مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, مۇنىڭ ءوزى ءداستۇرلى بازالىق سالالاردى دامىتۋعا سونى سەرپىن بەرمەك. وسى ورايدا ونەركاسىبى وركەن جايعان اقتوبە وبلىسىندا تىڭ ءىس-شارالار كەشەنى بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جاڭعىرتۋ دەگەنىمىز بۇرىننان بار يندۋستريالاردىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشىپ, ونىڭ ورگە وزۋى ءۇشىن قوسىمشا قاراجات قۇيۋ ۇعىمىن بەرەتىنى بەلگىلى.
سايىپ كەلگەندە ايماقتا قولعا الىنعان جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا ءتان باستى ەرەكشەلىك – ءاربىر كاسىپورىنمەن دەربەس جۇمىس ىستەۋ ءۇردىسى ەنگىزىلگەنى. ءتيىستى جول كارتاسى دا وسى ماقساتقا ىڭعايلاستىرىلعان. بيىل وبلىستا جاڭعىرتىلۋعا ءتيىستى نىساندار قاتارىندا جيىرما كاسىپورىن بار. ونىڭ يەلەرى ءوز وندىرىستەرىن نىعايتۋ ءۇشىن وعان 12 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قاراجات قۇيۋ جونىندە ەسەپ جاساپتى. ارنايى تىزىمگە ەنبەسە دە, وڭىردە ءوندىرىستىڭ ءار ءتۇرلى سالالارىندا بۇل ماسەلەگە قاتىستى قادام جاساي باستاعان كاسىپورىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.
بۇل تالپىنىستار ناتيجەسىز دە ەمەس. ەگەر سوڭعى ءۇشىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسىندا وڭىردەگى بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ءوسۋ دەرەكتەرى تىركەلسە, مۇندا جاڭعىرتۋ جولىن ۇستانعان وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ ەلەۋلى ۇلەسى بار ەكەنىنە شەك كەلتىرۋگە بولمايدى. سونداي-اق وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءوڭىر وڭدەۋ ونەركاسىبى بويىنشا ەلىمىز بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا يەلەنگەنى دە جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ جەمىسسىز ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. ايتالىق, وندىرىلگەن ءونىم مەن شيكىزاتتىڭ كولەمى جونىندەگى استرونوميالىق سانداردى العا تارتا سويلەيتىن باسشىلار بار. بۇل سونشالىقتى ماقتان تۇتۋعا, جەلپىنىپ ايتۋعا تۇرارلىقتاي كورسەتكىش بولا الماسا كەرەك. ويتكەنى ءونىمدى ءوندىرۋ بار دا, وڭدەۋ بار. ءتىپتى ەكەۋىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي دەسە دە بولادى.
قازىرگى قولدا بار دەرەكتەر وتكەن توعىز ايدىڭ ىشىندە ون بەس كاسىپورىندا 9,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن ايعاقتايدى. الداعى ماقسات – جىل اياعىنا دەيىن جوعارىدا كورسەتىلگەن مەجەگە جەتۋ. ارينە, كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قۇر, جالاڭ تىزبەگە قۇرىلماۋعا ءتيىستى. ەگەر ونىڭ قورىتىندىسىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى ءوسىپ جاتسا – العا قويىلعان ماقساتتىڭ ورىندالعانى ەمەس پە؟ بۇل باعىتتا اقتوبەلىك وندىرىسشىلەر جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەڭبەك ونىمدىلىگىن 12,5 پايىزعا كوتەرۋدى كوزدەپ وتىر, دەيدى اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات بەكەنوۆ.
سونىمەن بىرگە ول, وڭىردە ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى مەن قايتا وڭدەلۋىن تەرەڭدەتۋ جونىندە دە اۋقىمدى شارالار بەلگىلەنگەنىن ايتىپ بەردى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا جاڭا جەلىلەردى ىسكە قوسۋ ەسەبىنەن شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى دە قوسا ويلاستىرىلىپ وتىرعانى –جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىر جارشىسىنداي اسەر قالدىرادى. ءسوز جوق, بۇل تيىمدىلىك پەن پايدا اكەلە الاتىن جوبالار قاتارىن تولىقتىرماق.
قازىرگى كەزدە وبلىستا باسەكەگە قابىلەتتى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ يندۋستريالاندىرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە جان-جاقتى كوڭىل اۋدارىلا باستاعانى دا ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى. وسى ارقىلى ەكسپورتتىق وندىرىستەردى دامىتۋعا جول اشىلارى انىق. ەڭ باستىسى, وسىنداي ءتاسىل ارقىلى جىل اياعىنا دەيىن وندىرىلگەن ءونىمنىڭ قوسىمشا ءوسىمى مەن وندىرىستىك باسقارۋ تەحنولوگياسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ قاراستىرىلعان. ەكىنشى ءبىر تۇرعىدان العاندا بۇل يمپورتتىق تاۋارلار مولشەرىن ەلەۋلى تۇردە شەكتەۋگە جول اشاتىن يگى ءىس بولماق.
ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ ءىسىن جۇرگىزۋمەن قاتار, وبلىستا قۇرىلىس سالاسىنا دا جاڭاشا كوزقاراس ەنگىزۋ ماسەلەلەرى ويلاستىرىلعان. مۇنداي ومىرشەڭ باستاما ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ ونىمدەرىن پايدالانۋعا باسىمدىق بەرۋدەن كورىنىس تاۋىپ وتىر. ونىڭ ناتيجەلەرى دە ءتاپ-ءتاۋىر دەۋگە بولادى. قازىرگى كۇنى ايماقتاعى قۇرىلىس كومپانيالارى وزدەرىنە قاجەتتى ماتەريالدارىنىڭ 80 پايىزىن جەرگىلىكتى جەردەن پايدالانىلادى. ارينە, بۇل ارادا تسەمەنت جانە مەتالل سەكىلدى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تۇرلەرى وزگە وڭىرلەردەن جەتكىزىلەدى.
قىسقاسى, جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ءورىسى دە, اۋقىمى دا كەڭ بولسا, بۇل جاعداي پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان كەشەندى مىندەتتەردىڭ ويداعىداي ورىندالۋىنا تولىق نەگىز قالايدى. بۇل رەتتە وعان تەك ءىرى كاسىپورىنداردى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ورتاشا ءوندىرىس ورىندارىن تارتۋدىڭ تيىمدىلىگى دە مول بولماق. قازىر وبلىستا اتقارىلار ءىستىڭ باستى سالماعى وسى ماسەلەگە قاراي ويىسىپ كەلەدى. سونداي-اق وڭىردە جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى ىسكە اسىپ جاتقان كەشەندى شارالار وعان الەۋمەتتىك سالالاردىڭ دا قاتىسۋىن كوزدەيدى. بۇل ورايدا ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان حالىقارالىق كورمە كەزىندە كوپشىلىك تانىسقان جوبالار ەندىگى كەزەكتە ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى كەرەكتىگى بۇل ءىستىڭ ارقاۋى بولماق.
تاياۋدا اقتوبەدە وتكىزىلگەن ينۆەستيتسيالىق فورۋمنىڭ باستى جەلىسى ءدال وسى ماسەلەگە ارنالعانى دا ايان. مۇنداعى باستى ماقسات ومىرشەڭ تەحنولوگيالاردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس ورىندارىنا ورنىقتىرۋدان تۋىندايدى. ءتۇيىپ ايتقاندا, وبلىستاعى ءىرى كاسىپورىندار الداعى جىلدارى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ىسىنە اسا قوماقتى قاراجات ءبولۋدى ويلاستىرىپ وتىر. البەتتە, باستى ماسەلە تىندىرىلعان ءىس پەن تۇپكى ناتيجەدە ەمەس پە؟ وسى ورايدا اقتوبەلىك وندىرىسشىلەر جاڭعىرتۋ ىسىنە جۇمساعان قاراجاتىنىڭ مولشەرىنە ساي بۇدان ءتيىستى قايتارىم الاتىنىنا سەنىم بىلدىرگىمىز كەلەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
