وتاندىق باق نارىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان X Mەديا-قۇرىلتايدا بۇل ساۋالداردىڭ ءبارى قامتىلدى. اقپارات ايدىنىن الاڭداتقان احۋالدار وسىمەن ونىنشى رەت ونىڭ وزگەرمەيتىن ۇيىمداستىرۋشىسى – قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبى وتكىزگەن قۇرىلتايدا بۇكپەسىز تالقىلاندى. بيىلعى باستى تاقىرىپ «مەديا-نارىق: جۇيەلى وزگەرىستەر مەن جاڭا كوزقاراستار بەلەسى» بولدى.
بىردەن ايتا كەتۋ كەرەك, مەرەيتويلىق مەديا-قۇرىلتايعا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ قاتىسىپ, جۋرناليستەردىڭ كوكەيىندەگى ەڭ كۇردەلى ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى. ارىپتەستەرىمىز مينيسترمەن بارلىق سۇراقتاردى وتكىر دە اشىق تالقىلادى. ال جوسپار بويىنشا قۇرىلتايعا جينالعاندار مينيسترمەن تىكەلەي جەلىدە تىلدەسۋى كەرەك ەدى.
د.اباەۆقا ارىپتەستەر تاراپىنان جۋرناليستىك ساۋالدارعا مالىمەت ۇسىنۋداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن بۇل ىسكە ءجۇردىم-باردىم قاراۋىنا قاتىستى سۇراقتار كوپ قويىلدى. مينيستر ءتيىستى مەكەمەلەر اقپارات پەن تۇسىنىكتەمەلەر كەزىندە ۇسىنباعان جاعدايدا بۇل جاۋاپكەرشىلىك سۇراۋ كەلىپ تۇسكەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ موينىندا بولادى دەدى. ەگەر جاۋاپ بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە بەرىلمەسە, سوتقا جۇگىنگەنى ءجون. سونداي-اق مينيستر اقپاراتتى ۇسىنۋ مەرزىمى قىسقارىپ كەلە جاتقانىن جانە كەيدە جاۋاپ ۇسىنۋ بارىسىنداعى كىدىرىس ناقتى سەبەپتەرگە بايلانىستى تۋىنداۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى.
د.اباەۆ مەديا-قۇرىلتاي سىندى ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ مەديا سالاسىندا ناقتى وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «وتكەن جىلى ماعان مەملەكەتتىك تەلەارنالارداعى جارناماعا قاتىستى كوپتەگەن ساۋالدار جولدانعان بولاتىن. 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «حابار» تەلەارناسى جارنامادان تولىعىمەن باس تارتايىن دەپ وتىرعانىن قۋانىشپەن حابارلايمىن. بۇل وزىنشە ءبىر سىناق بولادى. جىل بويى نە بولاتىنىن كورەيىك. ناتيجەسىنە قاراپ, كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا وسى باستامانى باسقا دا مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ەندىرۋ ماسەلەسى شەشىلەدى», دەدى مينيستر.
العاشقى پانەلدىك وتىرىس مەديا-نارىقتاعى جۇيەلى وزگەرىستەردىڭ ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جۇيەسىنە ىقپالىنا ارنالدى.
«قازاقستان ءسوز بوستاندىعى جانە ينتەرنەت بوستاندىعى رەيتينگى بويىنشا تومەنگى ورىندا تۇر. ەگەر پولشا مەن قازاقستاندىق باق-تىڭ سيپاتىن سالىستىرساق, وتاندىق باسىلىمداردا پولشالىق باق-قا قاراعاندا سىن كوبىرەك. سوندىقتان كوپتەگەن حالىقارالىق رەيتينگتى قايتا قاراستىرۋ كەرەك بولۋى مۇمكىن», دەيدى «نارحوز» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى كشيشتوف رىبينسكي.
سپيكەرلەردىڭ كوبى قازاقستانداعى مەديا ءوز جۇمىسىن لايىقتى دەڭگەيدە اتقارماي وتىر, ەلدەگى ساياسي جانە قارجىلىق جاعدايعا تاۋەلدىلىگى جوعارى دەسە, ارمانجان بايتاسوۆتىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك تاپسىرىس, جەمقورلىق, سوت جۇيەسىندەگى ادىلەتتىڭ جوقتىعى سەكىلدى ءۇش فاكتور باق-تىڭ ءوسۋى مەن ونىڭ ىقپالىن تەجەپ وتىر.
«تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆ بۇعان قارسى ويدى ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەديا نارىعى قارقىندى ءوسىپ كەلەدى جانە بۇل سالادا تالانتتى ءارى بەلسەندى قاتىسۋشىلار كوپ.
«تسيفرلاندىرۋعا كوشۋ جانە اشىقتىق قازاقستاندىق مەديا ءۇشىن وڭاي شەشىلە سالاتىن ماسەلە ەمەس. مەملەكەتتىك تاپسىرىس تا قازىر ينتەرنەتكە بەت بۇرىپ وتىر, ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ باق جالقاۋلانىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تومەندەۋدە, وڭاي باسقارىلاتىن قۇرالعا اينالىپ كەلەدى. سىني تۇرعىدان ويلاۋدى دامىتۋ تەك قازاقستاندىق جۋرناليستەر ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل قوعام ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە», دەيدى قۇقىقتىق مەديا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديانا وكرەموۆا.
مەديا ستاندارتتار ينستيتۋتىنىڭ وكىلى كاميلا ءجۇسىپوۆا «بولاشاق – جاڭا مەديانىڭ ەنشىسىندە. 2020 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەينەترانسلياتسيا بۇكىل كونتەنتتىڭ 90 پايىزىن قۇرايتىن بولادى», دەدى.
قۇرىلتايدىڭ ءبىر سەسسياسى مەديا يندۋستريانىڭ ءبىلىم بەرۋ ەلەمەنتتەرى مەن جۋرناليست كادرلاردى دايىنداۋ ماسەلەسىنە ارنالدى.
ماسەلەن, Ratel.kz رەداكتورى مارات ءاسىپوۆ «سوڭعى جىلداردا جۋرناليست بولامىن دەپ كەلگەن كادردان ارنايى ديپلوم سۇراماپپىن. بىزگە تاجىريبە جۇزىندەگى جۋرناليستەر قاجەت. ماعان جازا الاتىن قارجىلىق, ينجەنەرلىك ءبىلىمى بار ماماندار ۇنايدى. ەڭ باستىسى ولار اقپارات, قوزعاي الاتىن ماسەلە تاپسا بولدى. قازىر كەز كەلگەن رەداكتسياعا سالىقتىق زاڭنامالاردى بىلەتىن, ەكونوميكانىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تۇسىنەتىن ادام كەرەك» دەسە, وعان قارسى پىكىر ايتقان ارىپتەسى دە تابىلدى.
«Forbes Kazakhstan» باس رەداكتورى اسقار اۋكەنوۆ كەرىسىنشە, رەداكتسيا تابالدىرىعىن اتتاعان جاس ءتىلشى, كانىگى جۋرناليسپەن جەتەكتەسىپ ءجۇرىپ, العان سۇحباتتارىن «راسشيفروۆكا» جاساۋعا بولىسىپ, سۇراقتار قاتارى قالاي قويىلاتىنىن ۇيرەنىپ, قوسىمشا ماتەريالدار تابۋعا كومەكتەسە ءجۇرىپ, جۋرناليستيكاعا ماشىقتانۋى ءتيىس دەپ ويلايدى.
ال سوناۋ اقش-تان كەلگەن NBS National News, CBS National News رەپورتەرى باربارا رەيتلتستىڭ شەبەرلىك ساباعىندا جاڭالىقتاردى قالاي تابىستى ەتۋ, كىرىس تۇسىرەتىن جاڭالىق كونتەنتىن قۇرۋ مەن باق-تىڭ جاڭالىق شىعارۋ, تاراتۋ ستراتەگيالارى ءسوز بولدى.
سول سياقتى سولفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ( ۇلىبريتانيا) پروفەسسورى مارەك بەكەرماننىڭ شەبەرلىك ساباعىندا دەرەكتەردىڭ راس-وتىرىگىن تەكسەرۋ, جاڭا مۋلتيمەديالىق تەحنولوگيالار زامانىندا جالعان جاڭالىقتاردىڭ قايتا جاندانۋ سەبەپتەرى مەن رەداكتورلىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ناقتى ماتەريالدارمەن تالقىلاندى.
قۇرىلتايدى قورىتىندىلاعان قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبى پرەزيدەنتى اسەل قاراۋىلوۆا «10 جىل ۋاقىت ىشىندە مەديا قۇرىلتاي وتاندىق باق نارىعىن دامىتۋمەن بايلانىستى جۇيەلى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ارنالعان تۇراقتى الاڭ رەتىندە قازاقستان مەديا نارىعىنداعى ايتۋلى وقيعاعا اينالدى. ءبىز جىل سايىن كوكەيكەستى ءارى ساپالى كونتەنتتى, جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ساراپتاماسىن, وزەكتى شەبەرلىك ساباقتارىن ۇسىنىپ, ماماندارعا ءوزارا بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك جاسايمىز», دەدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
