شىمكەنتتەن بادامعا قاراي شىقساڭىز جولدىڭ سول جاق بەتىنەن قايناپ جاتقان جۇمىستى كورەسىز. «بادام» يندۋستريالىق ايماعىندا ونەركاسىپ ورىندارىنان بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ەلباسى ايتقانداي, ەكونوميكانىڭ درايۆەرگە اينالىپ كەلەدى. و زاماندا بۇ زامان قازەكەڭ سيىردى روبوتتار ساۋادى دەگەندى ەستىپ كورىپ پە ەدى. شەتەل سويتەدى دەسە تاڭ قۇلانيەكتەنىپ اتقاننان شەلەگى قولىنان تۇسپەيتىن شەشەلەرىمىز, «ويپىر-اي, ورىس ويىنداعىسىن ىستەيدى دەگەن وسى ەكەن عوي» دەپ ەرنىن سىلپ ەتكىزەر ەدى.
ءتىرى شەتەلدىك كورمەگەننەن كەيىن ءتۇرى جاتتىڭ ءبارى ورىس كورىنەدى بىلەم. سيىر فەرمالارى بار اۋىلدارعا قاتتى تيەر ەدى. قىز-كەلىنشەكتەر تىزىمگە الىنىپ, فەرماعا ساۋىنشىلىققا باراتىن. ءبىر قولىن ەكى ەتە الماعان بريگاديرلەر قۇلقىن سارىدە ءار ءۇيدىڭ تەرەزەسىن قاعىپ, ساۋىنشىلاردى اسىقتىرىپ جۇرەر ەدى.
ال, ايتايىق. بۇگىندە بادام يندۋستريالىق ايماعىندا ورنالاسقان «بورتە-ميلكا» كەشەندى ءسۇت فەرماسىنداعى اقىلدى 6 روبوت-ساۋىنشى 400-گە جۋىق ءسۇتتى سيىردى ءبىر كۇندە وزدەرى-اق ساۋىپ شىعادى. مۇندا روبوتتارعا «تۇرىڭدارشى-ءاي, سيىر ساۋاتىن ۋاقىت بولدى» دەپ دەگبىردى الاتىن بريگادير تۇگىلى, باقتاشىلاردىڭ ءوزى جولامايدى.
«بورتە-ميلكا» كومپانياسىنىڭ قۇرىلتايشىسى ءنۇرالى ءابىش روبوتتاندىرىلعان تاۋارلى ءسۇت كەشەنىنىڭ تالاي قىزىقتارىن ايتىپ بەردى.
سيىردى ساۋىنعا باقتاشى ايداسا قاقپايلاپ, كەيدە تاياق تيگىزۋى مۇمكىن. وندايدا سيىردان ءسۇت قاشادى. ءار سيىردىڭ كۇندىك جەم-سۋ راتسيونى بار. جەلىنى تولعان سيىر ەشكىمنىڭ نۇسقاۋىنسىز, روبوت-ساۋىنشى قوندىرعىسىنا بارادى. روبوت ەمشەكتەردى زالالسىزداندىرىپ جۋىپ الادى. قوندىرعىدا سيىر جەلىنىندە قانشا ليتر ءسۇت جينالعانى كورسەتىلىپ تۇرادى. روبوت-ساۋىنشى قاقتاپ ساۋىپ العاننان كەيىن جەلىندى جۋىپ, دارىلەپ جىبەرەدى. سيىرلاردىڭ وسىنشالىقتى اقىلدى بولاتىنىنىڭ سەبەبى, قۇلاقتارىندا كومپيۋتەر قوندىرعىسىمەن بايلانىستىرىلاتىن «چيپتەر» بار. سيىر ءوز الدىنداعى جەمدى تۇگەل جەپ, قارنى تويماي قالعان جاعدايدا قوسىمشا جەم جەۋ ءۇشىن ارناۋلى ورىنعا بارادى. باقتاشىلار سيىرلاردى الىستان باقىلاپ, جەم-سۋىن قامداپ قويعانى بولماسا, جاندارىنا جولامايدى. ءتىپتى سيىردىڭ جاتىن ورنىن دا تازالامايدى, ارنايى قوندىرعى جاپالاعان ساتتە-اق قۇرعاتىپ وتىرادى. جازدى كۇنگى اپتاپتا قورا ءىشى ىسىپ كەتەر بولسا كەشەن جابىلىپ, جەلدەتكىشتەر ىسكە قوسىلادى. سۋىق سۋ بۇركەتىن قوندىرعىلار دا بار.
جازدى كۇنى وقالاق تيگەن بۇزاۋ-تورپاقتاردىڭ جانىن قويارعا جەر تاپپاي تاپىراقتاپ شاۋىپ جۇرگەنىن كورگەندەرىڭىز بار عوي. مۇنداعى سيىرلار دا قاسىنعىسى كەلەدى. قۇي سەنىڭىز, قۇي سەنبەڭىز, وسى كەشەندە سيىردىڭ ءۇستىن قىشۋى قانعانشا قاسىپ بەرەتىن قوندىرعىلار دا بار.
ن.ابىشەۆ فەرما جانىنان ءسۇت وڭدەۋمەن اينالىساتىن ءىرى زاۋىت ىسكە قوسىلاتىندىعىن ايتادى.
«بورتە-ميلكا» ءسۇت ءوندىرۋ كەشەنىندە بۇگىندە گولشتەين-فريز تۇقىمدى 700 سيىر بار. ونىڭ 400-ءى ساۋىلادى. ارقايسىسى تاۋلىگىنە 35 ليتردەن ءسۇت بەرەدى. قالعان 300-ءى كوكتەمدە تولدەيدى. سوندا تاۋلىگىنە 25 تونناداي ءسۇت الادى. مۇنشا ءسۇتتى وڭدەپ ساتسا, تابىس مولايا تۇسەرى انىق. سوندىقتان تاۋلىگىنە 70 تونناعا دەيىن ءسۇت وڭدەيتىن كەشەندى ىسكە قوسپاق.
– قازىر نارىقتا ءتۇرلى كونتسەنتراتتار قوسىلعان, قۇرعاق سۇتتەن دايىندالعان ءسۇت ونىمدەرى بار, – دەيدى «بورتە-ميلكا» ءسۇت زاۋىتىنىڭ قۇرىلتايشىسى ن.ابىشەۆ. –ال بىزدىكى ناعىز تابيعي ءسۇت. بىلايشا ايتقاندا, ءسۇت 1 اپتادان ارتىق ساقتالمايدى. بۇل جەردە ءبىز ايران, ءسۇت ونىمدەرىن ودان كەيىن بارىپ, قايماق, ىرىمشىك, بالالارعا يوگۋرتتىڭ 6 ءتۇرىن شىعاراتىن بولامىز.
تۇتىنۋشىعا ساپالى, بالعىن ءونىمدى جەتكىزۋ – زاۋىتتىڭ العا قويعان باستى ماقساتى.
ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتى كووپەراتسياعا بىرىككەن شارۋالارعا دا ءتيىمدى بولارى انىق. ارىس, شاردارا, ورداباسى اۋداندارىنىڭ شارۋالارى كووپەراتيۆتىڭ ءسۇتىن وسىندا اكەلىپ وتكىزۋىنە بولادى. اكەلگەن ءسۇت وڭدەلىپ, نارىققا شىعارىلادى. ياعني, وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا, جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا ساتىلادى.
وسى كەشەنگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2,4 ملرد تەڭگەگە جەتەدى.
– مۇنداي كولەمدە قارجى شىعارۋ كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن سالماق, – دەيدى زاۋىت قۇرىلتايشىسى. – زاۋىتقا جۇمسالعان قارجىنىڭ ەداۋىر بولىگىن ۇكىمەت سۋبسيديالاپ وتىر. العان نەسيەمىزدىڭ جەڭىلدەتىلگەن تۇستارى كوپ. بۇل – شارۋالارعا ۇلكەن مۇمكىندىك. ايتپەسە تاۋەكەلگە بارۋ قيىن. سوندىقتان, شارۋالارعا وسىنداي جاعداي جاساپ وتىرعان ەلباسىنا العىسىمىز شەكسىز. قازاقستان – الەمدەگى ءباسى بيىك مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا بەت العان مەملەكەت, ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇل ماقساتقا جەتەمىز.
سيىرلارىن روبوتتارعا ساۋعىزىپ, وڭتۇستىكتىڭ ەڭ ءىرى كەشەندى ءسۇت فەرماسىنا اينالدىرعان, ەندى زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا تالپىنىپ جاتقان جىگىت اعاسى وسىلاي دەيدى. ەندى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك بولىگى ەشقانداي كونسەرۆانتتارسىز تابيعي ءسۇت ىشەتىن بولادى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
