اۋقىمى كەڭەيگەن ۇيىم
استاناعا 2017 جىلدىڭ 8-9 ماۋسىم كۇندەرى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (شىۇ) مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى جينالدى. الەم نازارىن اۋدارعان سول سامميت بارىسىندا ءۇندىستان مەن پاكىستان ۇيىمعا تولىققاندى مۇشە بولىپ قابىلداندى.
ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اشىلۋ كۇنىمەن ورايلاستىرىلا وتكىزىلگەن جيىنعا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ توراعالىق ەتتى. القالى جيىنعا قحر, رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان پرەزيدەنتتەرى, شىۇ بايقاۋشى مەملەكەتتەرى: اۋعانستان, موڭعوليا, بەلارۋس ەلدەرىنىڭ باسشىلارى جانە يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, سونداي-اق ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ پرەمەر-مينيسترلەرى, بۇۇ, شىۇ باس حاتشىلارى, اوسشك اتقارۋشى ديرەكتورى جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ەلباسى سول جيىندا شىۇ-نىڭ حالىقارالىق تۇرعىدان مويىندالىپ, كوپ سالالى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى قۇرىلىمىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
– ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى ىلگەرىلەتۋ جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جولىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. شارتتىق-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. ۇيىمنىڭ بەرىك ينستيتۋتتىق نەگىزى جاسالىپ, ايماقتىق جانە جاھاندىق ىقپالى ارتىپ كەلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سامميتتە قحر توراعاسى سي تسزينپين شىۇ جۇمىسىن جوعارى قارقىنمەن جان-جاقتى دامىتۋداعى قازاقستاننىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىن جوعارى باعالاي كەلىپ, قىتاي ۇيىم اياسىنداعى بارلىق ارىپتەستەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين جيىندا شىۇ-عا ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ مۇشە بولۋى ماڭىزدى وقيعا ەكەنىن, بۇل قادام ۇيىمنىڭ ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى قۋاتى مەن ىقپالىنىڭ ارتا تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ءسوز ەتتى. سونداي-اق ۆ.پۋتين سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە قاتىستى استانا پروتسەسىنە جوعارى باعا بەردى.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتتەريش حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, تەرروريزم مەن ەكسترەميزم سياقتى قاتەرلەرمەن كۇرەسۋ باعىتىندا شىۇ كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
قورىتا ايتقاندا, 2017 جىلى استانادا وتكەن شىۇ-نىڭ بۇل ءسامميتى الەمدىك قوعامداستىق شەجىرەسىنە وزىندىك ەرەكشە مازمۇنىمەن جازىلىپ قالدى.
يسلام الەمىن ۇيىستىرا تۇسكەن ەلەۋلى وقيعا
ەلوردادا 2017 جىلدىڭ 10-11 قازانىندا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ءبىرىنشى ءسامميتى ءوتتى. الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن وتكەن سامميتكە 15 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارى, 37 ەلدىڭ دەلەگاتسياسى, 30 حالىقارالىق ۇيىمنىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى قاتىستى.
جيىننىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ يسلام مەن باتىس وركەنيەتتەرى اراسىنداعى دوستىق ديالوگقا دانەكەر بولىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, قازىرگى تاڭدا مۇسىلمان ۇمبەتى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان سىن-قاتەرلەرگە توقتالدى.
– بىرىنشىدەن, ەكسترەميستىك جانە تەررورلىق ۇيىمدار كەڭىنەن ەتەك الۋدا. ولاردىڭ لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنىڭ ناتيجەسىندە, ءبىرىنشى كەزەكتە مۇسىلمان الەمى ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى زارداپ شەگىپ وتىر. ەكىنشىدەن, يسلاموفوبيالىق پىكىر قوعام ىشىندە كەڭ تارالۋدا. باتىس ەلدەرىندە مۇسىلماندارعا قارسى قىلمىستىق ارەكەتتەر جىل سايىن كوبەيىپ بارادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى 1,5 ميللياردتان استام ادامدى بىرىكتىرەتىن يسلام الەمى بۇگىندە اۋىزبىرلىك تانىتا الماي وتىرعانىن, مۇسىلماندار اراسىنداعى بىتىراڭقىلىق پەن كونفەسسياعا ءبولىنۋدى سىرتقى كۇشتەر ءوز مۇددەسىنە ءساتتى پايدالانىپ جۇرگەنىن ءسوز ەتتى.
جيىن بارىسىندا ءسامميتتىڭ قورىتىندى قۇجاتى – استانا دەكلاراتسياسى قابىلداندى. ءححى عاسىرداعى قوعام ومىرىندە عىلىمنىڭ ىقپالىنىڭ ارتۋى بارشا ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن ەلباسى استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى سول بىرلىگىمىزدىڭ دالەلى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى. وتىرىس تۇيىندەلەر تۇستا نۇرسۇلتان نازارباەۆ يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسىمەن بىرگە يسلام ەلدەرىنىڭ كورنەكتى عالىمدارىن عىلىم مەن تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن بەرىلەتىن ارناۋلى سىيلىقپەن ماراپاتتادى.
الەم مويىنداعان باستاما
ەلىمىزدە 2017 جىلى سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە بايلانىستى استانا پروتسەسى اياسىندا مۇددەلى تاراپتاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ 8 راۋندى ءوز دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرىلدى. جىلدىڭ ايتۋلى وقيعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتالعان بۇل شارالار ءوزىنىڭ وڭ ناتيجەسىن بەرىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولدى. وسىناۋ ساياسي ءمانى زور كەلىسسوزدەردىڭ ءوتۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى نەگىزىندە جۇزەگە استى.
استانا پروتسەسىنە كەپىلگەر مەملەكەتتەر: رەسەي, يران, تۇركيا ەلدەرىنىڭ, سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا وكىلدەرىنىڭ, بۇۇ, اقش دەلەگاتسيالارىنىڭ بەلسەنە قاتىسۋى بۇل شارانىڭ بەدەلىن ارتتىردى. سونداي-اق سيريا جانجالىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىنداعى كەلىسسوزدەردى جۇرگىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ استانا الاڭىن تاڭداۋى الەم ەلدەرىنىڭ ەلىمىزگە دەگەن قۇرمەتى مەن سەنىمىنىڭ جوعارى ەكەنىن انىق اڭعارتتى.
قورىتا ايتقاندا, استانا پروتسەسىنىڭ ناتيجەسىندە سيرياداعى احۋال ءبىرشاما تۇراقتالدى. سوندىقتان دا ءبىز 2017 جىلى وتكەن استانا پروتسەسى شەڭبەرىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ بارلىعىن بەيتاراپ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى ءرولىن كورسەتكەن ءىرى ساياسي وقيعا دەپ سەنىممەن ايتا الامىز.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
