ەلىمىزدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني باعىتىندا جاڭا وزگەرىستەر بوي الىپ, ونىڭ وڭ ناتيجەلەرى حالىقتىڭ جانىنا جىلۋ سەپتى. ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنا ساي سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار بارىسىندا زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ساقتالۋىنا قول جەتكىزىلدى.
سونىڭ ءبارىن ايتپاي-اق, تەك پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا عانا وسى جىلعى اتقارىلعان ءىستى سارالاساق, قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس تىندىرىلعانىنا انىق كوز جەتكىزەمىز. ارينە مۇنداي جاقسىلىقتاردىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, حالىق ءۇشىن جاسالاتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ال حالىقتىڭ قامى قۇقىقتىق قامدالۋى قاجەتتىگىن ەلباسى سىندارلى جولداۋلارى مەن باياندى باعدارلامالارىندا ايتىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. بۇل مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ءار سالا باسشىلىعىنىڭ ەڭبەگى ەرەن ەكەنى دە انىق. ماسەلەن 22 جىل ىشىندە العاش رەت پروكۋرور قىزمەتىنىڭ دەڭگەيىن بەلگىلەيتىن اتا زاڭداعى 83-باپتىڭ 1-ءبولىم مازمۇنى جاڭعىرتىلدى. بۇل كونستيتۋتسيالىق نورمانىڭ جاڭعىرتىلۋىنا وراي جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭ دۇنيەگە كەلدى. وسى زاڭ ارقىلى پروكۋراتۋرا قىزمەتىنىڭ ءتارتىبى مەن ۇيىمداستىرىلۋى, قۇزىرى, مارتەبەسى تۇپكىلىكتى انىقتالدى. اسىرەسە «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ مەن قىلمىستىق پروتسەستى رەفورمالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قاتىستى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ماڭىزى زور بولدى.
بۇل زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي قۇرىلعان ارنايى توپتىڭ, ياعني جوعارعى سوت, ادىلەت مينيسترلىگى, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندار باسشىلارى ەنگەن جۇمىس توبىنىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولدى. ول ءۇشىن گەرمانيانىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ, ەستونيا مەن گرۋزيانىڭ بۇل باعىتتاعى تاجىريبەلەرى زەرتتەلدى. سول زاڭ جوباسىنىڭ ىشىندەگى ىزگىلىكتى جاڭالىق – ادامدى 72 ساعاتقا ۇستاۋ مەرزىمى 48 ساعاتقا ازايتىلدى. ادۆوكاتتاردىڭ ۇسىنىستارى مەن ايعاقتاردى جيناۋ وكىلەتتىلىگى كەڭەيتىلدى. كەپىلدىك, كۇشتەپ كۋالاندىرۋ, ۇلگىلەردى ىرىكتەۋ, جاسىرىن تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋ سەكىلدى ءتۇرلى تەرگەۋ ارەكەتتەرى سوتقا سانكتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن بەرىلدى. وسى جوبا اياسىندا قىلمىستىق ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا جۇرگىزۋ قارالدى.
تاعى ءبىر ماڭىزى زور جاڭالىق – ەلباسىنىڭ پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ تاپسىرماسىنا ساي IT-جوباسىن ەنگىزۋ بولدى. ولاردىڭ ىشىندە «ە-قىلمىستىق ءىس», «اكىمشىلىك ءوندىرىس ىستەرىنىڭ جيىنتىعى» جانە «زاڭدىلىق» سەكىلدى باعدارلامالار تيىمدىلىگىن بىردەن كورسەتتى. وسىلاردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى باعدارلاما قىلمىستىق پروتسەستىڭ ونە بويىن: قىلمىستى تىركەۋدەن باستاپ, ونى تەرگەۋ مەن ۇكىمنىڭ شىعۋىنا دەيىنگى جولدى قامتيدى. وسى باعدارلامانىڭ ءبارى دە ازاماتتار ارىز-شاعىممەن كەلگەندە جانە ولارعا ءتيىستى قۇقىقتىق قىزمەت كورسەتۋدە ەشقانداي جاساندى كەدەرگىلەردىڭ بولماۋى ءۇشىن جان-جاقتى قارالىپ, ىسكە قوسىلدى. ايتقانداي-اق, تيىمدىلىگىمەن حالىقتىڭ ريزالىعىنا بولەندى.
سونداي حالىققا جاسالعان تاعى ءبىر يگىلىگى مول ءىس – ازاماتتاردى قابىلداۋ ورتالىعى مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋى بولدى. ورتالىقتىڭ نەگىزگى ماقساتى ارىزداردى تەز قاراۋ. ال ولاردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن سول جەردە بىردەن ادۆوكاتتار, مەدياتورلار, نوتاريۋستار, پروباتسيا قىزمەتىن جانە ت.ب. قىزمەت كومەكتەرىن پايدالانۋ ارقىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋ كوزدەلدى. سول سياقتى بيزنەسكە قىسىم جاساۋدى ازايتۋ شارالارى قولعا الىندى. «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ بويىنشا جول كارتاسى دايىندالدى. سونىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيزنەستى ورىنسىز تەكسەرۋلەرى 80 پايىزعا دەيىن قىسقاردى.
ءبارى دە ادام ءۇشىن دەپ ويلاستىرىلعان باعدارلامالار ارقاسىندا ونى زاڭدىلىققا ساي ورىندايتىن جاڭا كادرلار كەلىپ, كەم-كەتىكتى تولىقتىردى. وسىلايشا اتا زاڭىمىزدا جازىلعانداي, مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى دەگەندەي, ازاماتتارىمىزدىڭ بار جاعدايى ەلباسىمىزدىڭ نازارىندا تۇرعاندىقتان سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جاڭا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار ناتيجەسىندە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا, ادام قۇقىنىڭ قورعالۋىنا جاڭاشا دەن قويدى. بۇل «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ايتىلعان زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ ناقتى ءبىر كورىنىسى بولدى.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
