بۇل تالاپتاردى قويىپ وتىرعان سول ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى دە ەمەس, ءبىلىم سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى دا ەمەس, جىلدان-جىلعا جىلدام وزگەرىسكە ءتۇسىپ كەلە جاتقان ءومىردىڭ ءوزى بولىپ شىقتى.
ماسەلەن سوڭعى 10-15 جىلدىڭ ىشىندە باتىس ەلدەرىنىڭ ەڭبەك نارىعىندا وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ ۇلكەن بولىگىن ماشينالار مەن اۆتوماتتار, روبوتتار اتقارۋعا كىرىستى. بۇل تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار ەندى ونەركاسىپتىك ءوندىرىس ورىندارىن بىلاي قويىپ, بۇرىن تەك قانا ادامداردىڭ ەنشىسىندە بولىپ كەلگەن كوپتەگەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا ەكپىندەي ەنىپ, ۇيدەگى تۇرمىسقا دەيىن ارالاسا باستادى. ونىڭ جارقىن مىسالى – ۇيدەگى تۇرمىستىق تەحنيكالار.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەڭبەك نارىعىنداعى وسىناۋ توسىن وزگەرىس-تەرگە بايلانىستى الداعى ۋاقىتتارى مۇلدەم جاڭا ماماندىق پەن كاسىپ تۇرلەرى ومىرگە كەلۋى مۇمكىن. بىراق ولاردىڭ قالاي اتالاتىندىعىن, سول كەزدەرى ادامداردىڭ قانداي قىزمەتپەن شۇعىلداناتىندىعىن ازىرگە بىلىكتى مامانداردىڭ وزدەرى دە انىق بىلە بەرمەيدى. تەك مۇنداعى ءبىر انىقتالعان ماسەلە – ەڭبەك نارىعىنداعى تۇراقسىزدىقتىڭ ءجيى ورىن الاتىندىعى. وسىعان وراي كوپتەگەن ساراپشىلار الداعى ومىرىمىزدە ادامدار ءبىر عانا ديپلوممەن الىسقا بارا المايتىندىعىن ايتىپ وتىر. ويتكەنى ەندىگى كەزەكتە جۇمىس اۋىستىرۋ جاعدايى ءجيى كەزدەسەدى. ءتىپتى بۇل ۇدەرىس قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتتى دەپ ايتۋعا بولادى.
ماسەلەن سوڭعى زەرتتەۋلەر بويىنشا اقش-تا ءبىر ادام ءوز ومىرىندە ورتا ەسەپپەن 7-8 رەت, ەۋروپانىڭ دامىعان ەلدەرىندە 4-5 رەت, جاپونيادا 3 رەت جۇمىس ورنىن وزگەرتەتىن كورىنەدى. فينليانديادا وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ ۇشتەن ءبىرى ماماندىعىن اۋىستىرىپ ۇلگىرگەن نەمەسە باسقا جۇمىسقا اۋىسقان.
ال ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعداي قالاي؟ بۇل جونىندە ناقتى ءبىر دەرەكتەردى كەزدەستىرە الماساق تا, ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردەن قازاقستان دا قۇر الاقان ەمەس دەپ, كەسىپ ايتۋعا بولادى. اينالاڭىزعا قاراڭىز. كەزىندەگى كەڭشارلاردىڭ باستى تىرەگى بولعان زووتەحنيكتەر مەن مال دارىگەرلەرى, اگرونومدار, ينجەنەرلەر, جۇرگىزۋشىلەر مەن مەحانيزاتورلار قالاعا كوشىپ كەلىپ, تاكسي ايداپ ءجۇر نەمەسە باسقا ءبىر كاسىپپەن شۇعىلدانۋدا. ولاردىڭ اراسىندا ءوز بيزنەسىن اشىپ, ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتىپ, شالقىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندارى دا از ەمەس.
ءسويتىپ ءومىر بويى ءبىر عانا كاسىپپەن شۇعىلدانۋشىلار قاتارى بىزدە دە سيرەي تۇسكەن. قازىر جاقسى جۇمىس ىستەپ, وتباسىن اسىراپ جۇرگەن جاستاردىڭ ءومىربايانىنا ۇڭىلسەڭىز, ولاردىڭ قولىندا 2-3 ديپلومنىڭ جۇرگەندىگىن بايقايسىز. بۇل وزگەرىس ۇستىندەگى ەڭبەك نارىعىنىڭ ادامدارعا قويىپ وتىرعان نەگىزگى تالابى – ءومىر بويى ىزدەنۋ, ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋ, باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە وتىرىپ ءومىر ءسۇرۋ داعدىسى بىزگە دە جەتكەندىگىن كورسەتەدى.
وسىنداي ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەرگە بىزدە دە دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە.
بيىلعى جىلدان باستاپ ەلىمىزدە «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جوباسى ەنگىزىلەدى. 2021 جىلعا دەيىنگى ۋاقىتتى قامتيتىن بۇل جوبا بويىنشا 350 مىڭعا جۋىق ادام تەگىن كاسىپتىك ءبىلىم الىپ شىعۋعا ءتيىس. ولارعا ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا 807 كوللەدج جۇمىس ىستەسە, ونىڭ 462-ءسى – مەملەكەتتىك. سونداي-اق بۇل كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنىڭ 20 پايىزى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان. 43 112 ينجەنەر-پەداگوگ قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. كادرلار دايارلاۋ 183 ماماندىق جانە 465 بىلىكتىلىك بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ باسىم جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 10 بازالىق كوللەدج ايقىندالعان. مۇنىڭ سىرتىندا جاڭا كاسىپتەردى يگەرگىسى كەلەتىن ادامدار قىسقا مەرزىمدى كۋرستارعا دا تارتىلادى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ارقىلى ءبىر ادامنىڭ بىرنەشە ماماندىقتى يگەرۋىنە جول اشىلادى.
وقۋ مەرزىمى 1 ايدان باستاپ 3 جىل مەرزىمگە دەيىنگى ۋاقىتتى قامتيدى. جوبا جۇزەگە اسقان جاعدايدا قازىرگى ەڭبەك نارىعىندا ماماندىقسىز جۇمىس ىستەپ جاتقاندار سانى 20 پايىزعا دەيىن ازايىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى.
ارينە, بۇلاردىڭ بارلىعى ءالى بولاتىن وزگەرىستەردىڭ باسى عانا. اياعى قايدا اپارىپ سوعاتىندىعىن ۋاقىت ايقىندايدى. ماسەلەن قازىرگى قاپتاعان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوبى كۇنى ەرتەڭ جويىلىپ كەتۋى نەمەسە وزدەرىنىڭ مارتەبەلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ باعىتتارىن وزگەرتۋى دە عاجاپ ەمەس.
ءبارىن دە ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسى ايقىندايتىن ءسات كەلە جاتىر.
سۇڭعات الىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
