ءار زاماننىڭ ءوز جۇلدىزدارى بار. عاني مۇراتباەۆتىڭ ورتالىق ازيا مەن قازاقستان جاستار قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە بلكجو مەن كوممۋنيستىك جاستار ينتەرناتسيونالىنىڭ قايراتكەرى بولعانىن ۇمىتتىرماس ەستەلىكتەر, كوشە اتتارى بار. ەگەر سارعايعان تاريح پاراقتارىنا كوز سالساق, ون بەس جاسار بوزبالانىڭ الاساپىران كەزەڭدە مارتەبەلى دە وكىلەتتى ۇيىمنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلدانۋى دا تەگىن ەمەس.
ەندەشە سول جارقىراپ وتكەن جالىندى قىرشىن قازاقتى ىزدەيتىندەر بار ما؟ ءبىزدىڭ ء«بىر سۋرەتتىڭ سىرى» ايدارىنىڭ اياسىندا, ار جاقتا ب ۇلىڭعىر تارتقان عاني مۇراتباەۆتىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ تۇبىندە گۇل ۇستاپ تۇرعان اجەي كىم؟
قىسقاسى, 1924 جىلى قازان ايىندا عاني مۇراتباەۆ قازالىنىڭ قىزى باقىتجان قۇرمانبايقىزى ۇيلەنەدى. باقىتجان اجەيدىڭ ەستەلىگىنە سۇيەنسەك, بىلاي دەيدى: «مەن ەلدەن ەرەكشە كورىكتى بولعانىم جوق. ونىڭ ۇستىنە ءبىلىم الىپ تا جارىتپاعان كەزىم. بار-جوعى 16 جاستا ەدىم. شاماسى, جاستار جينالعان جەردە وتكىر پىكىر ايتىپ, كوزگە تۇسسەم كەرەك. ماجىلىستەن سوڭ عانيدىڭ ءوزى كەلدى. اڭگىمەمىز بىردەن جاراستى. كوپ ۇزاماي بىرلەسىپ وتاۋ قۇرساق دەگەن نيەتىن اڭعارتتى. سودان كەيىن, عاني ەكەۋمىز ماسكەۋگە كەلىپ, كومسومول قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان ءۇيدىڭ اياداي ءبىر بولمەسىنە قونىستاندىق. ماعان ءبارى تاڭسىق عاني جۇمىستان قولى قالت ەتكەندە ماسكەۋ كوشەلەرىن ارالاتاتىن.
عاني اجارلى, ونىمەن اڭگىمەلەسكەندە بەتىنە قاراي بەرگىڭ كەلەتىن ەدى. ءجاي سويلەيتىن. ءبىزدىڭ قۋانىشىمىز, باقىتتى كۇندەرىمىز ۇزاققا سوزىلمادى عوي. عاني 1925 جىلى 15 ساۋىردە 23 جاسىندا «بيىك تاۋ» ساناتوريىندە ۇزاق ناۋقاستانىپ, سول ناۋقاستان كوز جۇمدى. ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيراتىنا جەرلەندى. عانيدى اقتىق ساپارعا اتتاندىرۋعا ارنالعان قارالى ميتينگى جاسالىندى, وعان 15 مىڭ ادام جينالدى...».
ال سيرەك سۋرەتتى تۇسىرگەن قىزىلوردالىق ءفوتوتىلشى بولات وماراليەۆ ول كىسىنى ەكى رەت كورىپ, فوتوعا تۇسىرگەنىن ايتادى. عاني مۇراتباەۆتىڭ مەرەيتويىنا وراي, قازالى قالاسىندا اشىلعان مۇراجايدىڭ تىلەك كىتابىنا باقىتجان اپاي ەستەلىك جازىپ جاتقاندا ءتۇسىرىپ الدىم دەيدى.
– بۇل سۋرەتتى 1985 جىلدارى ءتۇسىردىم. قىزىلوردا قالاسىنىڭ ورتالىق ستاديونى الدىندا عاني مۇراتباەۆتىڭ ەسكەرتكىشى تۇراتىن. ءبىر كۇنى سول جەردەن ءوتىپ بارا جاتسام, ۇلكەن كىسى ەڭكەيىپ ەسكەرتكىشكە گۇل قويىپ جاتىر ەكەن. توقتاپ قاراسام, باقىتجان اپاي. جالعىز ءوزى ءجۇر. سول جەردە وسى سۋرەتتى ءتۇسىردىم. اپاي جىلاعان-اۋ شاماسى, بەتىن ورمالىمەن ءسۇرتىپ تۇردى. كوڭىلسىز ءوڭىن كورىپ, ەشقانداي ارتىق-اۋىس سۇراق قويا المادىم, – دەيدى بولات وماراليەۆ.
قانشاما جىلدار ءوتىپ, زامانا وزگەرسە دە عانيداي ارىسىن ىزدەپ جۇرگەن باقىتجان اپاي جايلى دەرەكتەر ىزدەستىرگەنىمىزدە, تىل جانە ەڭبەك ارداگەرى شىرىنكۇل احمەتوۆانىڭ عاني مۇراتباەۆتىڭ جۇبايىمەن ارالاسقانى جايلى قىسقا اڭگىمەسىن تاپتىق.
«باقىتجان اپانى كەزدەستىرىپ, دوس, تۋىس بولۋ تاريحى مارقۇم جولداسىم ايۋپ الدوڭعاروۆتىڭ ارقاسى. جولداسىم قىزمەت بابىمەن قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتتى. 1944 جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ سۆەردلوۆ اۋدانىنا جۇمىس بابىمەن كەلدىك. مىنە, سول ۋاقىتتا ايۋپ وسى عانيدىڭ جۇبايى بولعان باقىتجان اپا مەن كەيىنگى كۇيەۋى جۇماعاليمەن تانىسىپ, دوس بولىپ, تۋىس ەتىپ الدى.
جۇماعالي اعا ەكەۋىنەن روزا جانە بولات ەسىمدى بالالارى بولدى. بىلۋىمشە, باقىتجان اپا 1992 جىلى دۇنيە سالعان. ول كىسىمەن 1949 جىلدان بەرى كەزدەسكەن ەمەسپىن... باقىتجان اپانىڭ ايتۋىنشا, عاني ماسكەۋدەن ەلگە ورالعان كەز بولسا كەرەك. جانىندا – سەنىمدى «نوكەرى» جۇماعالي ەلەۋسىزوۆ بولادى. ون بەس شاقتى جاستىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولاردى وقۋعا شاقىرادى. سولاردىڭ ىشىندەگى باقىتجاندى جار ەتىپ تاڭدايدى. ءسويتىپ قولاڭ شاشتى, بوتا كوزدى ارۋ باقىتجان اپا مەن عاني باس قوسادى», دەلىنگەن وسىدان بەس جىل بۇرىنعى «حالىق» گازەتىندەگى سۇحباتتا.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
بولات وماراليەۆ
