قايتا وڭدەۋگە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ نەبارى 3 پايىزى كەتەدى. سالىستىرىپ قارالىق, گەرمانيا مەن شۆەتسيادا تۇرعىندار تۇزەتىن قالدىقتاردىڭ تۇگەلى دەرلىك نەمەسە 99 پايىزى كادەگە جاراتىلادى جانە قايتا وڭدەلەدى. 2030 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسىنا سايكەس مەملەكەت باسشىسى وسى كورسەتكىشتى ءبىزدىڭ ەلدە دە 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ ماقساتىن قويدى. قوقىستىڭ باقىلانبايتىن وسۋىمەن جاعدايدى وزگەرتۋگە قابىلەتتى جاڭا تەحنولوگيالاردى تاجىريبەدە قولدانۋدىڭ تابىستى ارەكەتىن استانادا وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسىندە «جاسىل» ەكونوميكا جانە قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ىزدەۋمەن اينالىساتىن «Tau Innovative Solutions» كومپانياسى ىسكە اسىرعان بولاتىن. وسىلايشا قازاقستاندا العاش رەت قوعامدىق پايدالانۋداعى نىسانداردا قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ, جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋدىڭ ءتيىمدى تسيكلى ازىرلەندى.
رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە 4 ملن ادام قاتىستى. شاراعا كۇن سايىن 50 000 ادام كەلدى, ال قاۋىرت كۇندەرى 110 000 ادامعا دەيىن كەشەن تابالدىرىعىن اتتادى. ءۇش اي ىشىندە ەكسپو-نىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرىنەن شىعارىلعان قوقىس سول كەزەڭدە بۇكىل استانا قالاسى بويىنشا جينالعان قوقىستان كەم تۇسكەن جوق. «ەگەر ءبىزدىڭ جاڭا تەحنولوگيامىز بولماسا سول تۇستا قالالىق قوقىس ورىندارى 150 شارشى مەترگە وسەتىن ەدى. سونىمەن قاتار قالاداعى ستاندارتتى ۋرنالار كەم دەگەندە 3 ەسە جىلدام تولاتىن ەدى. قوقىستى كۇندىز تاسۋعا بولمايتىندىقتان, كەشكە قاراي ناعىز ۇيىندىگە اينالار ەدى. قوقىس وتە ۇزاق جينالادى, ويتكەنى ادەتتە بۇل قولمەن جاسالادى. مۇنىڭ ءبارى جىلى ۋاقىتتا بولسا, بارلىق كەشەننىڭ اۋماعىندا جاعىمسىز ءيىس مۇڭكىپ تۇرمادى», دەپ تۇسىندىرەدى جاعدايدى «Tau Innovative Solutions» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى رۇستەم باسەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەسكپو كەزىندە قوقىس قالدىقتارىن بولەكتەپ جيناۋ ءتاسىلى ونى ساپالى قىلىپ قايتا وڭدەلۋىن جەڭىلدەتتى جانە سوعان مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانىڭ اۆتورلارى كورمەدە جينالاتىن قوقىستاردىڭ اۋماعىن ەسەپتەپ, ولارمەن جۇمىس جاساۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى جابدىقتى تاڭداپ الدى. ولار – بولەكتەپ جيناۋعا ارنالعان اقىلدى جانە اۋماعى ۇلكەن قوقىس جاشىكتەرى, بەيىمدەلگەن تىعىزداعىش كونتەينەرلەر, ەلەكتروكارلار, قاۋىپتى قالدىقتارعا ارنالعان كونتەينەرلەر. كەيىن تەحنولوگيالار كورمەنىڭ اۋماعىنا ءبولىپ ورنالاستىرىلىپ, ىسكە قوسىلدى.
«كورمە كەشەنى 174 گەكتار اۋماققا ورنالاسقان. 1 گەكتار – 10 000 شارشى مەتر. ال اقوردانىڭ اۋدانى – 36 720 شارشى مەتر. مىنە, كورمە كەشەنىنىڭ اۋماعىنا 47 پرەزيدەنتتىك رەزيدەنتسيانى ورنالاستىرۋعا بولادى.
بارىنەن بۇرىن تۇسەتىن كۇشتىڭ شاماسىن ەسكەرۋ قاجەت. ادامدار لەگى ءار اۋداندا بىركەلكى ەمەس. ءبىر جەرلەردە كوپ بولسا, ءبىر جەرلەردە از. ءبىز قالدىقتار كوپتەپ جينالاتىن جەرلەردىڭ سىزباسىن جاسادىق. ول كەلۋشىلەر كوپ جينالاتىن جەرلەر – كىرەبەرىستەر, ونىڭ ىشىندە بيلەت ساتاتىن كاسسالار, كوشەدەگى دۇڭگىرشەكتەر, جابىق اللەيالار مەن «نۇر الەم» پاۆيلونى ماڭدارى. نەگىزگى جۇكتەمە كورمە اۋماعىنىڭ ورتالىق بولىگىنە ءتۇستى. بۇل كوشەدەگى قوقىس سالاتىن جاشىكتەردى ورناتۋدى جوبالاۋ كەزىندە ەسكەرىلدى. ەگەر قوقىس جاشىكتەرى جەتكىلىكسىز بولسا, ادامدار قوقىستاردى قايدا جىبەرەرىن بىلمەس ەدى», دەيدى ءوز سوزىندە رۇستەم باسەنوۆ.
كورمە اۋماعىندا قوقىس جيناۋ ءۇشىن ارنايى اقىلدى قوقىس جاشىكتەرى ورناتىلدى. ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ جۇيەسى ۇشكە ءبولىندى – قاعازدارعا, پلاستيكتەرگە جانە ارالاس قالدىقتارعا ارنالعان. ولار كۇن ساۋلەسى باتارەياسى ارقىلى جۇمىس جاسايدى, ال ىشىندە نىعىزداۋعا ارنالعان تىعىزداۋشى ورنالاسقان, ول قوقىس كولەمىن 10 ەسەگە ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. «وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ورنالاستىرىلاتىن قوقىس جاشىكتەرىن ەدەۋىر ۇنەمدەدىك, ال وسى ورىندارعا ستاندارتتى قالالىق قوقىس جاشىكتەرىنەن بىزگە 30 ەسەدەن كوپ قاجەت بولار ەدى», دەيدى «Tau Innovative Solutions» سەرىكتەستىگىنىڭ باسقارۋشىسى رۋسلان جەمكوۆ. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, كورمە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىت ىشىندە 17 759 تەكشە مەتر قوقىس شىعارىلعان. ەندى ەلەستەتىپ كورەلىك, ادەتتە تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا ورناتىلاتىن قوقىسقا ارنالعان مەتالدان جاسالعان كلاسسيكالىق كونتەينەرلەردىڭ اۋماعى 0,75 تەكشە مەتر. ەگەر ءبىز بارلىق قوقىستى سونداي كونتەينەرلەرگە جيناعان بولساق, وندا بىزگە وندايدىڭ 23 412 داناسى كەرەك.
ء«بىزدىڭ قوقىس سالاتىن جاشىكتەرىمىزگە, سونداي-اق ارنايى قۇرىلعىلار ورناتىلدى, ول ناق ۋاقىتىندا تولۋ دەڭگەيىن كورسەتەدى. قىزمەتكەرلەر قانداي قوقىس جاشىگى جىلدام تولاتىنىن بايقاپ, باعىت-باعداردى ءتيىمدى جۇرگىزىپ وتىردى, ول قىزمەتكەرلەردىڭ كورمەنىڭ بارلىق اۋماعىن ارالاپ, قوقىس جاشىكتەرىن تەكسەرىپ جۇرمەۋلەرىنە مۇمكىندىك بەردى. ەڭ باستىسى مۇنداي ءتاسىل ادامداردىڭ بويىندا قوقىستاردى جەكە دارا ىرىكتەۋ ادەتىن قالىپتاستىرادى – كورمەنىڭ سوڭعى كۇندەرى قوقىس جاشىگىندەگى قالدىقتاردىڭ 90 پايىزى دۇرىس ىرىكتەلىپ الىندى», دەپ اتاپ كورسەتتى رۋسلان جەمكوۆ.
قالدىقتاردى جيناۋ جانە ۋاقىتشا تاسىمالداۋ ءۇشىن ەلەكتر باتارەيالارىمەن جۇمىس ىستەيتىن فرانتسۋز وندىرۋشىلەرىنىڭ ارنايى تەحنيكاسى پايدالانىلعان. بۇل جانار-جاعارمايدى ۇنەمدەۋگە جانە اۋانىڭ لاستانۋىن بولدىرماۋعا سەپتەسەدى. ونىڭ ۇستىنە گاز جانە بەنزينمەن جۇرەتىن ماشينالارعا كورمەدە جۇرۋگە تىيىم سالىنعان. مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ كولىكتەرى عانا ءجۇردى, ونىڭ وزىندە ولار كىرەبەرىس الاڭدا كەزەكشىلىك ەتتى. كورمەنىڭ بەلسەندى فازاسىنىڭ قورىتىندىسى بارلىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كورسەتكىشىنىڭ 45 پايىزعا جەتكەنىن كورسەتتى.
ارينە, پروبلەمالار بولماي قالعان جوق. شارا كەزىندە ءتۇرلى قيىندىقتار دا كەزدەستى. مىسالى, مەيرامحانالاردىڭ سۇيىق قالدىقتارعا ارنالعان تۇمشالانعان قوراپتاردى ساقتاماۋلارى, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تۇرمىس قالدىقتارىنا ارنالعان كونتەينەرلەرگە كەلىپ ءتۇسۋى, تەمەكى شەگۋ ءۇشىن ىرىكتەلگەن ساۋىتتاردىڭ پايدالانىلۋى ءبىرشاما كەدەرگىلەر جاساعان. «قوناقتاردىڭ كۇتپەگەن جەردەن قاپتاپ كەلۋى جاعدايى دا ورىن الدى. بۇل قوقىس جاشىكتەرىن تىم جىلدام تولتىردى. ونىڭ جالعىز-اق شەشىمى بولدى, ول – 5 مينۋت ىشىندە قوقىستى شىعارىپ, تازارتىپ وتىرۋ ەدى. ءبىزدىڭ جىگىتتەر بۇل جاعدايدىڭ دا وڭاي ءادىسىن تاپتى, ياعني ءبىر قوقىس ورنىنان كەلەسى قوقىس ورنىنا, ودان كەيىن قايتا سول جەرگە ءجۇرىپ كەلمەۋى ءۇشىن, ولار قاراپايىم شىعىرشىقتى اياق كيىم (روليك) كيىپ الدى. بۇل قوقىس جيناۋ جىلدامدىعىن ەداۋىر ەسەگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. جالپى, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ ءمانىسى – جاعدايعا تالداۋ جاساۋدا, تۋىنداعان پروبلەمالاردى شەشۋدە جانە ونى الداعى ۋاقىتتا قايتالاماۋدا. جوبانىڭ تابىسقا جەتۋى – ءبىزدىڭ عانا ەمەس, ارىپتەستەرىمىزدىڭ دە ەڭبەگى. «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى باسشىلىعىنا, اسىرەسە سەرۆيس دەپارتامەنتىنە العىسىمىز شەكسىز. ولار قازاقستان اۋماعىندا ۇلكەن جوبانىڭ وسىنشا مۇمكىندىگىن تەكسەردى. بۇنداي قالدىقتاردى جيناۋ, ىرىكتەۋ جانە قايتا وڭدەۋ توپتاماسىن ءالى ەشكىم جاساعان ەمەس», دەيدى ر.باسەنوۆ.
كومپانيا ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە قوقىس زالالسىزداندىرىلمايدى, ولاردى نەگىزىنەن قالادان تىسقارى شىعارىپ, ۇلكەن ۇيىندىگە اينالدىرادى. قالدىقتاردىڭ يىسىنە يت-قۇستار جاقىنداپ, ولار جۇقپالى دەرتتەر تۋدىرادى. باستى قاۋىپ – تاماق قالدىعىندا, ولار جاناتىن گاز – مەتانعا اينالادى. ول ءورت شىعۋ قاۋپىنە اكەلىپ سوعادى. وندا كۇكىرتسۋتەگى جانە باسقا دا گازدار تۇزىلەدى. وسىلايشا, ءار قوقىس ورنى اينالاسىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە پلانەتانىڭ ەكولوگياسىنا بۇتىندەي اسەر ەتەدى. «تاعى ايتارىمىز بار, ەسكى قوقىس ەشقايدا جوعالمايدى جانە جاڭا قوقىسپەن ءۇيىندى اۋماعىن ودان سايىن ۇلعايتا تۇسەدى. قازاقستان, ارينە, كىشكەنتاي ەمەس, بىراق جەرىمىزدى دۇرىس پايدالانعانىمىز جاقسى ەمەس پە؟», دەيدى رۋسلان جەمكوۆ.
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
