ۇزىنا بويى تاريحىمىزدا نەبىر قيامەت-قيىندىقتاردى باسىمىزدان كەشكەن, سان رەت قيراپ, سان رەت بوي تۇزەگەن, «تاريحتىڭ تاعدىرلى كوشى» دەيتىن ۇزاق جولدا سالتاناتتى دا ءومىر سۇرگەن, حاندارى التىن تاقتا دا وتىرعان, التىن سارايلاردا دا تۇرعان, ىرگەلەس ەلدەرمەن بەيبىت ءومىر سۇرە دە بىلگەن ەلمىز.
تاۋقىمەتتى سونشاما كوپ كەشكەن, تاعدىرى ايانىشتى, ەزىلىپ-جانشىلعان, جابىعىپ جاپا شەككەن, تارىعىپ زارىققان حالىق جەر بەتىندە ەكەۋ بولسا, سونىڭ بىرەۋى – قازاق.
رەسەيگە بودان بولعان ءۇش عاسىردا تاريحىمىز, ار-وجدانىمىز تابانعا تاپتالدى. كەڭپەيىل, اڭقاۋ قازاقتىڭ مال-جانى تاركىلەنىپ, اشارشىلىققا ۇشىرادى. وزگەنىڭ تاريحىن وزىمىزگە تەلىپ وقىتتى. حاندارىمىز بەن بيلەرىمىز, بەكتەرىمىز بەن باتىرلارىمىز – اجۋاعا, كەلەكەگە, تاريحىمىز – ساياساتتىڭ قۇرالىنا, الاش ارىستارى ءوز حالقىنىڭ جاۋىنا اينالدى. سانا, ءداستۇر كۇيرەدى. حالىق جادىنان ايىرىلدى. ۇلت رەتىندە جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتە جازدادىق.
ەل ىلاڭ, دۇنيە توپالاڭ بولعان, جىلقى ىسقىرسا – جەلدىكى, ايداسا جاۋدىكى بولىپ تۇرعان, قازاقتىڭ اۋزىنان قاقپاق, باسىنان توقپاق كەتپەگەن, قىلىش – قىنابىنان, قانجار قىنىنان سۋىرىلعان, نايزا بەلدەۋدەن شەشىلگەن, بەس قارۋىن اسىنعان, ات ۇستىندە كۇن كورگەن, اپتادا بەلىن شەشپەگەن, پىران كيىپ, پىراق مىنگەن زامان ەدى ول.
دالامىزدى دا, ءوزىمىزدى دە كورمەگەن باتىستىڭ عالىمدارى قازاقتى جەر بەتىندەگى جابايى كوشپەلىلەردىڭ قاتارىنا قوستى. ولار وركەنيەتتىڭ شىعىستان باستالعاندىعىن, ەۋروپا قالىڭ ۇيقىدا جاتقاندا بۇل وڭىردە سالتاناتتى ءومىر سالتى بولعاندىعىن بىلە تۇرا مويىنداعىلارى كەلمەدى. وركەنيەتتىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرىن جاساعان اتا-تەگىمىز – عۇنداردى دا, ونىڭ كوسەمى ەدىل (اتتيلا) پاتشانى دا, كوك ءتاڭىرى مەن قارا جەردىڭ ورتاسىن تۇگەل بيلەگەن, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن اۋزىنا قاراتقان قاعانات قاھارماندارىن دا جابايىعا سانادى. تۇرك وركەنيەتىن اۋىزدارىنا دا العىسى كەلمەدى.
زىعىردانىڭدى قايناتاتىن, پۇشايمان قىلىپ سەرگەلدەڭگە سالاتىن, دوسىڭ تۇگىلى جاۋىڭا دا تىلەمەيتىن وسىنداي قورلىقتى, سۇمدىقتى باسىمىزدان كەشكەن, تاريحقا ەسەسى كەتكەن ەلمىز.
وسىنىڭ ءبارى ەسىڭە تۇسكەندە, توز-توز بولىپ, بىتىراپ, جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتپەي, ۇلى دالانىڭ تۇتاستىعىن دا ساقتاپ, بۇل زامانعا قالاي جەتكەنبىز دەپ قايران بولاسىڭ. قالاي ايتقاندا دا, تارىققاندا – جول, قامىققاندا اقىل تاپقان, ەلدىكتىڭ تۋىن جىقپاعان, قالىڭ ەلىنىڭ كوشىن باستاعان ەلتۇتقالار قاي زاماندا دا قازاقتا از بولعان جوق: مودە, بۋمىن, ەستەمي, ەلتەرىستەي قاعاندار, كەرەي, جانىبەك, قاسىم, ەسىم, تاۋكە, ابىلايداي حاندار, تونىكوك, قورقىت, اسانقايعى, قازتۋعان, شالكيىز, ۇمبەتەي, اقتانبەردى, بۇقارداي ابىز جىراۋلار, مايقى, تولە, قازىبەك, ايتەكەدەي كەمەڭگەر بيلەر, ەدىل, كۇلتەگىن, الپامىس, قوبىلاندى, ەدىگە, قاراساي, قابانباي, بوگەنباي, بەردىقوجا, ناۋرىزبايداي داڭقتى باتىرلار ەلدىگىمىزدى دە, كەڭدىگىمىزدى دە ساقتاپ قالعان اسىلدار ەدى.
اسىرەسە قازاقتى ۇلت قىپ ۇيىستىرىپ, ەل قىلىپ قالىپتاستىرعان ابىلاي حان مەن تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەردىڭ ءجونى بولەك. بۇلار – باسىنا باق قونىپ, قىدىر دارىعان, كوسىلگەندە – كوسەم, شەشىلگەندە – شەشەن, قالىڭ ەلدىڭ قايعىسىن جۇتىپ, قامىن جەگەن, قارا قىلدى قاق جارعان, جۇرتىنا تىرەك, پانا بولعان, اقىلى داريا كەن بولعان, قاراعا دا, حانعا دا تەڭ بولعان, ەلىنە ءسوزى ەم بولعان, جۇرتىنا ءسوزى ءجون بولعان, ادىلدىگىمەن ەلدى اۋزىنا قاراتقان دالا دانىشپاندارى ەدى, قازاق حالقىنىڭ ءتورت كەمەڭگەرى, ەلدىگىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسى – ءتورت تىرەۋى, بيلىك پەن شەشەندىكتىڭ جىعىلمايتىن ءتورت تۋى ەدى.
بۇگىندە ىرگەلى ەل بولىپ وتىرعانىمىز دا اۋەلى سول ارۋاقتاردىڭ ارقاسى.
سول زاماندا ابىلاي, تولە, قازىبەك, ايتەكەدەي دانالاردىڭ بولعانى – قازاقتىڭ باعى ەدى, كوز جاسىن قۇدايدىڭ كورگەنى, تىلەۋىن بەرگەنى ەدى, دەگەنىنىڭ بولعانى, كوڭىلىنىڭ تولعانى ەدى, باسىنا باقتىڭ قونعانى ەدى.
نە كەرەك, قازاق ونى دا باعالاي المادى. باق باعالاعاننىڭ باسىندا عانا تۇراتىنىن بىلمەدى. بىلگىسى دە كەلمەدى. ءبىرىن ءبىرى تىڭداي بەرمەيتىن, ءبىرىنىڭ ءسوزىن ءبىرى ۇققىسى كەلە بەرمەيتىن, وزدەرىن شەتىنەن دانىشپان سانايتىن قازاق ودان دا ساباق العان جوق. ءتورت دانادان كەيىن قازاق ىرىڭ-جىرىڭ; باسىنان باعى, استىنان تاعى ۇشقان, داۋ-دامايى قوزعان, داۋرەنى وزعان اسا ءبىر اۋىر كەزەڭدى كەشتى.
كەڭەس يمپەرياسى تۇسىندا تاريحىمىز ساياساتقا اينالدى, ءوز ارىستارىن ءوز حالقىنا جاۋ قىلدى. ءبىرىن بىرىنە ايداپ سالدى. ەل ىشىندە وشتەستىك, الاۋىزدىق, جىكشىلدىك ورتتەي قاۋلادى. جۇرت كىمنىڭ دوس, كىمنىڭ قاس ەكەنىن بىلە الماي سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ, دال بولدى. ەل ىرگەسى سوگىلدى. ەلگە تۇتقا بولعاندارىن يتجەككەنگە ايداتتى. ءسويتىپ, ءوز جاقسىسىن ءوزى قورلادى. اڭقاۋ قازاق مۇنىڭ دا ارتىنىڭ نەگە اپارىپ سوعاتىنىن اڭعارمادى.
كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكالار وداعى دەيتۇعىن ەلدە «قازاقپىن» دەپ تە, «مەنىڭ انا ءتىلىم – قازاق ءتىلى» دەپ تە ايتا المادىق, ايتقىزبادى. ءتىل دە, ءدىن دە, تاريح تا, مادەنيەت تە, سالت-ءداستۇر دە, ادەت-عۇرىپ تا, اتا جولى دا – ءبارى دە كۇيرەدى, مانسۇق بولدى. ەلدىڭ ەڭسەسى ءتۇستى. قاتىگەزدىك, سامارقاۋلىق, جالقاۋلىق, نەمقۇرايدىلىق, جاعىمپازدىق, ەكىجۇزدىلىك ەتەك الدى. كوبى وتىرىك كۇلدى, جالعان سويلەدى. قازاقتىڭ اقىلى مەن ساناسىن تۇگەل اباقتىعا جاپتى. قايسى ءبىرى تۋعان جەر, وسكەن ەلدى تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. قازاق حالقىنىڭ كوسەمدەرى مەن يگى جاقسىلارى وسىلاي ادىلەتسىزدىكتىڭ, قاتىگەزدىكتىڭ قۇربانى بولدى.
ء«داۋىر الماسىپ جاتقاندا ءومىر سۇرمە», دەيدى ەكەن قىتايلار. بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ءومىرى ءداۋىر مەن ءداۋىر, عاسىر مەن عاسىر الماسىپ, زامان وزگەرىپ جاتقان تۇسقا تۋرا كەلدى. ءبىز وسى كۇنگە ارىپ-اشىپ, جاداپ-جۇدەپ, شارشاپ-شالدىعىپ, تالىقسىپ, سەڭدەي سوعىلىسىپ, تەنتەك قويداي تەڭسەلىپ, اقىلىمىزدان, جادىمىزدان, سانامىزدان ايىرىلا جازداپ جەتتىك. شىرعالاڭ, ازاپتى جولداردان وتتىك, ازاتتىق جولعا ارەڭ جەتتىك.
قۇدايعا شۇكىر, اللا كوز جاسىمىزدى كوردى, تىلەگىمىزدى بەردى, باسىمىزدان باق تايعان, قان جىلاعان زار زامانىمىز ارتتا قالىپ, جاڭا ءداۋىردىڭ, جاڭا زاماننىڭ ەسىگىن اشتىق.
ءيا, تاعدىر, زامان سولاي بولدى. ەگەمەندىككە كەمەڭگەر ءۇش بي دە, ۇلى ابىلاي حان دا, باسىن بايگەگە تىككەن باھادۇرلەر دە جەتە المادى. ءبىز جەتتىك.
ءسويتىپ كوز الدىمىزدا جەر دە, ەل دە, ادام دا, قوعام دا, زامان دا دەمدە وزگەردى. ەل ەسىن جيدى, ەتەگىن جاپتى, ەڭسەسىن كوتەردى. ەگەمەن قازاقستان مەملەكەتى كوش تۇزەدى. ۇلى كوشتى ن.ءا. نازارباەۆ باستادى.
ن.نازارباەۆ ەل تىزگىنىن قولىنا الماعايىپ, اۋمالى-توكپەلى, قيىن كەزەڭدە الدى. ەل بىرلىگىن ەگەمەندىگىمىزدىڭ تۋى ەتىپ كوتەردى. تاريحتىڭ دا, تاعدىردىڭ دا سىنىنان ابىرويمەن ءوتىپ, حالقىن دا قىل كوپىردەن, جانىپ تۇرعان ورتتەن امان الىپ شىقتى.
ن.نازارباەۆ – ءتۇپ اتاسىنان, ارعى تەگىنەن باتىرلىق, شەشەندىك ۇزىلمەگەن تەكتىلەردىڭ ۇرپاعى. باباسى – ەڭسەگەي بويلى ەسىمحاننىڭ تۋىن ۇستاعان قولباسشى قاراساي باتىر, اتاسى – نازارباي بي. اكەسى ءابىش پەن اناسى ءالجان سۇلتانىن اۋليەگە تۇنەپ ءجۇرىپ قۇدايدان تىلەپ العان.
بولاشاق پرەزيدەنتتى مەن العاش 1957 جىلى كورگەن ەدىم. قاسكەلەڭدەگى اباي اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىندە پەدپراكتيكادان وتكەنىمدە نۇرسۇلتان ونىنشى كلاستىڭ وقۋشىسى ەدى. ءجۇزى جايناپ, ەكى كوزى وتتاي جانىپ, جارق-جۇرق ەتىپ, اي ماڭدايى جارقىراپ, بايگە اتىنداي تىپىرشىپ وتىراتىن. سول كەزدىڭ وزىندە-اق ەسىمى ەلدىڭ اۋزىندا بولاتىن, جاستاردىڭ كوشىن باستاپ جۇرەتىن.
بەسىكتەگى بالانىڭ بەك بولارىن
كىم بىلەدى,
قارىنداعى بالانىڭ حان
بولارىن كىم بىلەدى, –
دەگەندەي, ول كەزدە نۇرسۇلتاننىڭ پرەزيدەنت بولارىن كىم بولجادى دەيسىز. بىراق جالىنداپ تۇرعان جىگىتتىڭ ءتۇبى جارىپ شىعاتىنىن جۇرت سەزەتىن ەدى.
ەلدىڭ تىلەگىمەن, حالقىنىڭ قولداۋىمەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1991 جىلدىڭ ءبىرىنشى جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. مەملەكەت ورناتۋ, ونى باياندى ەتۋ قيىننىڭ قيىنى ەدى. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى قالىڭ ەلدىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ, موينىنا الدى, ءوز تاعدىرىن ەلىنىڭ تاعدىرىمەن جالعادى, ءسويتىپ حالقىنىڭ ۇزىلگەن ءۇمىتىن جالعادى, شىراعىن جاقتى.
ەگەمەندىك العان جىلدارى داۋرىعىسىپ قالپاعىمىزدى اسپانعا لاقتىرىپ قۋانىستىق. قۋانعان دا, قورىققان دا ءبىر دەگەندەي, ەسى شىققان ەل نە ىستەرىن بىلمەي شەرۋگە دە شىقتى. شەرۋگە نە ءۇشىن شىققاندارىن بىلگەن دە جوق.
مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىندا, ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا, الاساپىران ىزى-قيقى كەزەڭدە, ن.نازارباەۆتىڭ ەل ءۇشىن ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولگەن مازاسىز كۇندەرىنىڭ, ۇيقىسىز تۇندەرىنىڭ كۋاسى بولعان, جان تەبىرەنىسىن دە, كۇيزەلىسىن دە كورگەن, جانىندا بولعان, قولعابىس تيگىزگەن كىسىنىڭ ءبىرىمىن.
ەلباسى ۇنەمى حالقىنا سەنىپ, حالقىنا ارقا سۇيەپ كەلەدى. پرەزيدەنتتى قولتىعىنان دەمەگەن دە, دەمەيتىن دە, قولداعان دا, قولدايتىن دا – تۋعان حالقى.
ەلباسى ساياساتىنىڭ التىن ارقاۋى, باستى وزەگى – ەل بىرلىگى, ەلدىڭ ىنتىماعى.
مەملەكەت ورناتۋ ءۇشىن بىزگە ەڭ الدىمەن ىنتىماق, بىرلىك, ەلدىڭ تىنىشتىعى كەرەك ەدى. ىرىڭ-جىرىڭعا جول بەرمەۋ كەرەك ەدى. وسى جولدان ەلباسى ەشقاشان تايعان ەمەس.
وداق تاراعاننان كەيىن بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ءبارى دە داعدارىسقا ۇشىرادى. قالىپتاسقان كولحوز-سوۆحوزدار ىدىرادى, زاۋىت-فابريكالار كۇيرەدى, بالاباقشالار, مەكتەپتەر, مادەنيەت وشاقتارى تالان-تاراجعا ءتۇستى, ەكونوميكا قۇلدىرادى, ەل كۇيزەلىپ, جۇرتتى ۇرەي بيلەدى. اۋىل ءابىرجىپ, جۇرت قالجىراپ, زيالىلار جاۋتاڭداپ, جاستار ساندالىپ قالدى, ماسكۇنەمدىك, ناشاقورلىق, جەزوكشەلىك, وزگە دە ىندەت ەتەك الدى.
نەشە ءتۇرلى ارانداتۋشىلار شىقتى, جۇرتتى ءابىرجىتتى, ىرىتكى سالدى. ەلدىڭ ەسى شىقتى. شەرۋلەر كوبەيدى. ءتۇرلى قوزعالىستار پايدا بولدى. ادامنىڭ اقىلىنا سىيمايتىن ميتينگىلەر قاپتادى. نەبىر «شەشەندەر» شىقتى سۋىرىلىپ, نەبىر «كوسەمدەر» شىقتى كولبەڭدەپ. نەشە ءتۇرلى گازەتتەر شىعا باستادى. قىسقاسى, جۇرت بەتىمەن كەتتى. سولاردىڭ كوبى جاڭا عانا ءتاي-ءتاي باسىپ, قاز-قاز تۇرىپ, تىلەرسەگى دىرىلدەپ, قۇلاعى قالقايىپ كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىككە دەمەۋ بولۋدىڭ ورنىنا بوگەۋ بولدى, كەسىرىن تيگىزدى. كوبىنىڭ اۋزىنان اق يت كىرىپ, كوك يت شىقتى. ەلدى ب ۇلىككە دە شاقىردى. ەلباسىن بالاعاتتاپ تا جاتتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ «دەموكراتيا قايدا؟!», دەپ ايقاي سالدى. وسىلاي ەلدىڭ دە, ەردىڭ دە تاعدىرى سىنعا ءتۇستى.
جۇرت ەركىمەن ءجۇردى, ەركىمەن سويلەدى, دەگەنىن ىستەدى. بىراق دەموكراتيا اۋزىنا كەلگەندى وتتاۋ, ويىنا كەلگەندى ىستەۋ ەمەس ەكەندىگىن, دەموكراتيا دەگەنىمىز ينتەللەكتۋالدى اقىلدىڭ بيلىگى ەكەندىگىن ءبارى بىردەي تۇسىنە بەرمەدى, تۇسىنگىلەرى دە كەلمەدى. ەلباسى وسىنىڭ بارىنە شىدادى.
جاڭا قوعام, جاڭا زامان, جاڭا ادام كەلدى. وي-سانا, تۇرمىس-تىرشىلىك وزگەردى. تاريح, ادەت-عۇرىپ, ءداستۇر قايتا جاڭعىردى. ەل جاڭاردى, جەر تۇلەدى. مەملەكەتتىلىگىمىز بەكىدى, باياندى ىشكى, سىرتقى ساياسات ورنىقتى. نازارباەۆ تاققا مىنگەن كۇننەن باستاپ قازاق اتقا ءمىندى.
ەلوردالى, اقوردالى, ەلباسىلى ەل بولدىق. وسىنىڭ ءبارى دە ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسى ەدى. ەلباسى ۇنەمى ەلىم دەپ ەمىرەنىپ, نە كورسە دە ەلىمەن بىرگە كورىپ, بىرگە جاساسىپ كەلەدى.
اۋمالى-توكپەلى زاماندا ءبىرازىمىز ەلباسىنىڭ جانىنان تابىلدىق. ءبىزدىڭ باسىمىزدى جاڭا مەملەكەت ورناتۋ يدەياسى بىرىكتىردى. ەسى شىققان ەلگە دەمەۋ بولىپ, تىزە قوسىپ, جان اياماي ۇلتقا قىزمەت جاسادىق. مۇنىمىزدىڭ ۋاقىت ءۇشىن دە, ۇلت ءۇشىن دە پايداسى از بولعان جوق. احۋالدىڭ ورنىعۋىنا, جاس مەملەكەتتىڭ ىرگەسىنىڭ بەرىك قالانۋىنا شاما-شارقىمىزشا وسىلاي ۇلەس قوستىق.
مەملەكەت ورناتۋ, ونى قالىپتاستىرۋ, باياندى ەتۋ, الەمگە تانىتۋ دەيتىن كۇردەلى پروتسەسكە قاتىسۋدى اللا كەز كەلگەن كىسىنىڭ پەشەنەسىنە جازا بەرمەيدى. مەن سول تۇستا بەس جىل بويى مەملەكەتىمىزدىڭ رۋحانيات سالاسىن – يدەولوگياسىن باسقاردىم. حالىق, مەملەكەت الدىنداعى اۋىر دا جاۋاپتى مىندەتتى ابىرويمەن اتقاردىم دەپ ويلايمىن.
1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزدىك. سايلاۋدىڭ شتابىن باسقارۋ دا, پرەزيدەنتتىڭ يناۋگۋراتسياسىن – تاققا وتىرۋ ءراسىمىن وتكىزۋ دە ماعان جۇكتەلدى. مۇنى دا ابىرويمەن وتكىزدىك. ونى قازاق حالقى دا, تاريح تا ۇمىتپايدى دەپ ويلايمىن.
2004 جىلى اقوردانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا دا قالىڭ ەلدى قۇتتىقتاپ, ەلباسىنا باتا بەرۋ – مەنىڭ ەنشىمە تيگەن ەدى. ءابىش كەكىلباەۆ, اقسەلەۋ سەيدىمبەك ۇشەۋىمىز بارىپ, حالىقتىڭ اتىنان باتانى مەن بەرگەن ەدىم. مۇنى دا تاريح ۇمىتپايدى دەپ سەنەمىن.
«سۇيەر ۇلىڭ بولسا, سەن ءسۇي» دەپ اباي ايتقانداي, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قولپاشتاۋعا دا, قولداۋعا دا, قوشەمەتتەۋگە دە تۇراتىن, قالاي ماقتاۋعا دا سىياتىن كىسى, ورتاسىنان ويى وزعان, قاتارىنان قالپى وزعان ازامات.
پرەزيدەنت نازارباەۆ – حالقىن سان مىڭ جىلدار ىزدەگەن مۇراتىنا جەتكىزگەن, مەملەكەتتىگىمىزدى ورناتىپ, ونى دامىتىپ, الەمگە تانىتقان اسا دارىندى تۇلعا.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – حالقىنىڭ بار قادىر-قاسيەتىن بويىنا جيعان: ءتىلىن, تاريحىن, مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن جەتىك بىلەتىن, ۇلتىن جان-تانىمەن سۇيەتىن, حالقىنىڭ ءۇمىتىن, سەنىمىن اقتاپ كەلە جاتقان قالىڭ ەلدىڭ مۇڭداسى, تاعدىرلاسى, ەلىنىڭ ەسىكتەگى باسىن تورگە شىعارعان, الەمگە كەڭىنەن تانىلعان, ىرگەلى ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن سويلەسكەندە ءسوزى اساتىن, ەگەسكەندە ەڭسەسىن باساتىن, ەلدەسكەندە مەيىرىن شاشاتىن اۋزى ءۋالى, ءسوزى دۋالى ساياساتكەر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – جۇرتتى سەندىرە دە, يلاندىرا دا الاتىن, ءوز ەلىم مەنىڭ – وزەگىم دەيتىن قايراتكەر, ادامزات تاريحىن تەرەڭ بىلەتىن, زامانا اعىمىن ءجىتى ويلايتىن, الەمنىڭ وزىق تاجىريبەسىن ۇتىمدى پايدالانىپ, اتا-بابادان قالعان اسىل ونەگەمەن ادەمى ۇشتاستىرىپ كەلە جاتقان ستراتەگ, تاۋەلسىزدىك زامانىنىڭ بىرنەشە ۇرپاعىن ءوسىرىپ كەلە جاتقان تالىمگەر, تۋعان حالقىنىڭ بايتەرەگى, كوسەمى, كەمەڭگەرى.
كوك تۇركتىڭ كىندىگىنەن جارالعانداردىڭ ىشىنەن بۇگىندە وزىپ تۋعانى دا – ءبىزدىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءبىز ىقىلىم زامانداردان بەرى ۇلى دالا توسىندە سان قيلى تاعدىردى باسىنان كەشكەن, وسى كۇندى ارمانداعان ەل ەدىك. ساق اتا داۋىرىندە دە, قاعانات, حاندىق زامانىندا دا, ءاز جانىبەكتىڭ, ەر ابىلايدىڭ تۇسىندا دا ەش ۇرپاق مۇنشالىقتى باقىتتى, مۇنشالىقتى داۋلەتتى كورگەن جوق. ارعى-بەرگى زاماندا ۇلى دالادا نازارباەۆتاي مەملەكەت ورناتقان, جەر جۇزىنە داڭقى اسقان تۇلعا تۋعان جوق.
بۇگىندە الەم ساناساتىن ەلگە اينالدىق. وسىنىڭ بارىنە كۋا بولىپ وتىرعان, وسىنداي ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبارىمىز دە باقىتتىمىز.
ءبىر كەزدە جىعىلعان وردانى قايتا تىگۋ, قۇلاعان تۋدى قايتا تىكتەۋ, ەلدىڭ ەلىنىڭ عانا, ەردىڭ ەرىنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس ەدى. شۇكىر, بۇگىندە ىنتىماعى جاراسقان, ەگەمەندى ەلىمىز بار, قۇلان جورتسا تۇياعى توزاتىن, قىران ۇشسا قاناتى تالاتىن ۇلان-بايتاق جەرىمىز بار, ابىلايدىڭ دا اماناتىن ورىنداعان ەرىمىز بار. ەلدىڭ اتى – قازاقستان, ەردىڭ اتى – نۇرسۇلتان. قازاقستان, استانا, نازارباەۆ بۇگىندە ءبىر-بىرىنەن بولىنبەيتىن تۇتاس ۇعىمعا اينالدى.
ەلباسىنىڭ ەندىگى ارمانى – ۇلى دالادا ماڭگىلىك ەل ورناتۋ.
ۇلى دالادا ماڭگىلىك ەل ورناتۋ يدەياسى بۇگىن عانا تۋا قالعان جوق, ىقىلىم زامانداردان بەرى, ەل ورناپ, بيلىك پايدا بولعالى بەرى جالعاسىن ۇزبەي كەلە جاتقان ارمان, كۇللى ادامزاتتىڭ اسىل ارمانى. ادام بالاسى ءومىر بويى جۇماق جەردى, جۇماق ەلدى, باقىتتى, ەركىندىكتى ىزدەۋمەن, اڭساۋمەن كەلەدى. ول – ارمان, تاتۋلىعى جاراسقان, بەرەكە-بىرلىكتىڭ ەلىن ورناتۋدىڭ, ماڭگى ەل ورناتۋدىڭ يدەياسى. نازارباەۆ بۇل يدەيانى حالقىنىڭ بايىرعىدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان بايتاق تاريحىنان الىپ وتىر. ول – قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زامان, تۇرك دۇنيەتانىمىنداعى وتۇكەن, حالقىمىز ارمانداعان جيدەلى بايسىن, اسانقايعى جەلماياعا ءمىنىپ شارق ۇرىپ ىزدەگەن جەرۇيىق, باقىتتى ءومىر, باياندى تىرشىلىكتىڭ مەكەنى. قىتايلار ءوزىن اسپاناستى ەلىمىز دەيدى, جاپوندار وزدەرىن كۇنشىعىس ەلىمىز دەيدى, ءبىز – ۇلى دالانىڭ ماڭگى ەلىمىز.
ارعى-بەرگى تاريحتا ەلىم ماڭگى بولماسىن دەگەن بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق. ءبارى دە سونى ارمانداعان. بىراق جەتە الماعان. بىزگە بۇگىندە ەلدى اداستىرمايتىن كومپاس كەرەك بولىپ وتىر, ەلدىڭ ىلگەرگى ءۇمىتى كەرەك بولىپ وتىر, ارمانعا جەتەلەيتىن جارقىن يدەيا, كۇشتى مەملەكەتتىك يدەولوگيا كەرەك بولىپ وتىر. بۇل يدەيانى ن.نازارباەۆ ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ ءۇشىن, ەگەمەندى قازاقستاندى دامىتۋ ءۇشىن, مىڭداعان جىلدار بويى بابالار قالىپتاستىرعان دانالىقتى دا, شەشەندىكتى دە, كوسەمدىكتى دە قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن ۇسىنىپ وتىر, بابالار جەتكىزە الماعان ارمانعا ەلىن جەتكىزسەم دەپ ۇسىنىپ وتىر.
وسىنداي ۇلى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن ەل ءىشىنىڭ تىنىشتىعى, حالىقتىڭ ىنتىماق-بىرلىگى كەرەك. مۇنىڭ ءبارىن جۇزەگە اسىرۋ, تاۋەلسىز قازاق ەلىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, ەڭ وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسۋ – ءبارىمىزدىڭ دە ابىرويلى مىندەتىمىز.
ءبىزدى سىرتتان كەلىپ ەشكىم جارىلقامايدى, جارىلقاسا قازاقتى قازاق عانا جارىلقايدى. ءبىز ەندى تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن, باياندى ەتۋ ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك. ەل قامى, حالىق تاعدىرىنا قاتىستى ىستەردە پەيىشكە دە, توزاققا دا بىرگە كىرۋگە ءتيىسپىز. ۇلى دالا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ءبىزدى بۇگىن وسىعان شاقىرىپ وتىر. تاريحقا ەسەسى كەتكەن حالقىمىزدىڭ تاعدىرى بىزدەن وسىنى قاجەت ەتىپ وتىر.
وپىق جەسەك, قورلىق كورسەك اڭقاۋلىعىمىزدان, اقكوڭىلدىلىگىمىزدەن, سەنگىشتىگىمىزدەن, الاۋىزدىعىمىزدان, جىكشىلدىگىمىزدەن كورگەن ەلمىز.
بىزگە بۇگىن بارىنەن دە كەرەگى – بابالار وسيەت ەتىپ كەتكەن ىنتىماق پەن بىرلىك.
ىنتىماق الدىمەن قازاققا كەرەك. ءبىز ەندىگى جەردە توقسان تاراۋ, قىرىق جىلىككە بولىنبەي, تۇتاس ۇلت بولىپ ۇيىسا ءتۇسۋىمىز كەرەك. قازاق ءۇش جۇزگە بولىنبەيدى, ءۇش جۇزدەن قۇرالادى دەپ ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك. بىزگە وسى جاراسادى, قازاقتىڭ كوسەگەسىن وسى كوگەرتەدى. ءبىزدى ماڭگى ەلگە وسى اپارادى. باسقا جول جوق.
بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزگە 26 جىل بولادى. كەلەسى جىلى استانا 20 جاسقا تولادى. ءبىز كۇنى كەشە عانا ءوڭىمىز تۇگىلى تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن عاجايىپ قالانىڭ تورىندە وتىرمىز. قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەرى جەتە الماعان شىندىقتى باستان كەشىرىپ وتىرمىز.
استانا بۇگىندە قۇلاشىن كوككە سەرمەپ, قاناتىن كەڭ جايىپ, كەشەگى ساقتار مەن عۇنداردىڭ, بايىرعى تۇرىكتەردىڭ قاراشاڭىراعى دەشتى قىپشاقتى, بايتاق قازاق جەرىن كۇن ءوتىپ, كۇن اسقان سايىن, اي ءوتىپ, اي اسقان سايىن, جىل ءوتىپ, جىل اسقان سايىن نۇرلاندىرىپ, تۋعان ەلىمىزدىڭ اسقاق كەلبەتىنە, ايبارىنا, ەگەمەندىگىمىزدىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى, تاۋەلسىزدىك مەيرامى, استانانىڭ 20 جىلدىعى قۇتتى بولسىن. ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن.
دالامىز مىڭعىرعان مالدى بولسىن,
جىلقىمىز جالدى بولسىن,
جاستارىمىز قاتارىنىڭ الدى بولسىن!
كيگەندەرىڭ – ءساندى,
جەگەندەرىڭ – ءدامدى,
ءجۇرىس-تۇرىستارىڭ – ءماندى,
ەلدىگىمىز ماڭگى بولسىن!
تىرەگىمىز دە,
تىلەگىمىز دە,
جۇرەگىمىز دە ءبىر بولسىن!
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ
