پالاتا قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالادى.
2017 جىلعى 18 ساۋىردە استانادا قول قويىلعان شارتتا حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا ىنتىماقتاستىق پەن قارىم-قاتىناستاردىڭ كەڭەيۋى, ءوزارا مۇددەلىلىك تۋعىزاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ءوز ۇستانىمدارىن كەلىسۋ ءۇشىن كەڭەسۋلەر جۇرگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس تاراپتار حالىقارالىق تەرروريزمگە جانە ءدىني ەكسترەميزمگە, سونداي-اق جاڭا قاۋىپتەر مەن قاۋىپسىزدىك سىن-قاتەرلەرىنىڭ وزگە دە كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەدى جانە تەرەڭدەتەدى. ەنەرگەتيكا جۇيەلەرىن باسقارۋ, سۋ رەسۋرستارى, تەمىرجول كولىگى, ماشينا جاساۋ, ينفورماتيكا جانە بايلانىس سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى; ارال تەڭىزىنىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندە كۇش-جىگەردى بىرىكتىرەدى جانە ۇيلەستىرەدى, وسى سالاداعى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋ مەن ىسكە اسىرۋدا ءوزارا ارەكەت ەتەدى; ەكى مەملەكەتتىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن دامىتۋعا, حالىقارالىق ترانزيتتىك تەلەكوممۋنيكاتسيالىق مارشرۋتتاردى جاساۋعا جانە دامىتۋعا جاردەمدەسەدى.
شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ساياسات, ەكونوميكا, مادەنيەت, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, ساۋدا, قورشاعان ورتا, ترانزيتتىك كولىك, ءبىلىم بەرۋ جانە سپورت سالالارىنداعى ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.
سەناتورلار قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى قازاقستان-تۇرىكمەن مەملەكەتتىك شەكاراسىن شەگەندەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
كەلىسىمگە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى, تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك شەكارالارىنىڭ ءتۇيىسۋ نۇكتەسى مەملەكەتتىك شەكارانىڭ باستاپقى نۇكتەسى بولىپ تابىلادى. شەگەندەلگەن مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىنىڭ سوڭعى نۇكتەسى – كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا ورنالاسقان №162 شەكارالىق نۇكتە بولىپ تابىلادى.
مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعى مەن بۇكىل شەكارالىق بەلگىلەردىڭ ورنالاسقان جەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا كارتاسىنىڭ 41 پاراعىنا تۇسىرىلگەن, ول كەلىسىمنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى.
وسى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ مەملەكەتتىك اۋماقتى جانە ۇلتتىق ەگەمەندىكتىڭ كەڭىستىك شەكتەرىن بەلگىلەۋگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن حالىقارالىق-قۇقىقتىق رەسىمدەۋ پروتسەسىن اياقتاۋعا جانە تۇرىكمەنستانمەن اۋماقتىق داۋلاردىڭ تۋىنداۋىنىڭ ىقتيمال العىشارتتارىن جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پالاتا قازاقستان مەن يرلانديا اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
كونۆەنتسيا ەكىجاقتى حالىقارالىق شارت بولىپ تابىلادى جانە قوسارلانعان سالىق سالۋدى جويۋ ماقساتىندا جاسالدى. كونۆەنتسياعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ارقايسىسى سالىق تولەۋشىگە ءبىر رەت – ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتىڭ بىرىندە عانا سالىق تولەۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ەكىنشى مەملەكەت تولەنگەن سالىق سوماسىنا ەسەپكە جاتقىزۋدى بەرەدى نەمەسە سالىق سالىناتىن جيىنتىق تابىستان ەكىنشى مەملەكەتتە تابىستىڭ سالىق سالىنعان بولىگىن الىپ تاستايدى.
كونۆەنتسيادا تابىس پايدا بولاتىن مەملەكەتتە ديۆيدەندتەرگە, پايىزدارعا جانە رويالتيگە تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەر بويىنشا سالىق سالىنۋى مۇمكىن ەرەجەلەر دە بار.
وتىرىستا «مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر قابىلداندى.
بۇل زاڭدا مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ قاجەتتىگى ەسكەرىلىپ, زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, اۋديتكە حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جانە ءتيىستى قىزمەت سالالارىنىڭ كادرلار قۇرامىن جاقسارتۋ ءۇشىن «مەملەكەتتىك اۋديتوردىڭ اسسيستەنتى (كومەكشىسى)» ۇعىمى ەنگىزىلەدى.
تۇزەتۋلەر بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى مەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قارجىلىق ەسەپتىلىگىنىڭ جىل سايىنعى ءاۋديتىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە وتكىزۋدى; سونداي-اق مەملەكەتتىك اۋديت جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ىشكى مەملەكەتتىك ءاۋديتتى وتكىزۋ قاعيدالارىن بەكىتۋدى كوزدەيدى.
زاڭدا ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك ءاۋديتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتارتىبى مەن ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ارەكەتىنە شاعىم جاساۋ كەزىندە تۋىندايتىن داۋلاردى اپپەلياتسيالىق تۇردە رەتتەۋ ءتارتىبى بەكىتىلگەن. قۇجاتقا سايكەس, ىشكى اۋديت قىزمەتتەرى بيۋدجەت پروتسەسىنىڭ تيىمدىلىگىنە اۋديت جۇرگىزەدى. مەملەكەتتىك اۋديتورلاردى سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياداعى وكىلدەردىڭ سانى ايقىندالادى. ودان باسقا, مەملەكەتتىك اۋديتورلاردىڭ ەتيكالىق ەرەجەلەر مەن كاسىبي ستاندارتتاردى ساقتاماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلدى, ۇلتتىق كوميسسياعا مەملەكەتتىك اۋديتور سەرتيفيكاتىن كەرى قايتارىپ الۋ قۇقىعى بەرىلەدى, مەملەكەتتىك اۋديتورلارعا جازالاۋ شاراسى رەتىندە ەسكەرتۋ جاساۋ قولدانىلادى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى.
زاڭدا باعالاۋ قىزمەتىمەن كاسىبي تۇردە اينالىساتىن ادامداردىڭ باعالاۋشىلار پالاتالارىندا مىندەتتى تۇردە مۇشە بولۋى كوزدەلىپ وتىر. سانى كەمىندە ءۇش ءجۇز مۇشەنى قۇرايتىن باعالاۋشىلار پالاتالارىندا ءوز مۇشەلەرىنىڭ باعالاۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسى باقىلانادى, باعالاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرى قورعالاتىن بولادى.
زاڭدا باعالاۋشىلار پالاتالارى «باعالاۋشى», «ساراپشى» بىلىكتىلىگىن بەرۋ تۋرالى كۋالىكتەر, باعالاۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان وتكەنى تۋرالى سەرتيفيكاتتار بەرىلەتىنى تۋرالى ەرەجەلەر بار. ودان باسقا, باعالاۋ قىزمەتىنىڭ ستاندارتتارى بەلگىلەنەتىن بولادى.
وتىرىستا زاڭناماعا باعالاۋ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى. تۇزەتۋلەر ازاماتتىق, ەڭبەك, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستەرگە, سونداي-اق «جىلجىمايتىن م ۇلىك يپوتەكاسى تۋرالى», «ساقتاندىرۋ قىزمەتى تۋرالى», «اكتسيونەرلىك قوعامدار تۋرالى», «كولىك قۇرالدارى يەلەرىنىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى», «تۋروپەراتوردىڭ جانە تۋراگەنتتىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى», «وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى» جانە «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭدارعا ەنگىزىلەتىن بولدى.
ەلىمىزدىڭ باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسكە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتارى تۋرالى ىستەردى قارجى مينيسترلىگى ورگاندارىنىڭ قاراۋىن كوزدەيتىن وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى.
قۇجاتتا قىزمەتكەردىڭ «باعالاۋشى» بىلىكتىلىگى تۋرالى كۋالىگىنىڭ كۇشى جويىلعان جاعدايدا جۇمىس بەرۋشىنىڭ باستاماسى بويىنشا ەڭبەك شارتىن بۇزۋعا نەگىز بولاتىنى تۋرالى دا ەرەجە بار.
وتىرىستا «جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورى تۋرالى» زاڭ دا قابىلداندى.
بۇل قۇجات قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردان زارداپ شەككەن جابىرلەنۋشىلەرگە وتەماقى تولەۋ جونىندەگى قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەردى رەتتەيدى.
زاڭدا جابىرلەنۋشىلەر قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ, ولارعا جانە ولاردىڭ زاڭدى وكىلدەرىنە قارجى كومەگىن بەرۋ ءۇشىن, سونداي-اق جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورىندا قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋ, قارجىلىق, اكىمشىلىك-ءبولۋ رەسۋرستارىن جيناقتاۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ جانە قارجى تولەۋ ءتارتىبىن جۇيەلەۋ تۋرالى ەرەجەلەر بار.
قۇجات قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى بويىنشا زارداپ شەككەن ازاماتتارعا جەرلەۋ, ەمدەۋ, ايىقتىرۋ جانە باسقا دا شارالاردىڭ شىعىندارىنا بايلانىستى ماتەريالدىق اۋىرتپالىقتاردى ازايتۋعا باعىتتالعان. ودان باسقا, مەملەكەتتىڭ ارالاسۋى ارقىلى شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسەدى جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جاساعان ادامدارعا قارسى مەملەكەتتىڭ كەرى تالاپ قويۋى ىنتالاندىرىلادى.
ەكى وقىلىمدا قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورى قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭمەن بيۋدجەت, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە, سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتور دارحان كالەتاەۆتىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋالى جاريا ەتىلدى.
2017 جىلدى قورىتىندىلاي كەلىپ, سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ۇستىمىزدەگى جىل مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشۋىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستاردىڭ كولەمى مەن قارقىنى جاعىنان ەرەكشە جىل بولدى», - دەپ اتاپ ءوتتى.
سەنات توراعاسى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە پرەزيدەنت وكىلەتتىكتەرىنىڭ بىرقاتارى بيلىكتىڭ اتقارۋشى جانە زاڭ شىعارۋشى تارماقتارىنا بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋىنىڭ نەگىزىنە اينالعان ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى قادامدار جاسالۋدا», - دەدى ق.توقاەۆ.
سەنات باسشىسى بيىل استانادا وتكەن بىرقاتار ماڭىزدى شارالارعا نازار اۋداردى. ەلوردادا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تاريحي ءسامميتى جانە سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە ارنالعان استانا كەلىسسوزدەرى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق ساياساتتاعى بەلسەندى ءرولى مەن حالىقارالىق بەدەلىن ايعاقتاي تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
جوعارعى پالاتانىڭ توراعاسى ەلباسى بەلگىلەگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدەگى سەنات قىزمەتىنە جوعارى باعا بەردى. «سەنات ۇكىمەتپەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزىپ, ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن توقساننان استام زاڭ جوبالارىن مۇقيات تالقىلاپ, قابىلدادى», - دەدى ق.توقاەۆ. قابىلدانعان زاڭدار نەگىزىنەن پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىن جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالدى.
پالاتا باسشىسى سونداي-اق سەناتتا زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ بارىسىنداعى قىزۋ پىكىرتالاستاردىڭ ناتيجەسىندە, زاڭ جوبالارىن ءبىرشاما جاقسارتاتىن سالماقتى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ناتيجەسىندە كۇشەيتىلگەن پارلامەنتتىك باقىلاۋ پارمەنىن پايدالانا وتىرىپ, سەناتتا قوعامدى تولعاندىرىپ جۇرگەن وزەكتى تاقىرىپتارعا ارنالعان بىرنەشە پارلامەنتتىك تىڭداۋلار وتكىزىلدى. وتكىر ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلانعان جيىن بارىسىندا وسى باعىتتارداعى جۇمىستى جانداندىرۋ بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ناقتى نۇسقاۋلار بەرىلىپ, ولاردىڭ ورىندالۋى باقىلاۋعا الىندى.
ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا 2018 جىل دا ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە رۋحاني ءومىرى ءۇشىن ەرەكشە جىل بولادى. «ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتەتىن بولادى. بارشا قازاقستاندىقتار ەلوردامىز استانانىڭ 20 جىلدىعىن قارسى الۋعا قىزۋ دايىندالۋدا», - دەدى ول. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت جوعارى پالاتاسىنىڭ باسشىسى دەپۋتاتتاردى زاڭ جوبالارى بويىنشا بەلسەندى جۇمىستاردى جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن جالعاستىرا بەرۋگە شاقىردى.
