اقاڭ, قازاقتىڭ اقاڭى – اقسەلەۋ ۇلكەن تىڭداۋشى ەدى عوي. سونىسىن وزىنە دارگەي كورەتىن. مەنىڭ دە تىڭداۋشى بولعىم بار. ونىڭ ىشىندە ۇلكەنى.
مەن كۇي تىڭداپ وتىرمىن. ءجۇزىنشى رەت تىڭداعام. مىڭىنشى رەت تىڭداپ وتىرمىن. جۇرەگىممەن. نە دەيدى مىناۋ شالىس؟!.
ءولى تىنىشتىق تۇرعان. تىڭ ەتىپ دىبىس شىقسىن. استىڭعى شەكتەن. تاعى ءبىر تىڭ ەتىپ دىبىس شىقسىن. ۇستىڭگى شەكتەن. تاعى دا ءبىر تىڭ ەتىپ دىبىس شىقسىن. بۇل جولى ەكەۋىنەن... العاشقى بولەك شەكتەر بىرىگىپ كەتكەن, كىرىگىپ كەتكەن. جەل كوتەرگەن تولقىنداي ءبىرىن ءبىرى جەتەلەپ اۋناپ بەرسىن.
العاش تۇك بولماعان. سونان جوقتان بار پايدا بولدى. سودان ول ۇلكەيىپ, ۇلكەيىپ جارىلارداي بولىپ تۇرسىن. نە بولار ەكەن دەپ دەمىمدى ىشتەن الايىن. جوق, جارىلمادى. كەرىسىنشە كىشىرەيە, كىشىرەيە جوق بولۋعا اينالدى...
بۇل نە قۇدىرەت بولدى ەكەن؟
جان سارايىم اشىلىپ قويا بەرگەن.
ۇلكەيسە دە, كىشىرەيسە دە كەڭىستىگى اينىمادى. ۇشى-قيىرى كورىنبەيتىن كەڭىستىك. قاناتتى پىراقتاي ۇشىپ ءجۇرىپ تە ۇشپاعىنا شىعا السا كانە.
اۋاسىندا ءبىر ءيىس بار. جۇپار ءيىسى. قوماعايلانا جۇتاسىڭ-اي كەلىپ.
ماناعى تىڭىل ادىرا قالعان. مۇندا ءبىر كەڭ تىنىستى ەكپىن بار. بۇل نە دەگەن جومارتتىق, ءا؟! شاشىپ جاتىر, بەرىپ جاتىر, نە دەگەن تاۋسىلمايتىن دۇنيە بۇل.
جوق, بار نارسە قاشاندا تاۋسىلعان. ماناعى بار كىشىرەيىپ جاتىر. كەنەت الگى كىشىرەيمەيدى دە, ۇلكەيمەيدى دە.
جوق, مۇنىسىن ەشكىممەن بولىسە المايدى. ءبارىن بەرسە دە مۇنىسىن بەرە المايدى.
بۇل سارىن ەدى. ۇلى سارىن ەدى. تاتەكەڭنەن قالعان. ماڭگىگە. مىنا سارىن دا سول سارىنمەن سارىنداس. بىراق ءوزى ەمەس. وزىنەن بىلاي دا ەمەس. بۇل جەسىس ەدى. ۇلى جەسىس ەدى.
الدىڭعىسى «سارىجايلاۋ» بولاتىن...
كەيىنگىسى دە «سارىجايلاۋ» ەدى...
ۇلى تاتەكەڭنىڭ الدىنان شىعىپ جىن ۇرىپ پا؟
بۇعان جاي جايلاۋى دا جەتەدى.
بۇل «جايلاۋ» ەدى.
بۇل ماعاۋيا ءحامزيننىڭ «جايلاۋى» ەدى...
قازاق بالاسىن سارى دالاسىنان ايىرا كورمە دەيدى سارىن.
قازاق بالاسىن جايلاۋىنان ايىرا كورمە دەيدى سارىن.
قازاق بالاسىن سارى جايلاۋىنان ايىرا كورمە دەيدى سارىن.
تىڭداۋشى بولۋ ءۇشىن ۇلكەن قۇلاقتىڭ بولعانى جەتكىلىكتى.
ۇلكەن تىڭداۋشى بولۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇرەك كەرەك.
«سارىجايلاۋدى» دا, «جايلاۋدى» دا تارتىپ وتىرعان ادام ءبىر-اق ادام بولاتىن.
ول تاتتىمبەت ەمەس ەدى.
ول ماعاۋيا ەمەس ەدى.
ول – شوپىر بولاتىن.
ول تاتتىمبەتپەن دە, ماعاۋيامەن دە جەسىسىپ وتىرعان...
شوپىر ماعاۋيانىڭ شاكىرتى بولاتىن.
جانىم سول شوپىردى ىزدەيدى.
جۇرەگىم سول شوپىردى ىزدەيدى.
ول دا تاتتىمبەت باباسىنىڭ, ماعاۋيا اعاسىنىڭ سورابىنا تۇسكەن.
كوزى كەتسە دە ءىزى كۇيتاباقتا قالىپتى.
ماعاۋيانىڭ قاي شىعارماسى بولسىن ۇلى شىعارما.
ماعاۋياداي قازاق بالاسىندا ورىنداۋشى بولماعان. «بەستورەنى» ءالى كۇنگە دەيىن ماعاۋياداي ورىنداي الاتىن جان تۋعان جوق.
ماعاۋياداي داۋلەسكەر دە بولماعان. سەنبەسەڭىز ونىڭ «جايلاۋىن» قايتىپ تىڭداڭىز.
ماعاۋياداي كۇيشى بار دەگەنگە تاعى سەنە المايمىن. ونىڭ «قوسباسارىن» تەك جۇرەكپەن عانا تىڭداۋ كەرەك.
سويتكەن ماعاۋيانىڭ ەسىمىن ماڭگىلىككە قالدىرامىز دەپ تىراشتانىپ جاتقان جايىمىز بار. اتاۋسىز قالعان جوق, ارينە.
الايدا ول كىسى ەڭ الدىمەن كۇيشى عوي.
تۇتاستاي ءبىر مەكتەپتىڭ ءىرى وكىلى عوي.
ولاي بولسا قۇرمەتىمىز دە سوعان لايىق بولۋى كەرەك.
ءبىر كۇيتاباققا تارتقان كۇيىن جيناپ, شولتاڭ ەتىپ شىعارا قويامىز.
ماعاۋيانى تانۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اينالاسىن تانۋىمىز كەرەك قوي. «جايلاۋدى» تانۋىمىز ءۇشىن الدىمەن «سارىجايلاۋدى» تىڭداۋىمىز كەرەك دەپ بىلەم. ماعاۋيانى تانۋ ءۇشىن كەشەگى شوپىردان باستاپ بۇگىنگى قالكەن قاسىموۆقا دەيىنگى كۇيشىلەرىمىزدى تىڭداۋىمىز كەرەك, تانۋىمىز كەرەك.
ۇلى ابايدىڭ ءجۇز ەلۋ جىلدىق تويىندا ماقاڭ قاراۋىلدا ءبىر اي جاتتى دۋمانداتىپ. سول دۋماننىڭ جۋان ىشىندە وسى قالكەن اعالارىمىز ءجۇردى.
ماعاۋيا حامزين اتىنداعى مەكتەپ اشاتىن ۋاقىت جەتتى دەپ بىلەمىز. كونسەرۆاتوريالاردا ماعاۋيا حامزين كلاسىن اشساق قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ماعاۋيا حامزين اتىنداعى كونكۋرس ۇيىمداستىرماساق تا شەرتپە كۇي شەبەرلەرىنىڭ كونكۋرسىندا اتاۋلى سىيلىق تاعايىنداۋعا بولار ەدى.
ماعاۋيا ءحامزيننىڭ تەكتى تۇقىم ەكەنى بەلگىلى. بۇل سويدان نەشەتۇرلى سويقان كۇيشىلەر مەن داۋلەسكەرلەر شىققان. سولاردىڭ ءبىرى دانەليا حامزين اعامىز. وسى قاراعاندىدا امان-ساۋ ءجۇرىپ جاتىر. ماقاڭ جونىندە دەرەكتى كىتاپ جازىپ بىتىرگەن ادام. اكەسى حامزا دا سويقان كۇيشى بولعان ادام. ارعى باباسى ءاشىمتايدىڭ ەسىمى قازاق كۇيونەرى تاريحىندا ماڭگىگە قالدى. ونىڭ «قوڭىرقازىسى» كلاسسيكالىق بىرەگەي شىعارما بولىپ تابىلادى.
سول قاراۋىلدا ءبىز دە بولعانبىز. اسىل اعانىڭ قالاق دومبىراسىن ۇستاۋعا جاراعانىمىزعا باقىتتى بولىپ جۇرەتىنبىز. بالقاش تاۋ-كەن تەحنيكۋمىنىڭ ديرەكتورى تولەۋقادىر توقتامىسوۆ اعامىز دا اباي تويىنىڭ جۋان ورتاسىندا ءجۇردى. ماقاڭنىڭ سەرىگى بولىپ. توكەڭ دە كۇي ونەرىنىڭ بىلگىرى بولاتىن.
سول كىسى ايتۋشى ەدى:
– ماقاڭ دۇنيەدەن وزعان كۇنى «جايلاۋىن» «سارىجايلاۋ» دەپ قايتىپ وزگەرتىڭدەر! – دەپ.
– سوندا عانا كۇيدىڭ تابيعاتى اشىلا تۇسەدى, – دەپ.
كۇن ارتىنان كۇندەر, اي ارتىنان ايلار ءوتىپ جاتتى. سول اسىل اعانىڭ اماناتى ءالى مويىنىمىزدا ءجۇر. قارىز بولىپ. سول قارىزىمنان قۇتىلىپ جاتقان جايىم بار.
كەنەت قازاق راديوسى كۇي پاراعىن اشسىن. ماعاۋيا ءحامزيننىڭ شىعارمالارىن ورىنداسىن. بىرىنەن ءبىرى وتەدى. كەلەر ءسات ديكتور:
– ماعاۋيا ءحامزيننىڭ كۇيى «سارىجايلاۋ», – دەپ قويىپ قالسىن.
– شاتىستى, – دەسىن قاسىمداعى سەرىگىم.
شىنىندا دا بۇل ماعاۋيا ءحامزيننىڭ «سارىجايلاۋى» ەدى.
تورەحان مايباس,
جازۋشى-ەتنوگراف
قاراعاندى
