ۇكىمەت وتىرىسىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلاندى؟

ماقسات – تابىستى ەكونوميكالىق ءوسىم

العاشقى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ساپالى ءارى تابىستى ەكونوميكا ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ەىدۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ەكەندىگىن ايتتى.

– 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى ەلباسى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. بۇل قۇجات قازاقستاننىڭ 30 دامىعان ەل قاتارىنا كىرۋ جولىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان ورتا مەرزىمدى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى قۇجاتى بولىپ تابىلادى. وسى قۇجات نەگىزگى ماقساتتارىنا قول جەتكىزىلگەن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ ورنىنا ازىرلەندى, دەدى جوسپاردى تانىستىرعان مينيستر.

جوباعا سايكەس جىلىنا كەم دەگەندە 4,5-5% دەڭگەيىندە ەكونوميكا وسىمىنە قول جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل قازاقستانعا جان باسىنا شاققانداعى ءىجو ءوسىمى دەڭگەيىن 2025 جىلعا قاراي 46 100 اقش دوللارىنا دەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ت. سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجات جوباسى ءتۇرلى دەڭگەيدە تالقىلاۋدىڭ ءتورت كەزەڭىنەن وتكەن. سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساراپتامالىق باعالاۋى دا بار. ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا, ستراتەگيالىق جوسپار جوباسىن ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان قولداپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاراۋىنا جىبەردى.

باقىتجان ساعىنتاەۆ مۇنىڭ وتە ماڭىزدى قۇجات ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جوبا استانا مەن الماتىنىڭ ءتۇرلى الاڭدارىندا قارالدى. سوڭعى تالقىلاۋ وتاندىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن كۇنى كەشە وتكىزىلدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋدى جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن قۇجات ازىرلەندى. اتالعان قۇجات ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق قۇجاتى – «قازاقستان-2050»-ءدى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. ماقسات – 30 وزىق دامىعان ەل قاتارىنا قوسىلۋ», دەدى ب. ساعىنتاەۆ.

پرەمەر-مينيستر اتالعان قۇجاتتىڭ ءمان-ماڭىزىن حالىققا دۇرىس ءارى تۇسىنىكتى تىلمەن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتا كەلىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىمەن, وزگە دە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى شارالاردى قولعا الۋدى تاپسىردى.

ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

بيىل ەلىمىزدەگى قاۋىپتى وندىرىستىك نىسانداردا 11 اپات بولدى. ال بىلتىر وسى ۋاقىتتا وندىرىستەردە بولعان اپاتتار سانى 14-كە جەتكەن. دەگەنمەن, قولعا الىنعان قاۋىپسىزدىك شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە وندىرىستە جاراقات الۋ وقيعادارى ازايعان كورىنەدى. بۇل تۋرالى ايتقان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك بيىلعى 10 ايدا بولعان اپاتتاردا 12 ادام زارداپ شەگىپ, 4 ادام قازعا بولعانىن العا تارتتى.

قازىرگى تاڭدا مينيسترلىكتىڭ قاداعالاۋىندا 230 مىڭنان اسا قاۋىپتى وندىرىستىك نىساندى قامتيتىن 9 مىڭنان اسا كاسىپورىن بار ەكەن.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جوسپار بويىنشا تەك قاۋپى اسا جوعارى وندىرىستەر عانا تەكسەرىلەدى. قالعان نىساندارعا جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جانە

باقىلاۋدىڭ باسقا تۇرلەرى جۇرگىزىلەدى. «بيزنەستى قولداۋ اياسىندا ءوز جۇمىسىن تىڭعىلىقتى جۇرگىزىپ وتىرعان ادال كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋدەن بوساتۋ سەكىلدى ىنتالاندىرۋ شارالارى كوزدەلگەن. ءتىپتى ولاردى قاۋىپتى وندىرىستىك نىساندار تىزبەسىنەن الىپ تاستاۋ مۇمكىندىگى دە بار. 2017 جىلدىڭ 10 ايى ىشىندە 1558 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, ولاردىڭ اراسىندا كەستەگە سايكەس 923, جوسپاردان تىس – 635 تەكسەرۋ بولدى», دەيدى ج.قاسىمبەك.

تەكسەرۋ بارىسىندا 40 مىڭنان اسا بۇزۋشىلىق انىقتالدى, ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعان 880 قاۋىپتى وندىرىستىك نىسان ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, 24,5 ملن تەڭگەدەن اسا سومادا 1821 ايىپپۇل سالىنعان.

بۇگىندە مينيسترلىك ءوندىرىس ورىندارىنداعى اپات سانىن ازايتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالاردى قولعا الىپتى. ايتالىق, وسى ۋاقىتقا دەيىن وندىرىستەردە قولدانىلىپ كەلگەن ادام ومىرىنە قاۋىپتى قوسپالار مەن زاتتار زاماناۋي تۇرگە اۋىسقان. مىسالى, بۇرىن قۇرىلىستاردا حلور پايدالانىلسا, قازىر ۋلتراكۇلگىن ساۋلەنى قولدانۋ كەڭ ەتەك جايىپتى. سونداي-اق, زاۋىت بەكىتكەن قولدانۋ مەرزىمى وتكەن تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ, وندىرىستەردە قولمەن جۇمىس ىستەۋدەن گورى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەگە كوشۋ سەكىلدى جۇمىستار قولعا الىنعان. ەندى ەلىمىزدىڭ ونەركاسىبىندە ەنگىزىلىپ جاتقان ءتورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا ءبىراز ءوندىرىس ورىندارىنا زاماناۋي تەحنولوگيانى ەنگىزىپ, تسيفرلاندىرۋعا جول سالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىككە بايلانىستى ءسوز سويلەگەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا قازىر ەلىمىزدە حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ ستاندارتتارىن جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, بۇل ۇدەرىس 2021 جىلعا قاراي اياقتالاتىنىن جەتكىزدى. بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 1400-دەن استام كاسىپورىن حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى ۇسىنعان ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ ستاندارتتارىن ەنگىزىپ, 131 جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگىن ەرىكتى تۇردە ماعلۇمداۋ سەرتيفيكاتىنا يە بولعان. مۇنداي قۇجاتقا يە بولعاندار جوسپارلى تەكسەرۋگە جاتاتىن كاسىپورىندار تىزىمىنەن ءۇش جىلعا بوساتىلدى.

قوعامدىق كەڭەستەرگە قولداۋ قاجەت

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 229 قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە – 16, وڭىرلىك دەڭگەيدە – 213 كەڭەس. ولاردىڭ قۇرامىندا بارلىعى 4 مىڭنان استام ادام بار. بۇلار مەملەكەت پەن حالىقتىڭ اراسىندا كوپىر بولىپ, ەلدى الاڭداتاتىن ماسەلەلەردى بيلىككە جەتكىزۋدى باستى نىساناسىنا العان. ۇكىمەت وتىرىسىندا ءسوز سويلەگەن ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ بۇگىندە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل كەڭەستەر حالىقتى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ مونيتورينگىن جاساپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى, بوستاندىقتارى مەن مىندەتتەرىنە قاتىستى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن ساراپتاۋ تەتىگىن ەنگىزىپتى. دەگەنمەن دە بۇگىندە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىن ماسەلەلەر بار. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ءبىرىنشىسى كەڭەستەردىڭ ساپالىق قۇرامى بولسا, ەكىنشىسى – قاجەتتى قارجىلاندىرۋدىڭ بولماۋى. الايدا كەيبىر ساراپشىلار قوعامدىق كەڭەستەردى مەملەكەت قارجىلاندىرسا, ولاردىڭ ءوز الدىنا تاۋەلسىز ۇيىم بولۋ سيپاتىنان ايىرىپ, بيلىككە باعىنىشتى ەتەتىنىن العا تارتادى. سوعان قاراماستان مينيستر جەكەلەگەن بيۋدجەتتىك شىعىنداردى قاراستىرۋ قاجەت دەپ تانىپ وتىر. ماسەلەن, ايماقتارعا شىعۋ ءىسساپارلارى مەن كەڭسە شىعىندارىن مەملەكەتتەن قارجىلاندىرعان ءجون.

«ۇشىنشىدەن, كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ پىكىرىنشە, قاراستىرىلاتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر سانىنىڭ ارتۋىنان, كەڭەستەردىڭ جۇمىس كولەمى ۇلعايعان. سونىمەن قاتار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرمەن جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن ارنايى ءبىلىم مەن سالالىق بىلىكتىلىك قاجەت. وسىعان وراي, قۇقىقتىق اكتىلەردى قاراستىرۋدى كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ءوز شەشىمىنە قالدىرۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ كەرەك», دەدى ول.

بۇعان قوسا, مينيسترلىك تاراپىنان مەملەكەتتىك ورگاندار قابىلداعان شەشىمدەردىڭ جوبالارىن ازىرلەۋ مەن تالقىلاۋ پروتسەسىنە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ الەۋەتىن بەلسەندىرەك پايدالانۋ, قانداي دا ءبىر ماڭىزدى جايتتاردى قوعامعا جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامدىق كەڭەستەر وكىلدەرىن تارتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ ۇسىنىلدى.

قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»