28 قاراشا، 2017

ەڭبەك نارىعىن وزگەرىستەر كۇتەدى

403 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى كۇنى الەم ەلدەرىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن ءبىلىم سالاسىنىڭ بو­لاشاعىنا وتە ءبىر الاڭ كوڭىلمەن قاراپ وتىر. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى بۇكىل الەمدە، اسىرەسە جاڭا تەحنولوگيالارمەن قارۋلانعان باتىستاعى ەلدەردە ءبىلىم سالاسىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇرت وزگەرگەن. 

بۇل تالاپتاردى قويىپ وتىرعان سول ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى دە ەمەس، ءبىلىم سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى دا ەمەس، جىلدان-جىلعا جىلدام وزگەرىسكە ءتۇسىپ كەلە جاتقان ءومىردىڭ ءوزى بولىپ شىقتى.

ماسەلەن سوڭعى 10-15 جىلدىڭ ىشىندە باتىس ەلدەرىنىڭ ەڭبەك نارىعىندا وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ ۇلكەن بولىگىن ماشينالار مەن اۆتوماتتار، روبوتتار اتقارۋعا كىرىستى. بۇل تەحنولوگيالىق جا­­ڭالىقتار ەندى ونەركاسىپتىك ءوندىرىس ورىن­دارىن بىلاي قويىپ، بۇرىن تەك قانا ادامداردىڭ ەنشىسىندە بولىپ كەلگەن كوپتەگەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا ەكپىندەي ەنىپ، ۇيدەگى تۇرمىسقا دەيىن ارالاسا باستادى. ونىڭ جارقىن مىسالى – ۇيدەگى تۇرمىستىق تەحنيكالار.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ەڭبەك نارىعىنداعى وسىناۋ توسىن وزگەرىس-تەرگە بايلانىستى الداعى ۋاقىتتارى مۇلدەم جاڭا ماماندىق پەن كاسىپ تۇر­لەرى ومىرگە كەلۋى مۇمكىن. بىراق ولار­­دىڭ قالاي اتالاتىندىعىن، سول كەز­دەرى ادامداردىڭ قانداي قىزمەتپەن شۇعىلداناتىندىعىن ازىرگە بىلىكتى مامانداردىڭ وزدەرى دە انىق بىلە بەر­مەيدى. تەك مۇنداعى ءبىر انىقتالعان ما­سەلە – ەڭبەك نارىعىنداعى تۇراقسىز­دىق­تىڭ ءجيى ورىن الاتىندىعى. وسىعان وراي كوپتەگەن ساراپشىلار الداعى ومىرىمىزدە ادامدار ءبىر عانا ديپلوممەن الىسقا بارا المايتىندىعىن ايتىپ وتىر. ويتكەنى ەندىگى كەزەكتە جۇمىس اۋىستىرۋ جاعدايى ءجيى كەزدەسەدى. ءتىپتى بۇل ۇدەرىس قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتتى دەپ ايتۋعا بولادى.

ماسەلەن سوڭعى زەرتتەۋلەر بويىن­شا اقش-تا ءبىر ادام ءوز ومىرىندە ورتا ەسەپپەن 7-8 رەت، ەۋروپانىڭ دامىعان ەلدەرىندە 4-5 رەت، جاپونيادا 3 رەت جۇمىس ورنىن وزگەرتەتىن كورىنەدى. فين­ليا­ن­ديادا وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ ۇشتەن ءبىرى ماماندىعىن اۋىستىرىپ ۇلگىرگەن نەمەسە باسقا جۇمىسقا اۋىسقان.

ال ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعداي قالاي؟ بۇل جونىندە ناقتى ءبىر دەرەكتەردى كەزدەستىرە الماساق تا، ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىس­تەردەن قازاقستان دا قۇر الاقان ەمەس دەپ، كەسىپ ايتۋعا بولادى. اينالاڭىزعا قاراڭىز. كەزىندەگى كەڭشارلاردىڭ باس­تى تىرەگى بولعان زووتەحنيكتەر مەن مال دارىگەرلەرى، اگرونومدار، ينجەنەرلەر، جۇرگىزۋشىلەر مەن مەحانيزاتورلار قالاعا كوشىپ كەلىپ، تاكسي ايداپ ءجۇر نەمەسە باسقا ءبىر كاسىپپەن شۇعىلدانۋدا. ولاردىڭ اراسىندا ءوز بيزنەسىن اشىپ، ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتىپ، شالقىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندارى دا از ەمەس.

ءسويتىپ ءومىر بويى ءبىر عانا كاسىپپەن شۇعىلدانۋشىلار قاتارى بىزدە دە سيرەي تۇسكەن. قازىر جاقسى جۇمىس ىستەپ، وتباسىن اسىراپ جۇرگەن جاستاردىڭ ءومىربايانىنا ۇڭىلسەڭىز، ولاردىڭ قولىندا 2-3 ديپلومنىڭ جۇرگەندىگىن بايقايسىز. بۇل وزگەرىس ۇستىندەگى ەڭبەك نارىعىنىڭ ادامدارعا قويىپ وتىرعان نەگىزگى تالابى – ءومىر بويى ىزدەنۋ، ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋ، باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە وتىرىپ ءومىر ءسۇرۋ داعدىسى بىزگە دە جەتكەندىگىن كورسەتەدى.

وسىنداي ەڭبەك نارىعىنداعى وز­گەرىس­تەرگە بىزدە دە دايىندىق جۇمىس­تا­رى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە.

بيىلعى جىلدان باستاپ ەلىمىزدە «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ءبىلىم» جوباسى ەنگىزىلەدى. 2021 جىلعا دەيىنگى ۋاقىتتى قامتيتىن بۇل جوبا بويىنشا 350 مىڭعا جۋىق ادام تەگىن كاسىپتىك ءبىلىم الىپ شىعۋعا ءتيىس. ولارعا ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا 807 كوللەدج جۇمىس ىستەسە، ونىڭ 462-ء­سى – مەملەكەتتىك. سونداي-اق بۇل كا­سىپ­­تىك ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنىڭ 20 پا­يىزى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان. 43 112 ينجەنەر-پەداگوگ قىزمەتكەر جۇ­مىس ىس­تەيدى. كادرلار دايارلاۋ 183 ما­ماندىق جانە 465 بىلىكتىلىك بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ باسىم جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 10 بازالىق كوللەدج ايقىندالعان. مۇنىڭ سىرتىندا جاڭا كاسىپتەردى يگەر­گىسى كەلەتىن ادامدار قىسقا مەرزىمدى كۋرس­تارعا دا تارتىلادى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ارقىلى ءبىر ادامنىڭ بىرنەشە ماماندىقتى يگەرۋىنە جول اشىلادى.

وقۋ مەرزىمى 1 ايدان باستاپ 3 جىل مەرزىمگە دەيىنگى ۋاقىتتى قامتيدى. جو­با جۇزەگە اسقان جاعدايدا قازىرگى ەڭ­بەك نارىعىندا ماماندىقسىز جۇمىس ىستەپ جاتقاندار سانى 20 پايىزعا دەيىن ازايىپ، جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4،8 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى.

ارينە، بۇلاردىڭ بارلىعى ءالى بولاتىن وزگەرىستەردىڭ باسى عانا. اياعى قاي­دا اپارىپ سوعاتىندىعىن ۋاقىت اي­قىندايدى. ماسەلەن قازىرگى قاپتاعان جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوبى كۇنى ەر­تەڭ جويىلىپ كەتۋى نەمەسە وزدەرىنىڭ مار­تەبەلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ باعىتتارىن وز­گەرتۋى دە عاجاپ ەمەس.

ءبارىن دە ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسى ايقىندايتىن ءسات كەلە جاتىر.

سۇڭعات الىپباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلىمىزدە كۇن قايتا سالقىندايدى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:53

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

ۇقساس جاڭالىقتار