاتار ۇستانىمدارىمىزدى تۇبەگەيلى قايتا قاراۋعا ماجبۇرلەيتىن سىرتقى ىقپالداردىڭ بايىبىنا بارىپ, تۇسىنە دە الماي قالادى», دەپ كورسەتىلگەندەي ايقىن باعدار. راسىندا دا بۇل قازاق جۇرتىنىڭ الەمدىك باسەكەدە ءوز ورنىن الۋعا ۇندەيدى. ەلباسىنىڭ قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى جارلىعى دا وسىمەن استاسىپ جاتىر.
ءدال وسىنداي رۋحاني جاڭعىرۋ كەزەڭىندە ۇرپاعىمىزدى قىرانشا باۋلىپ, اسقار تاۋدا سىلكىنگەن اقيىقتاي الىسقا كوز قاداساق, «قىران بۇركىت نە المايدى سالسا باپتاپ» دەگەندەي قيىردان شالارىمىز از بولماس. ادەتتە تازقارا, كەزقۇيرىق, قۇماي جانە وزگە دە اڭ الا الماس ايار قۇستار بۇركىتتىڭ ءوزى الىپ جەپ وتىرعان اڭىنا جان-جاقتان انتالاي ۇشادى ەكەن. سوندا بۇركىت جەمتىگىن سولارعا قالدىرىپ ءوزى زاۋ بيىككە سامعاپ بەرەدى... بۇل دا ونىڭ تەكتىلىك سيپاتى. تالاسقانىمىز بىرەۋ العان جەمتىك ەمەس, قياداعى قىزىل بولسا وعان قىرانداي العىرلىق كەرەك! بويىندا نامىس پەن جىگەر تاسقىنداعان قازاقتىڭ ۇل-قىزدارى سول سيپاتقا ساي بولسا ەلدىڭ دە تۇعىرى بيىك, بولاشاعى نۇرلى بولماق!
ەل اراسىنداعى اڭىز: قىرانداردىڭ پاتشاسى بۇركىت «اسپاندا ۇشسام قاناتىم تالادى, جەرگە قونسام جالايىر شورا الادى» دەپ جىلايدى ەكەن», دەيدى. وسى ءبىر اۋىز سوزبەن ەسىمى بۇگىنگە جەتىپ, سول ءبىر اۋىز ءسوز ارقىلى وسى ءبىر ايرىقشا قابىلەتتىڭ يەسى ءبىزدىڭ اتالارىمىز ەكەنىنە كوزىمىزدى جەتكىزدى. سودان دا ول قالىقتاي سامعاپ كەلىپ كوك اسپاننىڭ استىنداعى ماڭگىلىك ەلدىڭ كوك بايراعىندا ماڭگى قالقىپ تۇرعانداي!
قازاق ءتىلى – ۇلى دالانىڭ ءتىلى. تەك جىلقىعا بايلانىستى ماقال-ماتەل, تۇراقتى ءسوز تىركەستەرىنىڭ ءوزى مىڭداپ سانالادى. ال, ولاردىڭ بەرىپ تۇرعان ۇعىمى تۇتاس ۇلتتىق دۇنيەتانىممەن تامىرلاسىپ جاتقان ۇلان-عايىر عىلىم. سول سەكىلدى قىرانعا بايلانىستى قيلى سوزدەر قالىپتاستىرعان نەبىر ۇلتاندى ۇعىمداردىڭ ۇلت بولمىسىن ساقتاۋداعى ءرولى وراسان ەكەنى انىق. ماقالانىڭ «ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى بولىمىندەگى «ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا» دەگەن جولدار مەن «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس» دەپ كورسەتىلۋى شىن مانىندەگى «ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ» بولىپ وتىر.
ايتا بەرسەك اسپان سەرىسى قىران بۇركىتتىڭ عاجايىپ سيپاتتارى از ەمەس. بۇگىندە ازاتتىق كوگىنە اسپان ءتۇستى تۋ ىلگەن قازاققا رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ بەلگىسىنىڭ قىران بەينەسىندە كورىنىس تابۋى دا تەگىن بولماسا كەرەك! ۇلتتىق كودتىڭ ءدال ءوزى!
ءيا, سول بۇركىت كۇن كوزىنە جاسقانباي تىكە قارايتىن الەمدەگى جالعىز جاراتىلىس! ەندەشە, قىران سيپاتتى قازاقتىڭ تۇعىرى بيىك, قاناتى قاتتى, تەگەۋرىنى مىقتى بولىپ, قياعا سامعاي بەرگەي!
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
