ونىڭ جۇمىسىنا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين, ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەح الەسكەروۆ, بولگاريا رەسپۋبليكاسى حالىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري جابليانوۆ, ماجارستان مەملەكەتتىك جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تاماش شنەيدەر, رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي نەۆەروۆ, تۇركيا رەسپۋبليكاسى ۇلى ۇلتتىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى احمەت ايدىن, بۇۇ-نىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى نوريماسا شيمومۋرا, سونىمەن قاتار سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ پەن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ, قازاقستان پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى, 15 شەتەلدىك پارلامەنتتەردىڭ دەپۋتاتتارى, ديپلوماتتىق كورپۋس وكىلدەرى, ساراپشىلىر, ەكونوميكا جانە ساياسات ماماندارى جانە ت.ب. قاتىستى.
كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىن ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنىڭ قارساڭىندا وسىنداي فورۋم وتكىزۋ داستۇرگە اينالىپ كەلەدى, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. بيىلعى كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى مەن حالىقتىڭ ءال-قۋاتىنىڭ نىعايۋىن كوزدەگەن جاڭعىرۋ مودەلىن قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلارمەن, ساياساتكەرلەرمەن, ماماندارمەن بىرلەسىپ تالقىلاۋ, دەي كەلىپ, ولار پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا جانە «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعانىن ەسكە سالدى. سونىمەن بىرگە ول بۇگىنگى تالقىلاۋلاردىڭ مازمۇندى ءارى ناتيجەلى بولارىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ودان ءارى ءسوز پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلينگە بەرىلدى.
ول بۇل كونفەرەنتسيانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا جىل سايىن وتەتىن ءداستۇرلى جانە وتە ماڭىزدى شارا ەكەنىن, ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىز جەتكەن تابىستار مەن بولاشاق جوسپارلار, تەك قانا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اتىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ەلباسىنىڭ دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا كەڭ-بايتاق قازاق جەرى تاتۋلىقتىڭ ۇلگىسىنە اينالىپ, دامۋدىڭ «قازاقستاندىق جولى» قالىپتاستى. وسى جولدا پارلامەنت ارقاشاندا ەلباسىنىڭ سەنىمدى تىرەگى بولىپ كەلەدى. ەندى تاۋەلسىز ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. ول – قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى. بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن زامان تالابىنا ساي ءوسۋدىڭ باستى باعىتى, سونىمەن بىرگە العا قويعان ۇلى ماقساتتارعا جەتۋدىڭ كەپىلى», – دەدى ن.نىعماتۋلين. سونداي-اق ءماجىلىس توراعاسى بۇگىنگى كەزدەسۋدىڭ قىزىقتى جانە پايدالى بولارىنا سەنىم بىلدىرە وتىرىپ: «بۇگىنگى كونفەرەنتسيانىڭ تاقىرىبى كەزدەيسوق الىنعان جوق. قازىرگى تاڭداعى ەكونوميكانىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭاشا كوزقاراس كەرەك. قالىپتاسقان قازىرگى جاعداي الەمدىك ەكونوميكانىڭ, گەوساياسي دامۋدىڭ, الەۋمەتتىك ترانسفورماتسيانىڭ مۇلدەم جاڭا تارتىپتەرىن تالاپ ەتەدى. جاڭادان ويلاپ تابىلىپ, ىسكە قوسىلىپ جاتقان تەحنولوگيالاردىڭ ءوسىمى جىل سايىن گەومەتريالىق پروگرەسسياعا تەڭ جاعدايدا. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە وسىعان باعا بەرە كەلىپ, جاڭعىرتۋدى ەنگىزۋ جىلدارعا ەمەس, مينۋتتارعا ەسەپتەلۋى كەرەك دەگەن ەدى. الەمدىك دامۋ كوشىنەن قالمايمىن دەگەن ءاربىر ەل ءومىردىڭ تالابىنا وراي جاڭالانىپ, جاڭعىرىپ وتىرۋى كەرەك. مىنە, سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ باعدارىن جاساپ, ۇكىمەتتىڭ الدىنا ونى ىسكە اسىرۋ مىندەتتەرىن قويدى», – دەدى.
سپيكەر ءوزىنىڭ سوزىندە كسرو قۇلاعاننان كەيىنگى قازاقستاننىڭ اسا قيىن ەكونوميكالىق جاعدايىن ەسكە الا كەلىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن نارىقتىق قاتىناستاردىڭ قالاي قۇرىلعانىن, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق باسقارۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قالاي تۇزىلگەنىن ايتىپ ءوتتى. ودان ءارى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تابىستارىن, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق بەدەلىنىڭ الەمدىك قوعامداستىقتا ابدەن مويىندالعانىن ايتىپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ءۇشىنشى جاڭعىرۋدى تابىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستاندا بارلىق جاعداي بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, سونىڭ ىشىندە ساپالى ادامي كاپيتالدىڭ دا مۇمكىنشىلىكتەرى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ حالىقارالىق كەزدەسۋلەردىڭ بارىسىندا كورشىلەس ەلدەر مەن الەمنىڭ باسقا تۇپكىرلەرىنەن دە قازاقستاننىڭ دامۋ ۇلگىسىنە, جاڭعىرۋ مودەلىنە دەگەن شىنايى قىزىعۋشىلىقتىڭ بار ەكەنىن جانە ونىڭ ۇدايى ءوسىپ كەلە جاتقانىن نىق سەنىممەن ايتۋعا تولىق نەگىز بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا تاۋەلسىز وتانىمىز الەمگە ءوزىنىڭ باياندى ساياسي تۇراقتىلىعىمەن, كەشەندى ەكونوميكالىق دامۋىمەن, باي مادەنيەتىمەن كەڭىنەن تانىمال. «بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولىپ سايلاندىق. سيرياداعى قاندى جانجالدى رەتتەۋ جونىندە «استانا پروتسەسىن» قابىلداۋدامىز. اسا وزەكتى «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزدىك. وسىنداي قوماقتى تابىستارىمىز قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەنادا ءوزىنىڭ لايىقتى ورىن تاپقانىن كورسەتەدى. وسىنىڭ ءبارى, ارينە, قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى حالقىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى كوشباسشىلىعىنىڭ ارقاسى», دەدى ول.
ق.ءابدىراحمانوۆ ودان ءارى قازاقستاننىڭ بيىلعى دامۋىنا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ, قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى جانە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى سياقتى ءۇش جاڭا ستراتەگيالىق مىندەتتەرى قۋاتتى سەرپىن بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. «ال ەلدىڭ سىرتقى ىستەر قىزمەتى وسى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى الەمدىك قوعامداستىققا بەلسەندى تۇردە كەڭىنەن تاراتىپ وتىردى. بۇل جۇمىستا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ دا ايتارلىقتاي ۇلەسى بار ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىن», دەي كەلىپ مينيستر ودان ءارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا تاۋەلسىزدىك جىلدارى قۇيىلعان بارلىق ينۆەستيتسيا كولەمى 260 ملرد اقش دوللارىنا جەتكەنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا ول 8,6 پايىزعا ارتىپ, 10,5 ملرد دوللار بولىپتى. بۇل ىستە دە قولايلى زاڭنامالىق جاعداي تۋعىزعان پارلامەنتشىلەردىڭ بەلسەندى قىزمەتتەرى اتالىپ ءوتتى.
پرەزيدەنتتىڭ جاڭعىرۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ الداعى مىندەتتەرى تۋرالى ايتقاندا قايرات ءابدىراحمانوۆ ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ەلدەرمەن ءداستۇرلى دوستىق پەن تۋىسقاندىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتى الدا تۇرعانىن اتادى. الدىمىزداعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەلباسىنىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ورتالىقازيالىق كوشباسشىلاردىڭ كوپ جىلداردان كەيىنگى قازاقستانداعى كەزدەسۋى بولادى, دەدى ول. سونىمەن قاتار بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى تۇراقتى ەمەس مۇشەلىك جۇمىسى جالعاسىپ, قاڭتار ايىندا وسى بەدەلدى ۇيىمعا قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋىنە دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتقانى جەتكىزىلدى. سونىمەن بىرگە ول 2018 جىلى استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەزەكتى VI سەزى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
فورۋمعا ارنايى كەلگەن رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدى جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي نەۆەروۆ بيىل قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناسىنا 25 جىل تولعانىن, بۇگىندە ەكى ەل سەنىمدى دوس, ستراتەگيالىق ارىپتەسكە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل قوس ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇندەس سىندارلى كوزقاراسىنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگىنە جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى كەلىسىمگە ءدال وسى قازاق جەرىندە قول قويىلعانىنا ايرىقشا نازار اۋداردى.
ال تۇركيا رەسپۋبليكاسى ۇلى ۇلتتىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى احمەت ايدىن قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى بايلانىستار تەرەڭ مادەني ءارى باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناسقا نەگىزدەلگەنىن, ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءجيى قارىم-قاتىناسى قوس مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭدىگىن كورسەتەتىنىن ءسوز ەتتى. ماجارستان مەملەكەتتىك جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تاماش شنەيدەر: «بۇل مەنىڭ قازاقستانعا العاش كەلۋىم ەمەس. مەن وڭىرلەردە دە بولدىم. ماعان xالىقتىڭ كوڭىل-كۇيى مەن ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى ۇنايدى. بۇل – ارينە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 27 جىلداعى ەڭبەگى. كەڭەس وداعى ىدىراعان تۇستا xالىقتى بىرىكتىرىپ, وسى جىلدار ىشىندە ەلدى عانا ەمەس, xالىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋداعى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىن بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىق تانىپ, ءبىلىپ, قولداپ تا وتىر», دەدى.
ماڭىزدى شارادا, سونداي-اق بولگاريا رەسپۋبليكاسى حالىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري جابليانوۆ, ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەح الەسكەروۆ, بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى نوريماسا شيمومۋرا ءسوز الىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وزگەگە ۇقسامايتىن وزىندىك جاڭعىرۋ ۇلگىسىنە جان-جاقتى پىكىر ءبىلدىردى.
ايتا كەتەيىك, كونفەرەنتسيا بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ماسەلەن, رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدى جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي نەۆەروۆپەن كەزدەسۋدە ءماجىلىس سپيكەرى ارىپتەسىن «ەدينايا روسسيا» فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىلىگىنە سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ, بۇل قازاقستاندىق-رەسەيلىك, سونىڭ ىشىندە, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. تاراپتار ەكى ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدە, تاجىريبە الماسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
ودان ءارى نۇرلان نىعماتۋلين تۇركيادان, ماجارستاننان, بولگاريادان, ازەربايجاننان كەلگەن ارىپتەستەرىمەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ وزەكتى سۇراقتارىن تالقىلادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
