باس كونسۋلدىقتىڭ كونسۋلدىق ايماعى بولىپ سانالاتىن الماتى قالاسى, الماتى, شىعىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارى ەكىجاقتى ونەركاسىپتىك بەلسەندى قارىم-قاتىناس پەن مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستىڭ مولىنان شوعىرلانعان ءوڭىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى شەكارالىق بايلانىستىڭ باعدارلاماسى بويىنشا ايماقتىق قارىم-قاتىناستى ۇزدىكسىز تەرەڭدەتە ءتۇسۋ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىق بايلانىستى جاڭا ساتىعا كوتەردى.
ءدال قازىر قىتاي ەلى قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى, ورتالىق ازيا بويىنشا قازاقستان دا قىتايدىڭ اسا ءىرى سەنىمدى ارىپتەستەرىنىڭ بىرىنە اينالعان. بيىلعى جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 30 %-عا دەيىن ارتقان. جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى مەن جاڭا «نۇرلى جول» ەكونوميكالىق ساياساتى باستاماسىنىڭ ءبىر ماقساتقا ويداعىداي ءتۇيىسۋى ناتيجەسىندە ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى بۇرىنعىدان دا جاندانىپ, وڭ اسەرى مول ءتيىمدى سيپاتقا يە بولىپ, ناتيجەسىندە ەكى ەلگە دە پايدالى جەمىسىن بەردى.
قحر-ءدىڭ الماتىداعى باس كونسۋلى چجان ۆەيدىڭ ايتۋىنشا, كونسۋلدىق ايماقتىڭ قىتايمەن جاعراپيالىق جاعىنان جاقىن ورنالاسقان ارتىقشىلىعى بار, كوپجىلدىق بايلانىسىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ سانالاتىندىقتان, يندۋستريالاندىرۋ مەن ينۆەستيتسيا بويىنشا 51 ءىرى جوبا وسى كونسۋلدىق ايماقتىڭ اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. 10 ملرد دوللاردان اساتىن قارجىعا ەسەپتەلگەن بۇل جوبالار قۋات كوزدەرى, تەلەكوممۋنيكاتسيا, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى, ينفراقۇرىلىم, ماشينا جاساۋ, اۆتوموبيل قۇراستىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, حيميا ونەركاسىبى, قۇرىلىس ماتەريالدارى, مەتاللۋرگيا, كەن ورىندارىن دامىتۋ سالالارىن قامتيدى.
ماڭىزدى جوبالاردى قارجىلىق قولداۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن قىتاي – قازاقستان ونەركاسىپتىك قارىم-قاتىناس قورىن قۇرۋعا قحر جاعى 2 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا بولگەن. ءدال قازىر كونسۋلدىق ايماقتا قىتاي كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1000-عا جۋىق كومپانيا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بارىنە بەلگىلى قىتاي – قازاقستان مۇناي-گاز قۇبىرى جوباسىنان 2016 جىلى قازاقستان بيۋدجەتىنە 1.045 ملرد دوللار سالىق جارناسى تۇسكەن, سونداي-اق 4000 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.
قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى شەكارالىق بايلانىستىڭ نىعايا تۇسۋىنە حالىقارالىق «قورعاس» بەكەتىنىڭ دە ءرولى زور. بىلتىرعى جىلى 1200 رەيس كونتەينەر پويىزى قازاقستان اۋماعى ارقىلى ەۋروپاعا وتكەن. ال بيىل وتكەن جىلدىڭ وسى مەزگىلىمەن سالىستىرعاندا, بۇل كونتەينەرلەر سانى ءۇش ەسەگە دەيىن ارتقان, ناتيجەسىندە جالپى تاسىمالداۋ كولەمى 8,2 ملن توننانى قۇراعان. «باتىس ەۋروپا –
باتىس قىتاي» قوزعالىسى تولىق اشىلعاننان كەيىن قىتاي مەن باتىس ەۋروپا ەلدەرى اراسىنداعى جۇك كولىكتەرىنىڭ تاسىمالداۋ كولەمى 3,5 ەسەگە ارتا تۇسپەك. ء«بىر بەلدەۋ جانە ءبىر جول» جاعالاۋىنداعى ەلدەر تەك كولىك تاسىمالى قىزمەتىنەن عانا جىل سايىن 300 ملن دوللار مولشەرىندە كىرىس كورەدى.
ال قىتايعا قازاقستاننان ۇن, سويا, ماي, ەت جانە باسقا دا جوعارى ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى جەتكىزىلەدى. سونداي-اق قىتاي جەرى ارقىلى بۇل ونىمدەر وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ نارىعىنان دا ورىن الادى. وسىلايشا ايماقتىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ايتارلىقتاي دامۋى ەكى ەلگە دە ورتاق پايداسىن اكەلىپ وتىر.
ايماقتىق كونسۋلدىق قازاقستاندىق تىلشىلەر ءۇشىن ەكى ەلدىڭ بۇگىنگى قارىم-قاتىناسى مەن قول جەتكەن تابىستارىن كورسەتەتىن ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىپ, ولاردى قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى قولداۋعا شاقىردى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
