جارىلعان جىلۋ قازاندىقتارى مەن جەلىلەر, سۋىق مەكتەپتە بۇرسەڭ قاققان وقۋشىلار, قار باسىپ قالعان جولدار, توڭعان جۇرتتىڭ جانايقايى سىندى جىل سايىنعى جىر بيىل تاعى جاڭعىرماي ما؟
الدىمەن الماتى مەن استانانىڭ جاي-كۇيىن ايتىپ كەتەيىك. الماتىلىقتار قازاننىڭ قارا سۋىعىنا ءسال توڭعانىمەن, جىلۋ كوپ ۇزاماي بەرىلگەن-ءدى. «الماتى جىلۋ جۇيەلەرى» جشس-ءنىڭ حابارلاۋىنشا, مەگاپوليس حالقىن جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن 32 شاقىرىمعا تارتا قۇبىر جازدا تولىق جوندەلىپتى. بۇل الماتى ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش. ماۋسىمارالىق كەزەڭدە وسىنشا ۇزىن قۇبىردى اۋىستىرۋ كەڭەس وداعىنىڭ كەزىندە دە بولماعان كورىنەدى. قىرىق جىلعا تارتا ۋاقىتتا توزىعى جەتكەن قۇبىرلاردىڭ جاڭارعانىنىڭ ارقاسىندا بيىل اپاتتى جاعدايلار ازايىپ, جىلۋدى پاتەرلەرگە دەيىنگى «جولدا جوعالتۋ» تومەندەۋگە ءتيىس.
استانانىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتىنىڭ قالا باسشىسى اسەت يسەكەشەۆكە بەرگەن ەسەبىنە سۇيەنسەك, شاھار قىسقا تولىق دايىن. بالاباقشا, مەكتەپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مادەنيەت مەكەمەلەرى 100 پايىزعا ءازىر. جازدا 2 جىلۋ ستانساسى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن, قالاعا ءبىر جىلدا تۇتىناتىن كومىر تولىق جەتكىزىلگەن. ءتىپتى 25 مىڭ توننا كومىر ارتىعىمەن الىنىپتى. جىل سايىن تۇرعىنداردىڭ وتىنىشىنە وراي اكىمدىك جەكە سەكتوردىڭ كەيبىرىن كومىرمەن قامتيتىن ءداستۇر بار. سول ءداستۇر بويىنشا زەينەتكەرلەرگە, الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلارعا كومىر بەرىلەدى.
قىستىڭ قاھارى ەڭ كۇشتى سەزىلەتىن, جىل سايىن جىرى تاۋسىلمايتىن شىعىس قازاقستاندا اياز-بوران باستالماي جاتىپ ءبىر پروبلەمانىڭ شەتى شىققان-دى. حالىققا كومىر جەتكىزۋمەن اينالىساتىن «ۆەۋس» جشس وتىننىڭ جەتكىزىلمەي قالعانىن, وعان تاعى دا تاسىمالداۋشىلار كىنالى ەكەنىن ايتىپ دابىل قاققان ەدى.
– قاراشادا كومىر تاپشىلىعى وسكەمەندە عانا ەمەس, بارلىق جەردە بولدى,– دەگەن بولاتىن مەكەمە باسشىسى يۆان تيموفەەۆ.– تاۋار پويىزدارى مۇلدە توقتاپ قالدى دەۋگە بولماس, بىراق ازەر جەتكىزىپ جاتىر.
الايدا, ىلە-شالا وسكەمەن قالاسى اكىمدىگى ونى جوققا شىعاردى. كومىر بازالاردا كوممەرتسيالىق باعا بويىنشا دا, جەڭىلدىكپەن دە ساتىلىپ جاتىر, تاپشىلىق جوق. «قتج» ۇك» اق ءتيىستى بولىمشەسىنىڭ حابارلاۋىنشا, ۆاگون جەتكىلىكتى, تاسىمال توقتاپ قالعان جوق, دەپ حابارلادى اكىمدىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وبلىستىڭ ءتيىستى باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىنداۋ جوسپارعا ساي جۇرگىزىلگەن.
– سەمەيدەگى «تەپلوكوممۋنەنەرگو» مكك كومپانياسىنا جوندەۋ-ازىرلىك جۇمىستارىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 162 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار تولىق اياقتالدى. كاسىپورىنعا قاجەتتى قاتتى وتىن كولەمى 358 مىڭ توننا, ول 21 تامىزدان بەرى كۇن سايىن جەتكىزىلۋدە,– دەيدى باسقارما باسشىسى الماس ارسلامباەۆ.
جالپى, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ الداعى التى اي قىسقا دايىندىقتارى جامان ەمەس سىڭايلى. جەتكىزىلگەن وتىن, جوندەلگەن جەس, اۋىستىرىلعان جىلۋ جەلىلەرى... ءبارى جوسپارعا ساي اتقارىلعان. بىراق, «كارى قۇدا» قاتال مىنەز كورسەتكەندە جاعدايدىڭ قالاي ءوربيتىنىن ەشكىم بولجاي المايتىنى تۇسىنىكتى.
قوستانايدا قازاقستان بويىنشا جىلۋ ماۋسىمى ءبىرىنشى باستالدى. ازىرلىك جۇمىستارىن جازدا ەمەس, وتكەن كوكتەمدە باستاپ كەتكەن ءوڭىر جىلۋ قازاندىقتارىن جوندەۋدى ەرتە اياقتاپتى. كۇزگە دەيىن 4 شاقىرىمعا جۋىق جەلى جاڭارتىلىپ, «نۇرلى جەر» بويىنشا وعان 238 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان.
باتىس قازاقستاندا كومىرگە دە, مازۋتقا دا سۇرانىس از ەكەنى بەلگىلى. ەلدى مەكەندەردىڭ باسىم بولىگى كوگىلدىر وتىنعا قوسىلعان ايماقتا دا جىلىتۋ ماۋسىمى جىلداعىدان ەرتەرەك باستالدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ تىلشىسىنە بەرىلگەن اقپارعا سەنسەك, بيىل وبلىس بويىنشا مەكەمەلەردىڭ قاجەتتىلىگى 4,4 مىڭ توننا كومىر مەن 1,4 مىڭ توننا سۇيىق وتىندى قۇرايدى. ونىڭ بارلىعى اشىق-جارىقتا جەتكىزىلىپ قويىلعان.
– بۇگىنگى كۇنى 645 ءبىلىم بەرۋ, 407 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 379 الەۋمەتتىك نىسان, 1269 كوپ قاباتتى ءۇي قىسقا ءازىر. 7,9 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جوندەلدى, جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن جوندەۋگە 154,2 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى,– دەيدى بقو ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى عالىم ورىنعاليەۆ.
بۇل جاقتاعى ءتۇيىنى شەشىلمەگەن تۇيتكىل – كەيبىر تۇرعىنداردىڭ تۇتىنعان قىزمەت اقىسىن تولەمەۋى. ورال قالاسىنىڭ حالقى «جايىقجىلۋقۋات» مەكەمەسىنە باس-اياعى 300 ميلليون تەڭگە بەرەشەك ەكەن. بورىشكەرلەردىڭ كەيبىرىنىڭ پاتەرىنەن جىلۋ باتارەيالارىن كەسىپ الىپ تاستاۋعا دەيىنگى قادامدار جاسالىپتى. ءتىپتى ولاردىڭ مۇلكىن تۇتقىنداۋ, بانكتەگى ەسەپشوتىن بۇعاتتاۋ, شەتەلگە شىعۋىن شەكتەۋ, تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن ۇستاپ قالۋ سىندى قاتال شارالاردى دا قولدانۋعا تۋرا كەلۋدە.
بيىلعى قىستا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا بالدىرعاندار بۇرسەڭ قاقپايدى, ساباقتا سىرت كيىممەن وتىرمايدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ەسەبىنە قاراپ وسىنداي بايلام جاساۋعا بولاتىن سىڭايلى. جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بارىسى پىسىقتالعان ۇكىمەت وتىرىسىندا ەرلان ساعاديەۆ ەلىمىزدە 2 617 مەملەكەتتىك بالاباقشا, 7 094 مەكتەپ, 473 كوللەدج بەن 130 جوعارى وقۋ ورنى جىلىتۋ ماۋسىمىنا تولىق دايىن ەكەنىن ايتقانى ەسىمىزدە.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ تا جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەر بەكىتكەن كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتادى. رەسپۋبليكا بويىنشا ارەندالىق جانە جەكەمەنشىك نىسانداردى ەسەپكە الماعاندا, 5 774 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بار ەكەن. ونىڭ 822-ءسى ورتالىقتان جىلىتىلسا, 312-ءسى ەلەكترمەن, 3 815-ءى قاتتى ءارى سۇيىق وتىنمەن, قالعان 825-ءى گاز جابدىقتارىمەن جىلىتىلادى. قىستىڭ اياز-بورانىنا بارلىعى ساقاداي-ساي.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل ەلىمىزدەگى دەربەس جىلۋ كوزدەرىن وتىنمەن قامتۋدا ەشقانداي قيىندىق تۋىنداماۋعا ءتيىس. التى اي قىستا ولارعا 277 مىڭ توننا كومىر جانە 122 مىڭ توننا مازۋت جەتكىزىلەتىن بولادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جوسپارلاعان 10 مىڭنان استام جىلۋ قازاندىعى تۇگەلگە جۋىق جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. الماتى, اتىراۋ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ جۇمىستارى جوسپارعا ساي جۇرگىزىلىپتى.
ءدال قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا كومىر تاپشىلىعى جوق. تاسىمالعا قاتىستى تۋىنداعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى شەشىمىن تاپتى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ۇكىمەت باسشىسىنا بەرگەن ەسەبىنە سۇيەنسەك, كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى تۇراقتى.
«قازگيدرومەتتىڭ» بولجامىنشا, بيىل قىس كەش تۇسكەنىمەن, كارى قاتتى بولاتىن ءتۇرى بار. التى اي قىستىڭ اق بورانى مەن سارى شۇناق ايازى بەيقامدىقتى كوتەرمەيتىنى تۇسىنىكتى. وڭىرلەردىڭ باسشىلارى مەن ءتيىستى مينيسترلىكتەردىڭ ەسەبىنە قۇلاق تۇرسەك, «كارى قۇدانى» لايىقتى كۇتىپ الۋ ءۇشىن كوڭىل كونشىتەرلىكتەي جۇمىس اتقارىلعان كورىنەدى. ول جۇمىستىڭ ناقتى ناتيجەسى قاڭتار مەن اقپانعا قاراي بەلگىلى بولادى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
