تاۋەلسىزدىكتىڭ قىزىعى مەن قيىندىعى, نارىق پەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تانىستىعى ەندى باستالىپ, جاڭا جاتىرقاتىپ, ەسكى ەسىركەتىپ جاتقان كەز ەدى ول. تاۋەلسىز كۇندەردىڭ توماعاسى الىنعان كەزدە ۇشار قاناتقا دەمەۋ, جۇرەر جولعا جەبەۋ بولاتىن كۇش تە, كۇدىك تە – قارا التىنعا دەگەن حالىقتىق ءۇمىت تە جاتتى. كەڭەستىك كەزەڭنەن كەرنەۋىن ساقتاپ جەتكەن: «قۇداي بايىتپاعاندى – مۇناي بايىتتى» دەيتىن ءسوز بار-دى. بۇل ءسوز كەزىندە قىزىل ۇگىتكە قىلاۋسىز قىزمەت جاسادى. وداق ىدىراپ, ويعا شاۋىپ, ورايىن تاۋىپ, قىرعا شاۋىپ الارىن الىپ, قولدا باردى ۇقساتا بىلۋگە دەگەن ەل قيمىلى بىرلىكپەن شەگەندەلدى. مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى الپاۋىت ەل «بويجەتىپ وتىرعان سۇلۋ قىزى بار كەمپىر مەن شالدىڭ اۋىلىنا» قاراي وكشە كوتەرىپ, ءورىسىن كەڭەيتۋدىڭ ىڭعايىنا بەيىمدەلدى. الىس-جاقىن الاش جۇرتىنا نازار سالدى. سىندارلى كەزەڭ ساپقا تۇردى. وسىناۋ سىندارلى كەزەڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بولاشاق پرەمەر-مينيستر نۇرلان بالعىمباەۆتى كەزدەستىردى. وسى كەزدەسۋ نۇرلان وتەپ ۇلىنىڭ ءومىربايانىنا ونەگەلى, وركەندى جاڭا بەتتەر قوستى. ازاماتتىڭ ابىرويلى باسپالداقتارى ەلدىك بيىكتىككە كوتەرىلدى.
1994 جىل. مەن وندا اتىراۋ وبلىسىنداعى ماقات سايلاۋ وكرۋگىنەن سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ەدىم. وڭىرلەرگە ساپار بارىسى جەرگىلىكتى جەرلەردە اسا كۇردەلى جاعدايدا ءجۇرىپ جاتقان تاۋەلسىزدىك تىنىسىن قاپىسىز كورسەتىپ, ەلدىڭ الاڭ كوڭىلى مەن ارمان-ءۇمىتى بىردەي توعىسىپ, الەۋمەتتىڭ الەۋەتى بىردە جۇمباق, بىردە سىرعاق بولىپ جاتقان-دى. اسىرەسە مۇنايعا ءۇمىت ارتقان حالىقتىڭ ماقسات-مۇددەسى بازارعا كەتكەن اكەسىن كۇتكەن بالانىڭ كەيپىندەي بولاتىن. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جوعارعى كەڭەستىڭ كەزەكتى پلەنارلىق وتىرىسىنا نۇرلان بالعىمباەۆتى ەرتىپ كەلدى.
ول ەلدەگى ەكونوميكالىق, قارجى-قاراجاتتىق احۋالدى باجايلاپ ايتىپ, بايىپتاپ تۇسىندىرگەن سوڭ, نۇرلان بالعىمباەۆتى قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ونەركاسىبى ءمينيسترى لاۋازىمىنا ۇسىنىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋستان ۇمىتكەردى قولداۋدى سۇرادى. پارلامەنت رەگلامەنتى بويىنشا تالقىلاۋ, سۇراق-جاۋاپ الماسۋ قىزۋ ءجۇرىپ بەردى. ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز قورى, ونىڭ ءوندىرىسى, پروبلەمالارى, ەڭ باستىسى, قولدا بار شيكى مۇنايدى ەسەلەپ ءوندىرىپ, قۇندى تاۋارعا اينالدىرۋ جولدارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى سارالاپ بەرگەن بولاشاق ءمينيستردىڭ ءوز سالاسىن جەتىك بىلەتىندىگى, نارىقتىق قاتىناستاردىڭ قاعيدا-قالىپتارىن مەڭگەرگەندىگى, حالىقارالىق نارىققا شىعۋداعى ىسكەر كوزقاراسى مەن ءىستىڭ كوزىن تابار ءپرينتسيپى پارلامەنتكە لايىقتى كانديداتۋرا كەلگەندىگىن كورسەتتى.
ارينە, بىردەن كەلىسكەن جالپاقشەشەي پىكىر بولعان جوق. تالقىلاۋ بارىسىندا 17 دەپۋتات ءسوز الىپ, وزدەرىنىڭ پىكىر-كوزقاراستارىن جان-جاقتى ورتاعا سالدى. ءوز كاسىبىن جەتە مەڭگەرگەن مامان كادردىڭ مۇناي الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى تولىق سارالاپ, تالداپ, تاراتىپ ايتۋى پارلامەنتتىڭ قىزۋ تەمپەراتۋراسىن ءوز دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ, داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە بارىنشا باسىم داۋىسپەن نۇرلان بالعىمباەۆ ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ جاڭا ءمينيسترى مانداتىنا يە بولدى.
سونىڭ الدىندا عانا مۇنايلى وڭىردەگى كەزەكتى ءىسساپاردان ورالعان بەتىم ەدى. ەلدىڭ مۇنايعا ارتقان مۇحيتتاي ءۇمىتى, الداعى كۇندەردە وسى سالانىڭ قارىمى ارقىلى تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن تىكتەپ كەتۋدىڭ جاي-جاپسارى, ءىس تەتىگىن ىسكەر كادرعا تاپسىرۋداعى حالىقتىق قاعيدا, ەل اماناتىنا ادالدىقتى ازاماتقا سەنىپ تاپسىرۋ جونىندە مەن دە ءوز ويىمدى ورتاعا سالىپ, ارىپتەستەردەن ۇمىتكەردى قولداۋعا شاقىردىم. مەنەن كەيىن سويلەگەن دەپۋتاتتار: «سول وڭىردەن سايلانعان دەپۋتاتتىڭ ءۋاجى بارىنەن دە سەنىمدى ءارى شىنشىل» دەگەن ۇستانىمدارىن ايتىپ, ءسوزىمدى ءبىراۋىزدان قوستاپ شىقتى.ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ جولداما بويىنشا 1974-1976 جىلدارى سول كەزدەگى ماڭعىستاۋ وبلىستىق گازەتىندە تىلشىلىك قىزمەت اتقاردىم. سول كەزەڭدە وڭىردەگى بەلگىلى مۇنايشىلار مەن بۇرعىشىلار, گەولوگتار مەن وپەراتورلار تۋرالى ءبىرشاما قالام تەربەدىم. سول ساپارلار بارىسىندا ماڭعىستاۋ وڭىرىندە نۇرلان بالعىمباەۆ اتقارعان ازاماتتىق ىستەردىڭ جاقسى مىسالدارى جارقىراپ شىعىپ جاتاتىن. ءبىرى ونىڭ كانىگى مامان ەكەنىن, ءىستىڭ تەتىگىن تەز تاباتىندىعىن ايتسا, ءبىرى ونىڭ تاباندىلىعى مەن تازالىعىن, ادىلدىگى مەن شەشىمپازدىعىن ايتاتىن, ەندى ءبىرى جولداستىققا بەرىك, دوستىققا ادالدىعىن سىر ەتەتىن. ماڭعىستاۋدىڭ ماڭ دالاسىندا شۇبىرعان مۇنايشى ىزدەرىنىڭ ءبىرى نۇرلان بالعىمباەۆتىڭ وشپەس سۇرلەۋى, وشىرىلمەس ءىزى بولاتىن.
تەكتىنىڭ تۇياعى, شالقار ايدىننىڭ قياعى ەدى ول. ءومىرى وزگەدەن بولەكشە ەدى. اكەم مارقۇم ونىڭ اكەسى, كەزىندە مەنىڭ تۋعان اۋدانىم جىلىوي اۋپارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, گۋرەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان وتەپ بالعىمباەۆتى اۋزىنان تاستامايتىن. ونىڭ اشىق تا ءادىل مىنەزىن, حالقىنا قىلداي قياناتى جوق قىلاۋسىز قىزمەتىن, قاراپايىم, قاتال دا ءتۋرابيشىل تالابىن ۇنەمى مىسالعا الىپ, بوساڭ باسشىلارعا دەگەن وكپە-نازىن ءبىلدىرىپ وتىراتىن.
كەيىن وسىلاردىڭ ءبارىن جەكە كەزدەسىپ, سىرلاسىپ وتىرعاندا ايتقانىمدا نۇرەكەڭ ارقالانىپ كەتتى. ونىڭ وسىنداي ارقالانىپ, ارۋاقتانىپ كەتكەنىن ەكى رەت كوردىم. ەكىنشىسى, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى قالامگەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ءبىر سالتاناتتى شاراسىندا توي تىزگىنىن ۇستاۋعا تۋرا كەلدى. سوندا: «باياعىدا جەلمايامەن جەر كەزىپ, جەرۇيىق ىزدەگەن اسان قايعى بابامىز شىڭعىرلاۋعا كەلگەندە: «ەي, شىڭعىرلاۋ, جىلقى ءوزى وسكەن جوق, سەن ءوسىردىڭ! شىڭعىرلاۋ رەنجىر, تۇيەنىڭ قومىن شەشىپ, جاعاسىنا اۋناپ-قۋناپ تۇنەپ كەتەيىن» دەپ سول جەردە ءۇش تۇنەپ اتتانىپتى» دەپ ايتا كەلە, وسى ءسوزدى ويناتىپ: «ەي, قازاق مۇنايى, سەن ءوزىڭ ءونىپ جاتقان جوقسىڭ, نۇرلان بالعىمباەۆ ءوندىرىپ جاتىر» دەپ وعان ءسوز بەرگەنىمدە ارداقتى اعا سۇڭقارداي سىلكىنىپ, ارۋاقتانىپ كەتىپ ەدى. نۇرەكەڭ وندا «قازاقويلدىڭ» پرەزيدەنتى بولاتىن.
تۇلپاردىڭ تەگىن تۇلپار تانيدى, سۇڭقاردىڭ سامعاۋىن سۇڭقار عانا كورە الادى عوي. وسى ورايدا ەلباسى ەلدىڭ مۇڭى مەن مۇقتاجى يىعىنان باسىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ تالايلى كەزەڭىندە تالانتتى مۇنايشىنى تاۋىپ, جىراقتا جۇرگەن جەرىنەن (ول كەزدە نۇرلان وتەپ ۇلى امەريكادا, مۇناي سالاسىندا ءبىلىم الىپ, «شەۆرون» كومپانياسىندا تالىمگەرلىك تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتقان) ەلگە قايتارىپ, ۇلكەن سەنىم ءبىلدىرىپ, اۋەلى مينيستر, كەيىن پرەمەر-مينيستر ەتىپ تاعايىندادى. 1994-1999 جىلدار ارالىعىندا قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك الىپ كومپانيالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇناي-گاز سالاسىنداعى الەمدىك دارەجەدەگى بىرلەستىكتەردىڭ سەنىمىنە كىرىپ, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك الەۋەتىن كوتەرۋگە ۇلەس قوسۋىندا نۇرلان بالعىمباەۆتىڭ ەرەكشە ماڭدايتەرى بار.
مەملەكەت حالىققا سەنىم ينۆەستيتسياسىن بەردى. «Chevron Corporation», «British Petroleum», «Mittal», «Samsung», «General Electrics», «General Motors» سەكىلدى الەمدىك بيزنەستىڭ الپاۋىتتارى, سولارعا ىلەسكەن جانە باسقا حالىقارالىق دارەجەدە كەڭىنەن تانىلعان كومپانيالار قازاق ەلىنە الاڭسىز كەلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ استاناسى جاڭا قونىسقا كوشىپ, حالىقارالىق گەوساياسي كارتادا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇراقتى قونىسى بوي كوتەردى. استانانى كوشىرىپ-قوندىرۋداعى نۇرلان وتەپ ۇلىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق, ىسكەرلىك, ازاماتتىق بولمىسى جاڭا قىرىنان تانىلدى.
تەكتى جەردىڭ تەبىنىندە, كورگەندىنىڭ كورىگىندە وسكەن ۇل قىرداعىنى قيادان شالاتىن, قياداعىنى قينالماي الاتىن, سەرتكە كەلگەندە سەمسەرى قىنىندا قىلپيتىن ازامات بولىپ ەرجەتەدى. وسىلاي ەرجەتكەن نۇرەكەڭ توماعاسى الىنىپ, توپقا تۇسكەندە تاقىمى بەرىك شاباندوز, قولى قارۋلى قامشىگەر بولا الدى. بەكزاتتىق بولمىس, سالدىق سىمبات, تىزگىندەسىپ تۇزىلگەن وي مەن ارەكەتتىڭ ەركىندىگى ونى كوپ قاتارلاستارىنان وقشاۋ كورسەتىپ تۇراتىن. ول ومىردەن وتكەندە وتباسىنا جولداعان كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ونىڭ ازاماتتىق تۇلعاسىنا وسى تۇرعىدان كەلىپ, ايرىقشا سيپاتتاما بەرگەنى جايدان-جاي ەمەس.
«ماسكەۋ ءبىر كۇندە سالىنعان جوق» دەپ تامسىلدەيدى ورىس حالقى. الەمدىك گەوساياسي تاريحتا قاي استانا دا ءبىر كۇندە سالىنباعان. ءبىردىڭ ۇسىنىسى مىڭداردىڭ قوستاپ-قولداۋىنا ۇلاسقان سول ءبىر جاسامپاز جىلداردا ەلدىك بىرلىك پەن ىنتىماق استانا تورىندە بايتەرەك بولىپ بوي كوتەردى. ەسىڭىزدە بار شىعار, قادىرلى وقىرمان, استانا تورىندە اسقاقتاپ, كۇنى بۇگىن ەلوردانىڭ ۇلتتىق نىشانىنا اينالعان بايتەرەكتى 1997 جىلى 97 مەتر بيىكتىككە كوتەرىپ, الىپ سامۇرىقتىڭ التىن جۇمىرتقاسىن ۇلتتىق ۇياعا سالعان الەۋەتتى قولدىڭ ءبىرى نۇرلان بالعىمباەۆتىكى ەكەنىن تاريح ۇمىتا قويعان جوق.
قاپيادا جوعالعان جاندى ىزدەۋدىڭ دە سان ءتۇرى بار. ءبارىن دە ەسكە الاسىڭ, وكىنەسىڭ, ونىمەن بولعان جاقسى كۇندى جادىڭدا تىرىلتەسىڭ. جاقسىلىعىن ايتاسىڭ, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ايتاسىڭ. ودان باسقا قولدان نە كەلەدى دەپ ويلايسىڭ. جوق, بۇدان باسقا قولىڭنان كەلەتىن ءىس جەتەرلىك. ونى ۇلگى-ونەگە ەتۋدىڭ سان الۋان جولى بار ەستەلىك جازۋ, ەسسە تۋىنداتۋ, ەستەلىكتەر كىتابىن شىعارۋ, زامانداستارىنىڭ لەبىز-سوزدەرىن, پىكىرلەرىن ءتۇزىپ, ورتاعا شىعارۋ, تۋعان كۇنىندە يماني داستارقان جايىپ, قۇران باعىشتاۋ, ەلدى مەكەندەرگە, مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىنا, كوشەلەرگە اتىن بەرۋ, ەسكەرتكىشىن سوعىپ, ەلدىڭ نازارىنا ۇسىنۋ, ەسكە الۋ كەشتەرىن وتكىزىپ, جاس ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە ەتىپ ۇسىنىپ وتىرۋ, ءتىپتى ۇرپاعىڭا رەتتى جەرىندە وسىنداي اقجارما ازامات بولعانىن ايتىپ وتىرساڭ دا ۇلكەن ساۋاپ ەمەس پە؟ نۇرەكەڭ ەلباسىنىڭ كەڭەسشىسى بولىپ, اقوردادا وتىرعان كەزدە ەكەۋارا شەكارانىڭ شەگەنى اشىلىپ, ءجيى كەزدەسىپ, اعا-ءىنى بولىپ ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسۋدىڭ رەتى كەلدى. قازاق مۇنايىنىڭ 110 جىلدىعى قارساڭىنداعى كۇندەردە «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالاناتىن ماقالاسىنىڭ اۋجايى تۋرالى كوبىرەك كەزدەسىپ, ەل مەن جەر حاقىندا تەرەڭدەۋ سىرلاسۋدىڭ تيەگى اعىتىلدى. بىرىمىزگە ءبىرىمىز جاقىنداي تۇستىك. الپىس جاسقا تولعانىمدا ارنايى كەلىپ, جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتتى. سول تويىمدا الاشتىڭ اياۋلى اقىن قىزى فاريزا اپام تۇڭعىش رەت اسابا بولىپ, ءابىش اعام كەڭىنەن تولعاپ باستاپ سويلەپ, مەنى بايتەرەكتىڭ بۇتاعى, قاراتاۋ ءبيدىڭ ۇرپاعى دەپ كوپشىلىككە جاڭاشا تانىستىرىپ ەدى. وسىناۋ ءازيز جانداردىڭ ءبارى دە قازىر ورتامىزدا جوق, ءومىردىڭ وكىنىشى وسى ەمەس پە؟ كۇنى كەشە جانىمىزدا جۇرگەن جايساڭداردى ەندى ىزدەسەك تە تابا المايمىز. بۇل جوقتىڭ باعاسى – قىمبات. سونىڭ ءبىرى – نۇرلان وتەپ ۇلى بالعىمباەۆ.
نۇرەكەڭنىڭ كەسەك, قىزىق مىنەزدەرى بار ەدى. اياق استىنان شەشىم قابىلداۋداعى, ءوزىن تولعاندىرعان ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەن كەزدەگى البىرتتىعى مەن العىرلىعى تەڭ ءتۇسىپ, بايىز تاپپاي كەتەتىندىگى وعان جاراسىپ تۇراتىن. 2013 جىلى ءساۋىر ايىندا نۇرەكەڭ اكەسى – وتەپ اعاعا ارناپ اس بەرىپ, شۇلەن تاراتتى. اتىراۋ بويى سالتانات پەن مارحاباتتىڭ شۇعىلاسىنا بولەنىپ, ۇلتتىق ويىندارعا ۇلاسىپ, الامان بايگەنىڭ ءدۇبىرى جايىق بويىن جاعالاپ كەتتى. نۇرەكەڭ وتە كوڭىلدى ءجۇردى. اكەسىنىڭ كوزىن كورگەن, قىزمەتتەس بولعان اعالارى قاۋمالاپ كەلىپ, ورتانى تولتىرىپ, ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ جايلاۋىن قۇلپىرتىپ جىبەرگەن-ءدى. ۇلكەن استاعى كىرىسپە ءسوزدى ماعان باستاتىپ, وتەپ اعاما ارناعان جىرىمدى جانارى بوتالاپ تىڭداپ, ارقامنان قاعىپ, باۋىرىنا باسقان كەزدەگى مەيىرىمدى جىلۋى ءالى بويىمدا.
نۇرەكەڭ مىنەزدىڭ ازاماتى ەدى. سول مىنەزى اقوردادا دا كورىندى. بىردە مەنى تەلەفونمەن شۇعىل شاقىرىپ, «ەكى جىلداي ۇلكەن كىسىگە كەڭەسشى بولدىم, بۇل جەردە بۇدان ءارى وتىرا بەرۋدىڭ قاجەتتىگىن تاپپاي وتىرمىن, ودان دا مۇنايشىلاردىڭ اراسىنا بارىپ, ءوزىم بىلەتىن جۇمىستى قويان-قولتىق قولعا السام دەيمىن, ەلباسىنىڭ اتىنا ءوتىنىش جازعالى وتىرمىن, سونىڭ ءماتىنىن كەلىسىپ الايىق» دەپ توسىننان ءسوز باستادى. ء«وتىنىشتى قاي تىلدە جازعانىم دۇرىس» دەپ ماعان شانشىلا قارادى. «ارينە, قازاق تىلىندە جازعانىڭىز ءجون بولادى» دەدىم. ارادا جارتى ساعات وتكەندە ءوتىنىش دايىن بولىپ, نۇرەكەڭ ەلباسىنا كوتەرىلىپ كەتتى. «كەلگەسىن حابارلاسام, ورنىڭدا بول» دەدى شەگەلەي سويلەپ. ءبىر ساعاتتىڭ شاماسىندا قايتا ورالىپ, ونىڭ كەلىسىمىن الىپ كەلدى. «مىنە, ەندى مەن ەركىن اداممىن» دەدى ك ۇلىمسىرەي ءتىل قاتىپ. اق جول تىلەپ, اعانىڭ قولىن الدىم. وسىلايشا ءوز مىنەزى وزىنە عانا جاراسقان, قازاق مۇنايىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن كەشەگى پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تاريحي ساحناسىنان ءتۇسىپ بارا جاتتى.
نۇرەكەڭ مۇناي سالاسىنداعى حالىقارالىق قۇرىلىستىڭ باسشىسى بولىپ, جاڭا جۇمىستىڭ تىزگىنىن ۇستادى. استانا تورىندەگى بيىك عيماراتتىڭ ون بەسىنشى قاباتىنان جايلى ورىن جاساقتاپ, جاستايىنان ەتەنە بولعان مۇناي مايدانىنا كىردى. سوندا جۇرگەندە, ەكى جىلداي ۋاقىت بۇرىن, نۇرلان اعاما سالەمدەسە بارعانىمدا انشەيىندە جانارى جارقىلداپ, جاعاسى جايلاۋدا وتىراتىن ول كىسىنىڭ جۇزىندەگى نۇر ءسال سولعىن تارتقانداي كورىندى. قازبالاپ سۇراساڭ قاعىپ تاستايتىن مىنەزىن بىلگەندىكتەن, وراعىتىپ ءسوز باستاپ ەدىم. «مەن اۋىرىپ قالدىم, اناۋ-مىناۋعا بوي الدىرمايتىنىمدى بىلەسىڭ عوي, بىلە ءجۇر, الدا الاپات كۇرەس تۇرعان سەكىلدى» دەپ سالقىنداۋ جىميدى.
2015 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا اتىراۋ جاقتان تاعى ءبىر سالقىنداۋ ءسوز جەتكەن. اعامىز تۋعان توپىراعىنا تابان تىرەپ, اعايىن-تۋمانىڭ كوڭىلىن قوبالجىتىپ جاتىر دەگەن سوڭ, جۇبايىم ناعيما ەكەۋمىز اتىراۋعا الاڭ كوڭىلمەن جەدەل جەتتىك. قايسار مىنەزدى قايران اعا, قاباعىن اشىپ, باۋىرىنا باسىپ, جاسىماي قابىلداپ, بەتىمىزدەن ءسۇيىپ, تورگى ۇيىندە تىك وتىردى. قۋانىپ قالدىق, ءتىپتى قارعىپ تۇرىپ كەتىپ, ارعىماعىنا قول سوزىپ, قۇيرىق-جالىن توگىلتىپ, قۇيعىتىپ شاۋىپ كەتەردەي كورىپ, كوڭىل بىرلەپ, تويعا شاقىرۋعا دا رەت تاپتىق. تەك قوشتاسار ساتتە, ورنىنان باياعى ادەتىنشە جەڭىل تۇرىپ, زالدىڭ ورتاسىنا جەتە بەرە: «وتەگەن, بەرى كەل, ايتار ءسوزىم بار», دەپ شاقىرعاندا تويعا كەلىپ قالار دەگەن دامە كوڭىل باس كوتەرىپ قالىپ ەدى.
«باۋىرىم, مەن شارشادىم, جەڭىلمەيىن دەپ كۇرەستىم, جەڭە المايتىنىمدى سەزدىم, سەنىڭ بالاڭنىڭ تويىن اشامىن دەگەن ۋادەم بار ەدى, اللانىڭ ىسىنە ادام نە ىستەي الادى؟ الىستان حابار الىپ, اڭداپ جۇرگەيسىڭ. ەشكىمگە ەشنارسە دەمەي-اق قوي, ساعان تاپسىرما, مەنىڭ قۇلپىتاسىما جازىلار ءبىر شۋماق ولەڭ جاز, ۇزاتپاي جىبەر» دەپ, جاۋتاڭداپ قاراي بەرگەن مەنى باۋىرىنا تارتتى. «قۇداي قۋات بەرسىن, اعا, ءالى-اق تۇرىپ كەتەسىز», دەي بەرگەنىمدە, «بولدى, جولدارىڭ بولسىن, بالالارىڭ باقىتتى بولسىن, تاپسىرمانى تەز ورىندا» دەپ قىسقا قايىردى. اعانىڭ مىنەزىن بىلگەندىكتەن ەندى ەشتەڭە ايتا المادىم.
مىنەز دەمەكشى, نۇرەكەڭنىڭ اقتىق ساپارعا دايىندىعى دا ەرەكشە بولدى. وسى كۇندەردە ول ءوزىنىڭ ماڭگىلىك مەكەنىن اتىراۋدىڭ شىعىس بەتىندەگى ۇلكەن قاۋىمداعى اناسىنىڭ قاسىنان دايىنداتىپ, قاي جەردە جاتادى, جانازاسىن قاي مولدا شىعارادى, سۇيەگىنە كىمدەر كىرەدى, اسى قاي جەردە بەرىلەدى, كىمدەر اس تىزگىنىن ۇستايدى, ەستەلىكتەر كىتابىن كىمدەر قۇراستىرادى, جەتىسى, قىرقى, جىلى قاي جەرلەردە بەرىلەدى ءبارىن جىپكە ءتىزىپ جازىپ, قۇلپىتاسىنىڭ جوباسىن ءوزى سىزىپ, قولىن قويىپ بەكىتىپ, ءوزى سەنگەن ازاماتتىڭ قولىنا بەرگەن. بەيىتىنىڭ باسىنا قويىلار قىزىل گرانيتتەن تۇتاس قاشالعان بايتەرەك-دىڭگەكتى قاي جەرگە قويۋ جونىندە ءوزى قاتىسىپ, تۇسىندىرگەندە جاعدايدان بەيحابار كرانشى ورىس جىگىتى: «كوگدا ناچنەم؟» دەپ سۇراعاندا ەكى قولى قالتاسىندا تۇرعان نۇرەكەڭ جايباراقات قانا: «پوتوم سكاجۋ» دەپتى. اللانىڭ پارمەنىن اسقان ازاماتتىق, دارگەيلى دارەجەدە قابىلداپ, يماني دايىندىق جۇرگىزگەن. سوڭعى ساپارىن سابىرمەن قابىلداپ, سالقىنقاندى شەشىم قابىلداۋ كەز كەلگەن جاننىڭ قولىنان كەلە بەرمەس.
ارادا ءۇش-ءتورت كۇن وتكەندە تەلەفونمەن حابارلاسىپ ەدىم, قىسقا اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ: «تاپسىرمام نە بولدى؟ جىبەر. مەنى ۇمىتپاي ەسكە الىپ ءجۇر» دەپ قىسقا سويلەدى دە, جوتەل قىسىپ بۋلىعىپ قالدى. سول كۇنى جانىم جابىرقاپ وتىرىپ, ءبىر شۋماق ولەڭ جازدىم دا: «اعا, تاپسىرماڭىزدى ورىنداماسقا امالىم قايسى», دەپ جازعانىمدى ينتەرنەت ارقىلى جولداۋعا ءماجبۇر بولدىم. الدىم دەپ حابارلاستى. سوندا جازىلعان ەپيتافيا مىناۋ ەدى:
تۋ تىكتى: تۋعان ەلىندە,
قازاقتىڭ بايتاق جەرىندە,
مانساپ پەن داڭق تورىندە,
ىزگىلىك بولىپ ەڭبەگى,
ءىز تاستاپ كەتتى ومىرگە!..
اراشا بار ما ولىمگە؟
بىراق, كوڭىلىمدە نۇرەكەڭ اۋرۋعا بوي بەرمەي تۇرىپ كەتەر دەگەن ءۇمىت ءبىر ساتكە دە ۇزىلگەن جوق. قارالى حابار جەتكەندە دە سەنە الماي كوپ وتىرعان جايىم بار. ولىمگە قيار ادام ەمەس ەدى. ونىڭ ءون بويىنان, ءجۇرىس-تۇرىسىنان ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق ەسىپ تۇراتىن. وندا تولقىعان تەڭىزدىڭ مىنەزى بار ەدى, شالقىعان دالانىڭ شۋاعى بار ەدى, باسىن قار جاپقان زاڭعار تاۋدىڭ بيىكتىگى بار ەدى, تۋعان حالقىنا تارتقان تۇلعالىق قاسيەتى بار ەدى. تاقۋا تاعدىر وعان ۇزاق عۇمىر بەرگەن جوق. ماڭدايداعى جازۋدى تاڭدايداعى ءسوز وزگەرتە الا ما؟ ءتايىرى جارقىلداپ تۋىپ, جاسىنداي جانعان مۇنداي ازاماتقا الپىس سەگىز جاس كوپ ەمەس قوي. البىرت شاعى مەن العىر شاعى العا وزىپ, جەتىقات جەردىڭ قۋاتىن التىقات اسپانعا شىعارعان ازاماتتىق قايرات قىدىرلى عۇمىرىندا جارقىراعان ءىز قالدىردى. ءوزى دە بايتەرەكتەي ازامات ەدى, رۋحى بيىككە سامعاپ كەتكەن بولار. ءتىرى جۇرگەندە ورتامىزدا جەتپىس جاسىن ءوزى بارىنشا ءسۇيىپ, قادىرلەپ وتكەن ەلىمەن بىرگە اتاپ ءوتىپ, جارقىلداپ, جايناپ وتىرار ەدى.
ەندى ونىڭ جەتپىس جىلدىعىن تۋعان حالقى اتاپ ءوتىپ جاتىر.
وتەگەن ورالباي ۇلى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
