سالىق زيمانوۆ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمى مەن رۋحانياتى اۋىر قازاعا دۋشار بولدى. 90 جاستان اسقان شاعىندا كورنەكتى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تانىمال مەملەكەت زەرتتەۋشىسى, زاڭ عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى سالىق زيمان ۇلى زيمانوۆ دۇنيە سالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن ءىرى قايراتكەر, زاڭ سالاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان سالىق زيمانوۆ بار عۇمىرىن ەل مەن جەر مۇددەسىنە ارنادى. س. زيمانوۆتىڭ زاڭ سالاسىنىڭ قىر-سىرىن زەرتتەۋدەگى ىستەرى بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ءىلىندى, قالامىنان تۋعان عىلىمي ەڭبەكتەر مەن ماقالالار زاڭ عىلىمىنىڭ نەگىزىن تانىتاتىن تاريحتىڭ قايتالانباس بەتتەرىنە اينالدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا, عىلىمي ۇيىمداردا باسشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋ­تاتى اتانعان جىلدارىندا دا تۋعان ءتىلىمىز بەن ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋگە, ەلىمىزدىڭ ىرىسىن كوبەيتۋگە ەڭبەك ءسىڭىردى. حالىق ارقالاتقان اماناتقا ادال بولىپ, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ قاناتىنىڭ كەڭ جايۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. اتا زاڭىمىزدىڭ نەگىزىن قالاسىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن زاڭدىلىقتىڭ سالتانات قۇرۋىنا اتسالىستى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى قيىن دا جاۋاپتى جىلدارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاسىندا بولىپ, ازاتتىققا جاڭا قول جەتكىزگەن وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە باعىت-باعدار بەردى, ۇلت زيالىلارىنىڭ ونەگەسىمەن حالىققا شىنايى قىزمەت ەتتى. بىلىكتى زاڭگەر مامان رەتىندە ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك جولىن­داعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستارىن زاڭداستىرىپ, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاستى. قازاقستان مەملەكەتى مەن قۇقىعىنىڭ تاريحىن, ۇلتتىق مەملەكەت قۇرىلىمىنىڭ تەوريالىق ماسەلەلەرىن زەرتتەۋدە جاڭا عىلىمي باعىت قالىپتاستىرىپ, ءادىل سوتتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا سوت مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «بيلەر القاسىن» ەنگىزۋگە باسشىلىق جاسادى. س.زيمانوۆ قوعامعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, پرەزيدەنتتىك بەيبىتشىلىك پەن رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانىپ, «قىزىل جۇلدىز», «وتان», «پاراسات» وردەندەرىمەن, باسقا دا مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. سالىق زيمانوۆتىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭسەلى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرلى, كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەلدى بولۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز. ءىرى قوعام قايراتكەرىنىڭ, عالىمنىڭ, اياۋلى ازاماتتىڭ وشپەس مۇراسى ەل تاريحىنان وزىندىك ورىن الىپ, بەينەسى جۇرەگىمىزدە ماڭگى ساقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى.   التى الاشتىڭ ارداقتى اقساقالى ەدى وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسى­نىڭ جارلىعىمەن اكادەميك سا­لىق زيمانوۆ «وتان» وردەنىمەن ماراپاتتالعاندا بۇل شەشىمدى بۇ­كىل زاڭگەرلەر قاۋىمى شىن قۋانا قارسى الدى. وتاندىق زاڭ عىلى­مى­نىڭ پاتريارحى تۋرالى سول كەزدە مەن دە گازەت بەتىندە ىزگى نيەتىمدى بىلدىرگەن ەدىم. امال نەشىك, بۇگىن التى الاشتىڭ ارداقتى اقساقالى بولعان اكادەميك اعامىز تۋرالى ازالى ءسوز جازۋعا تۋرا كەلىپ تۇر... مۇنداي ويى قانىق, ءسوزى انىق, جانى جايساڭ, ءجۇزى جارقىن, ءوسىپ-ونگەن, جاراتىلىسى بولەك جاندار باقيلىق بولعاندا بيىك بايتەرەك­پەن تەڭەستىرىپ جاتادى. اسىلى, كەڭ ۇعىمدا العاندا, تامىرىن تە­رەڭگە جايعان الىپ اعاشتى قۇ­لا­دى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى ەكەن. ويت­كەنى, ونىڭ تامىرىنان تارا­لىپ وسكەن تارماقتارىنىڭ ءوزى تال-تەرەكتى ورمانعا اينالىپ كەتەدى. سالىق اعامىزعا قاتىستى ال­عان­دا دا سولاي. نەگە دەسەڭىز, ونىڭ تىكەلەي اقىل-كەڭەسىن الىپ, ءتالىم-تاربيەسىن كورگەن, قامقور­شىلىق جەتەگىندە بولعان شاكىرت­تەرى دە, ەتەنە ارالاسپاسا دا جانامالاي جاقىن جۇرگەن جانە ءتىپتى ءبىر اۋىز تىلدەسىپ كورمەسە دە ونىڭ ءومىر جولىن ۇلگى تۇتاتىن, وزىنە بىردەن-ءبىر ۇستاز سانايتىن شا­كىرت­تەرى دە جەتىپ ارتىلادى. ەڭ باستىسى, ارتىندا ازاماتتىق بول­مىسىن ارداق تۇتاتىن, ەڭبەگىن دە, ەسىمىن دە ەستەن شىعارمايتىن ەڭسەلى دە زەردەلى حالقى بار. ءبىر وكىنىشتىسى, توقساننىڭ تو­رىنە شىققان زاڭ زاڭعارى تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتاپ وتىلەر كۇندى كورمەي ءوتىپ بارادى. ال ەلىمىز ەگەمەندىك العان تۇستا, حII جانە حIII شاقىرىلعان جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزەڭدە سالىق زيمان ۇلى ساياسي جانە قۇقىقتىق جۇيەنىڭ تەورياسى مەن تاريحىنىڭ, كونستيتۋتسيالىق قۇ­قىق­تىڭ بىلگىر مامانى رەتىندە مەملەكەتىمىزدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالاۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق رەفورمالاردىڭ باستاۋىندا تۇ­ر­­دى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اياعى­نان تىك تۇرۋىنا ايانباي اتسالىستى. ونىڭ ءومىر جولى كوپكە ونەگە. قاتارداعى جاۋىنگەر بولىپ, وتان سوعىسىنا اتتانىپ, پولك كومانديرى رەتىندە جەڭىسپەن ەلگە ورالدى. بەيبىت ەڭبەككە ارالاستى, قازاق­ستان تاريحىندا زاڭ عىلىمدا­رى­نىڭ العاشقى اكادەميگى بولدى. ەل الدىندا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىر­دى. توم-توم تۋىندىلارى ۇلتتىق قازىناعا اينالدى. دۇنيە جالعان دەگەن ۇعىم وسى­ناۋ دارىندى دا دارا تۇلعاعا قاتىستى العاندا تەرىسكە شىعادى ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ ازاماتتىق اجا­رى, جارقىن بەينەسى حالىق جا­دىندا ءاردايىم جاساي بەرەدى. باقۇل بول, ابزال اعا! قايرات ءمامي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى  پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى.   قازاق ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ەر قازاق اراسىندا ادامزات قاۋى­مى­نىڭ بارلىق زاڭدىلىعىن ۇشا­لاپ سوگىپ, مۇ­شەلەپ ءبولىپ, جىلىكتەپ بىلەتىن ايگىلى عۇ­لاما ءومىر ءسۇردى. ونىڭ مۇنداي تۇڭعيىق تە­رەڭ بىلىگى ءبىر باسىنىڭ سيپاتىن اسى­رىپ قانا قويماي, كۇندەردىڭ كۇنىندە تۋ­عان حالقىنىڭ ەڭ اسىل قاجەتىنە جا­رادى. 300 جىل وتار­شىلدىق ەزگىدە بولىپ جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتكەلى تۇرعان حال­قى­مىز امان-ەسەن تەڭدىك الىپ, تاۋ­ەل­سىزدىك تۇعىرىنا كوتەرىلدى. وسى­ناۋ ۇلى رۋحاني ەرلىكتى سومداعان ساناۋلى ساتتە ەرەكشە قايرات كور­سەتكەن اكادەميك سا­لىق زي­مان ۇلى ەدى. سويتكەن ساباز تاۋەلسىز­دى­گىمىزدىڭ 20 جىلدى­عىنا ايدان استام ۋاقىت قالعاندا بەيمەزگىل دۇنيەدەن ءوتتى. بۇدان اسقان وكىنىش بولار ما؟! بيىلعى مامىردا ءجاسوسپىرىم جىگىت كەزىندە العاش رەت قىزمەتىن باستاعان اقكەتىك (فورت-شەۆ­چەن­كو) قالاسىنداعى ورتا مەكتەپكە باردىق. قايتادان قالپى­نا كەلتىرىلگەن مەكتەپتىڭ وسى زامانشا جابدىقتالعان وقۋ زالدارى مەن كابينەتتەرىن ارالاپ كوردىك. سۇي­سىن­دىك. اسىرەسە, ساكەڭ قايتا-قاي­تا شۇقشيا ءۇڭىلىپ, قادالا سۇرادى. ەستىگەندەرىنىڭ ءبارى كوڭى­لىنەن شىق­تى. انتالاسا جاۋتاڭداسقان بۇل­دىر­شىندەرمەن وتىرا قالىپ, سۇح­بات قۇردى. وتىزعا تولماي جاتىپ, زەڭبىرەك­شى­لەر ديۆيزياسىن, بري­گا­داسىن باسقار­عان ەرجۇرەك وفيتسەردەن قارانى قاندى­رىپ, تورەنى توندىرگەن, بىلمەيتىنى جوق ۇلىق ۇستازعا, قازاق عىلىمىنىڭ ءتىرى پاتريارحىنا اينالعانعا دەيىنگى قىزىق تا حيكمەتتى ءومىر جولىنان سىر شەرتتى. سول اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرعان تالاي جايناق كوزدەردە نەبىر ءتاتتى قيالدار مەن اسىل ارماندار ويانعانى انىق. ەرتەڭدەرى جۇزەگە اساتىن سول ارماندار ايتۋ­لى ازاماتتىڭ, اسىل ارداقتىڭ ار­تىندا قالدىرعان ماڭگىلىك ەس­كەرت­كىشتەرى بولعاي. ءابىش كەكىلباي ۇلى.   ەسىمى ەل ەسىندە قالارى ءسوزسىز ابىز اعا تۋرالى قارالى حا­باردى ەستۋ ونىڭ ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى, ياعني ەلىمىزدەگى جال­پى زاڭگەرلەر قاۋىمى ءۇشىن عانا ەمەس, بارلىق قازاق حالقى ءۇشىن وتە اۋىر بولعاندىعى ايداي اقي­قات. ء«ولدى دەۋگە بولا ما اي­تىڭ­دارشى, ولمەيتۇعىن ارتىندا ءسوز قالدىرعان» دەپ ۇلى اقىن اباي ايتقانداي, تۋعان حالقىنىڭ, ەلى­نىڭ يگىلىگى جولىندا جان اياماي, قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ, سو­ڭىندا وشپەس ءىز قالدىرعان عۇلا­ما عالىم, بەلگىلى قوعام قايرات­كەرى تۋرالى بۇگىن وتكەن ۋاقىت­پەن ايتۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. كوپشىلىككە بەلگىلى, سالىق زي­مان ۇلىنىڭ ەلىمىزدىڭ زاڭ عى­­لى­مى سالاسىنداعى اۋقىمدى دا باعالى جانە ەشقاشان ءوزىنىڭ قۇن­دىلىعىن جويمايتىن ەڭبەك­تەرى جارىق جۇلدىزداي جارقىن ءومى­­­رى­نىڭ كۋاسىندەي عاسىرلارعا جول تارت­پاق. بارلىق عۇمىرىن ۇلان-بايتاق رەسپۋبليكانىڭ, قا­زاق­ستان­نىڭ عىلىمىنىڭ وركەن­دەۋىنە ارناپ, جۇزدەگەن شاكىرت تاربيەلەپ, ولارعا كومەك قولىن سوزىپ, باي تاجىريبەسىمەن بولىس­كەن, جۇرەك جىلۋىن سىيلاعان اسقار تاۋداي بيىك تۇلعانى ۇمىتۋ مۇمكىن بە؟! قيىن دا قىزىقتى ءومىر جو­لىندا بيىك پاراسات-پايىمىمەن, ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەرى­مەن ەرەكشەلەنە بىلگەن ابىروي­لى ازاماتتىڭ عيبراتقا تولى جو­لى كەيىنگىلەرگە, جاس ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولىپ, ماڭگى ەستە قا­لاتىندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسىندايدا «جاراتقاننىڭ ىسىنە نە شارا» دەپ وكىنىش بىلدىرگەننەن باسقا امال بار ما؟! ابىز اعا­نىڭ جاتقان جەرى جايلى, تو­پى­راعى تورقا بولىپ, نۇرى پەيىشتە شالقىسىن. سۇلتان سارتاەۆ, اكادەميك.   ەلدىڭ بەتكە ۇستار بەدەلى قايران ساكە! قازاق عىلىمى­نىڭ قارا نارى سالىق زيمان ۇلى, سىزبەن دە قوشتاسقالى وتىرمىز. ءومىر بويى رۋحاني ىزگىلىكتىڭ كەلبەتىن جاساپ, ەل پاراساتى مەن وركەنيەتىنە سۇبەلى ۇلەسىن قوسقان, ۇزاق ومىرىڭدە تاباندى كۇرەسكەر­لىگىڭمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن ايبىندى اعامىز ەدىڭ. قازاق ەلىندە زاڭ عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ نەگىزىن سالىپ, 60 جىل­دان اسا ءومىرىڭىزدىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن ونىڭ كوشىن باستادىڭىز. قازاق عىلىمىنىڭ قانىش سات­باەۆ باستاعان الىپتار توبىنىڭ بەلدى مۇشەسى بولىپ, ونىڭ مارتە­بەسى ءوسىپ, داڭقى الەمگە جايىلۋى­نا دا جاساعان ەڭبەگىڭىز زور. ءسىز سالعان سارا جول بار, ءسىز اشقان عىلىم مەكتەبى بار, ءسىز ۇرپاققا ۇسىنعان رۋحاني مول مۇرا بار. قازاقتىڭ اتا زاڭدارىن تىن­باي زەرتتەپ, باسقا بىردە-ءبىر حا­لىقتا بولماعان بيلەر سوتىن الەمدەگى ەڭ ءادىل سوت جۇيەسى, قا­زاق وركەنيەتىنىڭ الەم وركەنيە­تى­نە قوسقان دەربەس, وزىق ۇلگىسى ەكەنىنە الىس-جاقىننىڭ كوزىن جەت­كىزگەن دە ءسىز ەدىڭىز. بيلەر: ادال ەڭبەك, تازا نيەت, تەرەڭ وي, ادىلدىك – وسى ءتورتتىڭ ق ۇلى دەيدى حالقىمىز. ءسىز دە وسى اسىل قا­سي­ەت­تەردى ءومى­رى­ڭىزدىڭ تۋى عىپ, ونى ەشقاشان تۇسىرمەي ومىردەن ءوتىپ بارا جاتىرسىز. جارتى عاسىر اعالاپ سوڭىڭىز­دان ەرىپ ەدىم, ارداقتى ساكە! بەتكە ۇستاسام بەدەلىڭ قانداي ەدى, ارقاعا ۇستاسام پاناڭ مول ەدى. باقۇل بول, ءاز-اعا! جارقىن بەينەڭ ارقاشان جۇرەگىمىزدە. كەنجەعالي ساعاديەۆ, اكادەميك.   ازامات, ويشىل, عۇلاما كورنەكتى عالىم, دانىشپان وي­شىل, ۇلاعاتتى ۇستاز سالىق زيمان ۇلى زيمانوۆ ومىردەن وزدى. قازاقستاندىق قۇقىقتانۋدىڭ, زاڭ عىلىمىنىڭ, مەملەكەت جانە قۇ­قىق تاريحىنىڭ نەگىزىن سالۋشى رەتىندە ول بۇگىنگى ۇرپاقتار ءۇشىن تەرەڭ بىلىمگە, جاڭا يدەيالاردى تىنباستان ىزدەۋشى ءارى ونى جۇزەگە اسىرۋعا تاباندى ۇمتىلۋدىڭ شى­نايى ۇلگىسىنە اينالدى. قازاق­ستان­نىڭ عىلىمي ويىنىڭ دامۋى­نىڭ تۇتاستاي ءبىر ءداۋىرى سالىق زيمان ۇلىنىڭ ەسىمىمەن بايلا­نىس­تى. ونىڭ ومىردەن ءوتۋى ەلىمىز ءۇشىن, عىلىم ءۇشىن, ونىڭ جۇزدە­گەن شاكىرتتەرى مەن سەرىكتەستەرى ءۇشىن ورنى تولماس قايعى. ءبىز بۇگىندە سالىق زيمان­ ۇلىن, ونىڭ ەلىمىزدىڭ عىلىمىن­داعى جەتىستىكتەرىنە قوسقان تەڭ­دەس­سىز ۇلەسىن ايرىقشا ىقىلاس­پەن جانە تەرەڭ العىس سەزىممەن ەسكە الامىز. ول جاھاندىق اۋ­قىم­داعى شەشىمدەردى ىزدەستىرۋدە قول جەتكەن جەتىستىكتەرىنە توق­مەي­ىل­سىگەن ەمەس, ونى اشۋ ءۇشىن ءاردايىم جاڭا مۇمكىندىكتەردى تابا ءبىلدى. ونىڭ ەرەكشەلىگى – وسىندا. سالىق زيمان ۇلى ناعىز ازامات, ءوز ەلىنىڭ شىنايى پاتريوتى ەدى. ول ءوزىنىڭ بۇل قىرىن قولىنا قارۋ الىپ, سوعىس كەزىندە مايدان دالاسىندا دا, عىلىم اكادەميا­سىنىڭ مۇلگىگەن تىنىشتىققا بو­لەنگەن كابينەتتەرىندە دە, پار­لامەنتتىڭ بيىك مىنبەرىندە دە دا­لەلدەدى. ونىڭ قۇقىقتانۋ عىلى­مىن قالىپتاستىرۋداعى وراسان زور ىقپالىن قانىش ساتباەۆتىڭ گەولوگيالىق-مينەرالدىق عى­لىم­دى دامىتۋداعى, مۇحتار اۋە­زوۆ­تىڭ ادەبيەت پەن اباي­تا­نۋ­دى ور­كەن­دەتۋدەگى, ەرمۇقان بەك­ما­حا­نوۆ­­تىڭ قازاقستاندىق تاريح عى­لى­مىن جاڭعىرتۋداعى ەڭبەكتە­رى­مەن تەڭ ساناۋعا بولادى. سالىق زيمان ۇلى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا جانقيار با­تىرلىق پەن ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. ستراتەگيالىق بيىكتىكتى ۇستاپ تۇرۋ كەزىندە, ديۆيزيون كومانديرى مايور زيمانوۆ مينومەت سوققىسىنا توتەپ بەرىپ, كۇشى تەڭ ەمەس ۇرىستا امان قالىپ, قارسى شابۋىلعا شىققانى تۋرالى وقي­عانى ءبىز بىلەمىز. ول سەگىز مايداندا وتان ءۇشىن وتقا تۇسۋدەن ەش­قاشان تايسالماعان. ونىڭ اسكەري ناگرادالارى – I دارەجەلى وتان سوعىسى وردەنى, «قىزىل جۇلدىز» وردەنى, «كاۆكازدى قورعاعانى ءۇش­ىن», «كەنيگسبەرگتى العانى ءۇشىن» مەدالدارى – قازاقستاندىق ماي­دان­گەردىڭ قاجىماس قايراتىنىڭ سيمۆولى. ءداۋىردىڭ دارابوزى بولعان سا­لىق زيمان ۇلى اسا ۇلكەن اۋقىم­داعى عۇلاما عالىم ەدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ىزدەنۋىن تاستامادى جانە ءوزىنىڭ ءبىلىمىن وزگەلەرگە ۇي­رەتۋمەن بولدى. 2009 جىلى, ونىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنان ەكى جىل بۇرىن, ونىڭ ءبىر توپ شا­كىرت­تەرىنىڭ كومەگىمەن سالىق زي­ما­نوۆتىڭ شىعارمالارى مەن عىلى­مي ەڭبەكتەرىنىڭ تولىق جيناعى جارىققا شىققانى ەسىمدە. ءبىزدىڭ باستامامىز تۋرالى بىلگەندە, سا­لىق زيمان ۇلى بىزگە: «سەندەر مەنىڭ ەڭبەكتەرىمدى وتە ەرتە جيناپ جاتىرسىڭدار. مەندە يدەيا كوپ. سىزدەر جيناقتاعان شىعار­ما­لار تولىق جيناق بولا قوي­ماس!», دەدى. سولاي بولىپ شىق­تى دا. مەرەيتويىنا دەيىنگى سوڭ­عى ەكى جىلدا عالىم بىرقاتار قۇندى عىلىمي ەڭبەكتەرىن شىعا­رىپ ۇلگەردى. سالىق زيمان ۇلى ءوز سوزىندە تۇرىپ, جاڭا بۋىن عالىم­دار ءۇشىن ەڭبەكتەنۋدىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى. سالىق زيمان ۇلى وزگەرىستەر ءداۋىرىنىڭ ويشىلى بولدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى ومىرىندە ءوتىپ جاتقان بارلىق وراسان وقيعالار­دى ءوزى ارقىلى, ءوز جۇرەگى ارقىلى وتكىزدى. ونىمەن اڭگىمەلەسۋ ءار­داي­ىم جاڭاشا ويلاپ, ءبىلىم كەڭىستىگىن كەڭەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. ءوزىنىڭ 90-عا تولعان جاسىن­دا دا ول ادەتتەگىدەي يدەيانىڭ باستاماشىسى بولدى, ول ءار­داي­ىم وزەكتى ماسەلەلەرگە قازىرگى زامان اۋقىمىندا قارايتىن ساڭلاق ەدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ەڭ قي­ىن جىلدارىندا سالىق زيمان­ ۇلى ءۇش رەت وزەننەن ءوتىپ, ءتورت رەت قاتتى جاراقات العان ەكەن. الايدا, قاشاندا توزىمدىلىك كور­سەتكەن ول كۇش-قايراتىن مۇقالت­قان ەمەس. سونداي-اق, بەيبىت كەزدە دە ول ءومىر-وزەننەن العا ءجۇزىپ ءوتىپ, جەڭىسكە جەتىپ, قيىندىقتى لايىقتى ەڭسەردى جانە ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي ءوتتى. كورنەكتى عالىم, تاماشا ادام ومىردەن ءوتتى. سالىق زيمان­ ۇلى­نىڭ تەرەڭ ءبىلىمى ونىڭ كوپتەگەن ەڭبەكتەرىندە, ءبىزدىڭ جىلناما­مىز­دىڭ وشپەس بەتتەرىندە قالا­تىن بولادى. ونىڭ عۇلاما دانا­لىعى, ادامي ەرلىگى جانە قايسار جاسامپاز رۋحى ارقاشان ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ساقتالادى. باعلان مايلىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.   پەرىشتە ادام بولاتىن سالىق زيمانوۆ – قازىرگى قالىپتاسقان ومى­رىمىزگە ۇيلەسە بەرمەيتىن عاجاپ ادام, عاجاپ تۇلعا ەدى. مەن مۇنى عىلىمي, جالپى قوعام­دىق, مەملەكەتتىك ەڭبەكتەرى تۇرعىسىنان ەمەس, ونى ەرەكشە ادامي تۇرعىسىندا ايتىپ وتىر­مىن. ەرەكشە بيىك پاراساتتى قاسيەتتىڭ يەسى ەدى. پەرىشتە ادام ەدى. كەيدە ول كىسى وسى ومىرگە اداسىپ كەلگەن, وسى ورتا­عا سىي­ماي­تىن سياقتى كورىنەتىن. وتىرىكتىڭ, وسەك­تىڭ, كادىمگى الداۋ, ارباۋدىڭ قۇر­ساۋ­ىن­دا كەتكەن ادامدارعا مۇلدەم ۇقسامايتىن. سون­دىقتان دا مىنا ومىرگە تازا كەلىپ, تازا كەتىپ با­رادى. ءاربىر دانىشپان ادامنىڭ ومىردەن وسىلاي ءوتۋى – بۇل اركىمنىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەيتىن جاع­داي. ويتكەنى, ول كەرەمەتتەي عاجاپ ءومىر ءسۇردى. ەشكىمدى مازالامادى, ەشكىمدى اۋرە ەتپەي, ءۇن-ءتۇنسىز عانا ومىردەن وتە بەردى. وكىنىشتىسى, ماڭگىلىك ءومىر جوق. ال وسىنداي اداممەن قاتار ءومىر سۇرگەنىمىز, ونىڭ زامان­داسىمىزدىڭ بولعانى ءبىز ءۇشىن باقىت. كەيبىرەۋلەر دۇنيەدەگى ەڭ سوڭعى عاجايىپ ادام دۇ­نيەدەن وزدى دەيدى, مەن ايتار ەدىم, سوڭعى ەمەس, ول جالعىز. ونىمەن ەشكىمدى قاتار قويا المايمىز. مەن ول كىسىنى ەرەكشە تۇسىنۋگە تىرىستىم. ويتكەنى, تىلسىم تۇڭعيىق ەدى. كەيدە ويلانىپ, وسىنداي دا ادام بولادى ەكەن-اۋ دەيتىنمىن. ارينە, اركىم ءوزىن كەم سانا­ماي­دى. بىراق ساكەڭنىڭ قاتارىندا ەشكىم تۇرا ال­مايدى. وعان قاتار تۇرۋ مۇمكىن دە ەمەس. بول­عان دا ەمەس, اي, بولمايتىن دا شىعار. ءبىز ءۇشىن وسىنداي ادامنىڭ بولعانى حالقىمىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش, مارتەبە. سوندىقتان عاجاپ اداممەن قا­تار ءومىر سۇردىك, ەندى سونداي عاجاپ اداممەن قوش­تا­سۋ­عا تۋرا كەلەدى. قوش, اياۋلى دا ارداقتى اسىل اعا. تورەگەلدى شارمانوۆ, اكادەميك.   اسقار تاۋىمىز قۇلاعانداي زاڭعار زاڭگەر سالىق زيمانوۆ قايتىس بولدى دەگەن قارالى حا­بار­دى ەستىگەندە ەت-باۋىرىمىز ەزى­­لىپ سالا بەردى. زاڭ عىلىمىنىڭ كوريفەيى, اكادەميك اعامىزدىڭ مى­نا جالعان دۇنيەنى تارك ەتىپ, باقيلىققا اتتانۋى مەنىڭ جانە مەن سياقتى مىڭداعان شاكىرتتە­رى­نىڭ اسقار تاۋىن قۇلاتىپ كەتكەندەي بولدى. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ ار­قا سۇيەرىمىز ەدى, اقىلشىمىز ەدى. اياۋلى اعامىز جاڭاشىل ىستەرگە, جاڭا باستامالارعا ۇنەمى قۋا­نىپ, سونداي باستامالاردى ۇنەمى قولداپ ءجۇرۋشى ەدى. وتكەن جىلى عانا قىزىلجار جەرىندە ۇيىم­داس­تىرىلعان «ولكە تاريحى – تۇل­عالار تاعدىرى» اتتى حالىقارا­لىق كونفەرەنتسياعا ءبىر توپ شا­كىرتىن ەرتىپ كەلىپ, ءوزى وسى كونفەرەنتسيادا تۇشىمدى ءسوز سويلەگەن بولاتىن. ادامگەرشىلىگى مول, پا­را­ساتى بيىك, ءبىلىمى تەلەگەي تەڭىز سالىق زيمانوۆ اعامىزدىڭ ەل تا­ريحىنىڭ تۇگەندەلۋىنە قوسقان ول­شەۋسىز ۇلەسى – ەل سەنىمىن اقتاۋ­دىڭ بيىك ۇلگىسى. تۋعان حالقىنىڭ شەكسىز ماحابباتىنا بولەنگەن سا­لىق زيمان ۇلى شىن مانىندە با­قىت­تى عۇمىر كەشتى. تەكتى اعامىز­دىڭ توقسانعا شىققان تورقالى تويىنا ارناپ جازعان ماقالامدا «...توقسانعا زيمانوۆشا تىك جەتۋ – تەك باقىت قانا ەمەس, ۇلتتىڭ ۇلى مەرەيى, قۋانىشى» دەسەم, ەندى بۇگىن «جاتقان جەرىڭ ءجاننات, توپىراعىڭ تورقا بولسىن, اياۋلى اعا» دەگەن قوشتاسۋ ءسوزىن ايتۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىن. بەكەت تۇرعاراەۆ, شاكىرتى.   مەنى تۋعان ىنىسىندەي كورەتىن سالىق اعامەن جيىرما بەس جىلدان بەرى ءىنى­لى-اعالى باۋىرداي ەتەنە ارالاستىق. «بىرەۋ تۋ­ىسىپ تۋىسادى, بىرەۋ قيىسىپ تۋىسادى» دەگەن, مەن قيىسىپ تۋىسىپ, تۋعان ىنىسىندەي بول­دىم. ول كىسى اپتا جىبەرمەي ءوزى تەلەفون شالىپ تۇ­راتىن. كوپ سىر, پىكىرلەرىن دە مەنەن جاسىرمايتىن. ول كىسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتى ادىلەتتى, شىن­شىل ەدى. شىندىقتى, اقيقاتتى سىيلايتىن. ىسكەرلىك قابىلەتى ەرەكشە-ءتىن. ءبىر كەرەمەتى, ورىس­شا دا, قازاقشا دا شەشەن سويلەيتىن. ال زاڭ عىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋداعى ەڭبەگى ءوز الدى­نا. ارتىنا قانشاما شاكىرتتەر دايارلاپ كەتتى دەسەڭىزشى. ول كىسى وتە قاراپايىم ەدى. سونىڭ ءبىر نى­شانى, قاي جاعىنان بولسا دا ەلىنە, حالقىنا ەڭبەك سىڭىرگەن اسا كورنەكتى عالىمنىڭ توقسان جىلدىق تورقالى تويىن ەل كولەمىندە اتاپ وتەيىك دەگەندە, وعان قارسى بولدى. ەڭ وكىنىشتىسى, سالىق زيمان ۇلىنىڭ ورنى ەش­قاشان تولمايدى, ەشكىم تولتىرا دا الماي­دى. ال ءبىر كوڭىل قۋانتارى, ماڭعىستاۋ وبلى­سى­نىڭ فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا كەزىندە ءوزى ساباق بەرگەن مەكتەبىن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, سالىق زيمانوۆتىڭ اتىن بەرگەن ەدى. ول دا ءبىر اعا­مىزدىڭ كوزى تىرىسىندە جاسالعان يگى شارانىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. تاعى ءبىر كوڭىل قۋانتارى, اسىل اعامىزدىڭ ار­تىن­دا ونەگەلى, ورەلى ۇرپاقتارى قالدى. مارقۇم جەڭ­گەي ءشاربان باتتالقىزى اعانىڭ وزىنە ساي اياۋ­لى جان, بەلگىلى عالىم ەدى. ۇلى مۇحتار مەن قىزدا­رى گۇل­جا­مال, مەرۋەرتتەن نەمەرە, شوبەرە ءسۇيدى. ۇل­دان نەمەرەلەرى ەرمەك, ەربول زيمانوۆتار ۇلكەن ازامات بولىپ ەرجەتتى. ەرمەك چەحيادا تۇرسا, ەربول امە­ريكانىڭ اسكەري پروكۋراتۋراسىندا قىزمەت ىستەيدى. مەنىڭ قابىرعامدى قايىستىرىپ وتىرعانى, كە­مەڭ­گەر ادام عوي, ومىردەن وزاتىنىن ءبىلىپ, بالا­لا­رىن شاقىرىپ الىپ, باقۇلداسىپتى. سون­دا «جەرلەۋ ءراسىمىن اكادەميك ك.ساعا­دي­ەۆ­كە, قالعان ۇيىم­داستىرۋشىلىق جۇمىستارىن كامالعا تاپسى­رىڭ­دار», دەپ ايتىپ كەتىپتى. كوردىڭىز بە, كىم بولسا دا مۇنداي اسا جاۋاپتى شارۋانى ەڭ جاقىن, ءوزىم دەگەن ادامدارىنا تاپسىرمايتىن با ەدى. ونىسى مەنى جاقسى كو­رەتىنى, تۋعان ىنىسىندەي ساناعانى عوي دەپ قاتتى قينالدىم. مەن شىنىندا دا تۋعان اعايى­م­نان ايىرىلعان ەكەنمىن. باقۇل بول, اعا. جاتقان جەرىڭ جايلى, يمانىڭىز سالامات بولسىن. كامال ورمانتاەۆ, اكادەميك.