ناقتى جوسپار, تياناقتى ءىس كەرەك
شاراعا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك پەن قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ قاتىستى. جيىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيەسىنە بايلانىستى تاقىرىپتىق باياندامالار تىڭدالدى.
القالى جيىندى اشقان ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ەلباسى ساياساتىنىڭ جانە ستراتەگيالىق ماقساتتارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ جوعارى تابىستارعا جەتكەنىن, بارلىق سالادا كوپتەگەن ماڭىزدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. «وسى سالادا «تازا اۋىز سۋ», «اق بۇلاق» سياقتى بىرقاتار جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جۇمىستار قازىرگى ۋاقىتتا «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» جانە «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى جالعاسىن تابۋدا. ونى زاڭدىق تۇرعىدان قولداۋ ءۇشىن ماجىلىستە كوپتەگەن شارالار اتقارىلىپ كەلەدى. دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىستار جاساپ, بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات بولۋگە دە ەرەكشە ىقپال ەتۋدە. ناتيجەسىندە, اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مەملەكەتتەن جىل سايىن قاجەتتى قارجى ءبولىنىپ وتىر. ەندىگى ماسەلە ونى ءتيىمدى پايدالانۋ. ال ول ءۇشىن بارلىق جۇمىستاردى دۇرىس ۇيىمداستىرىپ, سۋدى پايدالانۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ قاجەت. وسىعان وراي, جەر استى سۋلارىن پايدالانۋعا قاتىستى ناقتى جوسپار جاساپ, اۋىلداردا جاڭا سۋ قۇرىلىستارىن قولعا الۋ كەرەك. وسىنىڭ بارلىعى اۋىز سۋ ماسەلەسىن تولىقتاي شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
سونىمەن قاتار ن.نىعماتۋلين ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتارعا دا توقتالدى. اسىرەسە, سۋ قۇرىلعىلارى نىساندارىن ورناتۋدا بىرىزدىلىك پەن ەلدى مەكەندەردە سۋ ينفراقۇرىلىمدارىن تارتۋدا بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ جوقتىعىنا باسا نازار اۋداردى.
«بىرىنشىدەن, بۇگىنگى كۇنى سۋمەن جابدىقتاۋ نىسانىن سالۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋ بارىسىندا جۇيەلى ادىستەر جوق. قازىرگى ۋاقىتتا توپتىق سۋ قۇبىرى سالىنعاننان كەيىن اۋىلىشىلىك جەلىلەردىڭ دايىن بولماۋىنان ەلدى مەكەنگە سۋ بەرۋگە مۇمكىنشىلىك بولمايتىن جاعدايلاردى كورىپ وتىرمىز. مۇنىڭ بارلىعى بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز پايدالانۋعا, سونىمەن بىرگە ەلدى مەكەندى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتە الماۋعا اكەلەدى. وعان ەلدى مەكەندى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ينفراقۇرىلىمىن سالۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ جوقتىعى سەبەپ بولۋدا», دەگەن ءماجىلىس توراعاسى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيىن ولاردىڭ پايدالانۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «بۇگىندە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىندە ماتەريالدىق قۇرال-جابدىقپەن جانە كادرلىق الەۋەتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن قىزمەت كورسەتۋشى كاسىپورىندار اۋدان ورتالىقتارىندا عانا بار. اۋىلدار مەن ەلدى مەكەندەردەگى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى اۋىل اكىمدەرىنىڭ قاراماعىنا بەرىلگەن. ال ولار قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن دە, ماماندارمەن دە قامتاماسىز ەتە الماي وتىر. سونىڭ سالدارىنان سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىندە اپات ءجيى ورىن الىپ, جەلىلەر مەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ ىستەن شىعۋى, سۋ بەرۋدىڭ توقتاتىلۋى اركەز قايتالانىپ جاتادى», دەدى ن.نىعماتۋلين.
قالاي بولعاندا دا حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان ءماجىلىس توراعاسى سۋ تاريفىنە قاتىستى ماسەلەگە دە نازار اۋداردى. «تۇتىنۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى ماڭىزدى تالاپتاردىڭ ءبىرى. ارينە, بۇل رەتتە ءبىزدىڭ سۋ رەسۋرستارىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋدا دا ۇلكەن ماسەلەلەر بار. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە تاريفتەۋ جانە وزگە قۇرالدار ارقىلى قول جەتكىزۋدىڭ ايقىن مىسالدارى بار. مىناداي ۇستانىم ەنگىزىلۋى ءتيىس: تۇتىنۋشى العان قىزمەتىنە ءادىل باعا تولەگەن كەزدە ول سايكەسىنشە لايىقتى قىزمەت الۋى قاجەت», دەگەن نۇرلان زايروللا ۇلى مۇنداي تالاپتاردىڭ بارلىعىن جۇزەگە اسىرۋ ءتيىستى دەڭگەيدە قوعامدىق مونيتورينگ بولعاندا عانا جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن ايتتى.
شەشىمىن تابۋ ۇسىنىلدى
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ ەلدى اۋىز سۋمەن قامتۋدىڭ تۇيىندەرىن تارقاتۋدىڭ تەتىكتەرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىڭ 87 پايىزى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىمەن, 2 ميلليوننان استام ادام ءۇشىن تازا سۋ قولجەتىمسىز كۇيدە قالعان. «ماسەلەن بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكاداعى 6 601 ەلدى مەكەننىڭ 4 034-ءى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ولاردا 2,7 ملن ادام تۇرىپ جاتىر. ونىڭ 1 462-ءسى جاڭا قۇرىلىستى, 1 104-ءى جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى. اتالعان 1 104 ەلدى مەكەندە سۋ تاۋلىگىنە 12 ساعاتتان از بەرىلەدى. جالپى وسى 2,7 ملن ادامدى تولىقتاي اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وسى كۇنگى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ساقتاپ قالعاننىڭ وزىندە پروبلەمانى شەشۋ 2027 جىلى عانا مۇمكىن بولماق. ال جىلدىق قارجىلاندىرۋدى 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزگەندە 2025 جىلعا قاراي شەشۋگە بولار ەدى. ويتكەنى ونىڭ جيىندىق سوماسى 717 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ.
سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەلدى مەكەندەردەگى بارلىق سۋ قۇبىرلارى جەلىسىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ بارىسىندا سۋ تاراتۋمەن اينالىساتىن بارلىق مەكەمەلەردى بىرىڭعاي وپەراتور رەتىندە ايقىنداۋ قاجەتتىگىن دە ايتتى. بۇل ەڭ بىرىنشىدەن, جۇمىستاردىڭ جالپى قۇنىن 717 ملرد تەڭگەدەن 536 ملرد تەڭگەگە ازايتۋعا, ەكىنشىدەن, جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ مەرزىمىن جىل سايىن جوسپارلانىپ وتىرعان قارجىلاندىرۋ كولەمى ساقتالعان جاعدايدا 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تىڭداۋ بارىسىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك قوعامنىڭ سۋعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋ قاجەت دەپ سانايتىندىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, سۋعا دەگەن الەۋمەتتىك قاتىناس تۇتىنۋشىلىق پەن اۋىز سۋدىڭ ەكونوميكالىق قۇنى اراسىنداعى سايكەسسىزدىككە اكەلگەن. «بۇل قوعامدىق سانادا سۋ قۇنىنىڭ ءتۇسىپ كەتۋىنە سەبەپ بولدى», دەدى ول.
ورگاندار اراسىندا ءوزارا ۇيلەسىم جوق
سونىمەن قاتار مينيسترلىك تاراپىنان ماماندار ماسەلەسى ماڭىزدى اسپەكتىلەردىڭ ءبىرى ەكەندىگى ايتىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا رەسۋرستى جانە ەنەرگيانى ۇنەمدەيتىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, جۇمىس ىستەي الاتىن بىلىكتى ماماندار جەتىسپەيدى ەكەن. «مىسالى 2016-2017 وقۋ جىلىندا «سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيەلەرىن تازارتۋ» ماماندىعى بويىنشا 75 گرانت بولىنسە, «سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ» ماماندىعى بويىنشا گرانت بولىنبەگەن. ءبىز جاڭارتۋ مەن جاڭا ينفراقۇرىلىم سالۋدى ينۆەستيتسيالاۋدان بولەك, سۋ ارناسى ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ج.قاسىمبەك.
سۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتكەن پارلامەنتتىك تىڭداۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار تاراپىنان ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ اتىنا بىرقاتار ماسەلەلەر قويىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ساكەن وتەباەۆ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەردىڭ شاشىراڭقىلىعى پروبلەماعا اينالىپ وتىرعانىن ايتتى. «سونىڭ سالدارىنان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وكىلەتتى ورگانداردىڭ اراسىندا ۇيلەسىمدىلىك جوق. ايتالىق, جەر ءۇستى سۋ كوزدەرى مەن توپتىڭ سۋ تاراتقىشتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, ال جەر استى سۋ كوزدەرى مەن ەلدى مەكەندەردى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى جاۋاپ بەرەدى. بۇعان قوسا, جوسپارلاۋ, سالۋ جانە ودان پايدالانۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىندە قالىپ وتىر», دەدى دەپۋتات.
وسىلايشا, پارلامەنتتىك تىڭداۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋدىڭ پروبلەمالارى مەن ونى شەشۋدىڭ جولدارىن ءسوز ەتتى. تاقىرىپتىق تالقىلاۋ بارىسىندا ۆ.بوجكو, ن.سابيليانوۆ, س.احمەتوۆ, ق.قارەكەن, و.وكسىكباەۆ, ج.احمەتبەكوۆ, ا.قۇرمانوۆا سىندى حالىق قالاۋلىلارى وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى ءسوز ەتىپ, تىرشىلىك كوزىنە قاتىستى ءتۇيىننىڭ تارقاتىلۋ تەتىكتەرىن كوتەردى. ال ايتىلعان ۇسىنىس, پىكىرلەردىڭ بارلىعى دا ءتيىستى مۇددەلى مەكەمەلەردىڭ جوبالىق قۇجاتتارىندا كورىنىس تاباتىن بولادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
