جىل بويى جۇزەگە اسىرىلعان اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ نەگىزگىلەرىن ءسوز ەتكەن سەنات توراعاسى بيىلعى جىل مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشۋىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستاردىڭ كولەمى مەن قارقىنى جاعىنان ەرەكشە جىل بولعانىن جەتكىزدى. «كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە پرەزيدەنت وكىلەتتىكتەرىنىڭ بىرقاتارى بيلىكتىڭ اتقارۋشى جانە زاڭ شىعارۋشى تارماقتارىنا بەرىلدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋىنىڭ نەگىزىنە اينالعان ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى قادامدار جاسالۋدا», دەدى ق.توقاەۆ.
سونداي-اق سەنات باسشىسى بيىل استانادا وتكەن بىرقاتار ماڭىزدى شارالارعا نازار اۋداردى. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى مەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تاريحي ءسامميتى جانە سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە ارنالعان استانا كەلىسسوزدەرى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق ساياساتتاعى بەلسەندى ءرولى مەن حالىقارالىق بەدەلىن ايعاقتاي تۇسكەنىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار, ەلباسى بەلگىلەگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدەگى سەنات قىزمەتىنە جوعارى باعا بەردى. «سەنات ۇكىمەتپەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزىپ, ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن توقساننان استام زاڭ جوبالارىن مۇقيات تالقىلاپ, قابىلدادى», دەدى ق.توقاەۆ.
ال قابىلدانعان زاڭدار نەگىزىنەن پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىن جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالدى.
پالاتا باسشىسى, سونداي-اق سەناتتا زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ بارىسىنداعى قىزۋ پىكىرتالاستاردىڭ ناتيجەسىندە, زاڭ جوبالارىن ءبىرشاما جاقسارتاتىن سالماقتى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىن دە ەسكە الدى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ناتيجەسىندە كۇشەيتىلگەن پارلامەنتتىك باقىلاۋ پارمەنىن پايدالانا وتىرىپ, سەناتتا قوعامدى تولعاندىرىپ جۇرگەن وزەكتى تاقىرىپتارعا ارنالعان بىرنەشە پارلامەنتتىك تىڭداۋلار وتكىزىلدى. وتكىر ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلانعان جيىن بارىسىندا وسى باعىتتارداعى جۇمىستى جانداندىرۋ بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ناقتى نۇسقاۋلار بەرىلىپ, ولاردىڭ ورىندالۋى باقىلاۋعا الىندى.
ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا 2018 جىل دا ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە رۋحاني ءومىرى ءۇشىن ەرەكشە جىل بولماق. «ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتەتىن بولادى. بارشا قازاقستاندىقتار ەلوردامىز استانانىڭ 20 جىلدىعىن قارسى الۋعا قىزۋ دايىندالۋدا», دەدى ول. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت جوعارى پالاتاسىنىڭ باسشىسى دەپۋتاتتاردى زاڭ جوبالارى بويىنشا بەلسەندى جۇمىستاردى جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن جالعاستىرا بەرۋگە شاقىردى.
بەكىتىلگەن كۇن تارتىبىنە ساي, بۇل كۇنى دەپۋتاتتار ەڭ الدىمەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆتىڭ تانىستىرۋىمەن ءماجىلىس ماقۇلداعان ەكى قۇجاتتى تالقىلادى. ونىڭ العاشقىسى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» بولسا, ەكىنشىسى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى قازاقستان – تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن شەگەندەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى.
شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس تاراپتار حالىقارالىق تەرروريزمگە جانە ءدىني ەكسترەميزمگە, سونداي-اق جاڭا قاۋىپتەر مەن قاۋىپسىزدىك سىن-قاتەرلەرىنىڭ وزگە دە كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەدى جانە تەرەڭدەتەدى.
وسى كۇنى پالاتا قازاقستان مەن يرلانديا اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. بۇل كونۆەنتسيا ەكىجاقتى حالىقارالىق شارت بولىپ تابىلادى جانە قوسارلانعان سالىق سالۋدى جويۋ ماقساتىندا جاسالعان. سونىمەن قاتار جيىندا «مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر قابىلداندى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ومارحان وكسىكباەۆ پەن سەناتتاعى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرلان قىلىشباەۆ بايانداعان زاڭدا مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ قاجەتتىگى ەسكەرىلىپ, زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلەدى. اتاپ ايتقاندا, اۋديتكە حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جانە ءتيىستى قىزمەت سالالارىنىڭ كادرلار قۇرامىن جاقسارتۋ ءۇشىن «مەملەكەتتىك اۋديتوردىڭ اسسيستەنتى (كومەكشىسى)» ۇعىمى ەنگىزىلەدى.
سەناتورلار قابىلداعان قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭ دا بولدى. ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ پەن كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ۆلاديمير ۆولكوۆتىڭ تانىستىرۋىمەن باعالاۋ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى. قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پەن سەناتور ساۋلە ايتپاەۆانىڭ بايانداۋىمەن وتىرىستا «جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورى تۋرالى» زاڭى دا تالقىلانىپ, قابىلداندى. بۇل قۇجات قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردان زارداپ شەككەن جابىرلەنۋشىلەرگە وتەماقى تولەۋ جونىندەگى قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەردى رەتتەيدى. زاڭدا جابىرلەنۋشىلەر قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ, ولارعا جانە ولاردىڭ زاڭدى وكىلدەرىنە قارجى كومەگىن بەرۋ ءۇشىن, سونداي-اق جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورىندا قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋ, قارجىلىق, اكىمشىلىك-ءبولۋ رەسۋرستارىن جيناقتاۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ جانە قارجى تولەۋ ءتارتىبىن جۇيەلەۋ تۋرالى ەرەجەلەر بار. سول سياقتى, وسى كۇنى ەكى وقىلىمدا قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورى قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭمەن بيۋدجەت, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە, سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
ايتا كەتەيىك, وتىرىس بارىسىندا سەناتور دارحان كالەتاەۆتىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋالى جاريا ەتىلدى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
