البەرت راۋ:
– كودەكس تۋرالى جاسالعان باياندامادا جوبانىڭ ءبىزدىڭ ەلگە قانداي پايدا اكەلەتىندىگى تۋرالى جان-جاقتى ايتىلدى. ونىڭ جەتى جىل بويى دايىندالۋىنىڭ كۇردەلىلىگى سوندا, بۇرىن ءبىز قاتتى, سۇيىق جانە باسقا دا جەر قويناۋى بايلىعىنا بىردەي كوزقاراسپەن قاراعانىمىزدا بولىپ وتىر. ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە, جەر استى بايلىعىنا قولجەتىمدىلىك. باياندامادا ايتىلعان اۋستراليالىق ءتاسىل ارقىلى ينۆەستورلاردىڭ قولجەتىمدىلىگى جەڭىلدەگەن. ارينە, بارلىق بارلاۋ جۇمىستارىن مەملەكەتتىڭ ءوزى عانا جۇرگىزۋى ۇلكەن شىعىندارعا ۇرىندىرادى. سوندىقتان مەملەكەت بارلاۋدىڭ باستاپقى قادامىن عانا جاساپ, ودان ءارى ينۆەستور تارتۋى كەرەك. جەر بايلىعىن پايدالانۋشىنىڭ وكىلەتتى ورگانمەن كەلىسىمدەرىنىڭ ازايتىلۋى دا زاڭ جوباسىنىڭ ارتىقشىلىعىن كورسەتىپ تۇر.
ۇسىنىلىپ وتىرعان كودەكستە جەر قويناۋى بايلىعىن پايدالانۋشى ەكولوگيا مەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىككە عانا جاۋاپ بەرەدى دەلىنگەن. بۇل ينۆەستور تارتۋداعى تيىمدىلىكتى ارتتىرادى. سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا 30 شاقىرىمدىق اۋماقتاعى جەردى پايدالانۋشىعا بەرۋ تۋرالى نورمانىڭ ەنگىزىلۋى ءبىرشاما سۇراقتار تۋدىرادى. بۇل 2840 شارشى شاقىرىم دەگەن ءسوز. مىسال ءۇشىن ايتاتىن بولساق, رۋدنىي قالاسىنىڭ ماڭىندا ءۇش كەنىش بار. وسىلاردىڭ ارقايسىنا 2840 شارشى شاقىرىمنان جەر بەرىلسە قالانىڭ دامۋىنا نە قالادى؟ ءتىپتى ءبىر مونوقالانىڭ تۇبىنەن ءبىر عانا جەر بەرىلگەننىڭ وزىندە بارلىق ەلدىڭ اۋقىمىندا بۇل شامامەن 170 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى دەگەن ءسوز. بۇل قازىرگى اقمولا وبلىسىنىڭ اۋماعىنا بارابار. ارينە, قالانى قۇراۋشى كاسىپورىندار شيكىزاتتىق بازاسىنان ايرىلماۋى كەرەك. بىراق ءاربىر مونوقالاعا قاتىستى ماسەلەنى جەكە-جەكە قاراۋ كەرەك قوي. ويتكەنى ءبارىنىڭ ماسەلەسى ءبىر ەمەس. ماسەلەن, ارقالىق قالاسىندا بوكسيت قورى ءارى كەتسە التى جىلعا جەتەتىن كولەمدە عانا قالدى. الايدا ونداعى كاسىپورىنعا دا 30 شاقىرىمدىق اۋماق ءبولۋ تۋرالى اۋستراليالىق ءتاسىل قولدانىلادى. بۇل جەردەگى ماسەلەنى دە ناقتى قاراۋ كەرەك. جالپى ايتقاندا, قالا قۇراۋشى كاسىپورىندار جەر قويناۋىن پايدالانۋ باعدارلاماسىنا كىرىسەر الدىندا مينيسترلىكپەن بىرلەسىپ وزىنە قانشالىقتى اۋماق كەرەكتىگىن انىقتاپ, ناقتى بەلگىلەپ الۋلارى كەرەك دەپ سانايمىن.
گالينا بايماحانوۆا:
– مەن گەولوگ رەتىندە كوپتەن كۇتكەن وسى كودەكستىڭ قارالىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىن. ءبىز ونى ۇزاق كۇتكەن ەدىك. كودەكس قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىندا جەر قويناۋى بايلىقتارىنىڭ قانشالىقتى ءرول اتقاراتىنىن ايقىندايدى. سوڭعى ەكى جىلدا ول ءتۇرلى الاڭداردا تالقىلاندى. قوعام مۇشەلەرىنىڭ ءتۇرلى ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر نازارعا العان. قۇقىلىق نورمالار جەتىلدىرىلىپ, جاقسارتىلعانى دا كورىنىپ تۇر. اسىرەسە ناقتىلىق ماسەلەسى ارتتىرىلعان. كودەكس جەر قويناۋى بايلىعىنا قولجەتىمدىلىكتى دە اجەپتاۋىر جەڭىلدەتكەن. سونىمەن بىرگە جەر قويناۋى بايلىعىن زەرتتەۋ مەن ەسەپ بەرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرگەن. ەندى وسى كودەكس ءوزىنىڭ ەڭ نەگىزگى ماقساتى – جەر قويناۋى بايلىعىن يگەرۋدە ينۆەستيتسيالىق قولايلى احۋال تۋدىرار دەگەن ءۇمىت بار. ءسويتىپ ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىنا قاجەتتى مينەرالدى-شيكىزاتتىق بازانىڭ ارتۋىنا جاردەمدەسەدى دەپ ويلايمىز.
زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن قولدانعانى كورىنىپ تۇر. ارينە, قازاقستاننىڭ ءوزىنىڭ دە وسى سالاداعى باي تاجىريبەسى ەسكەرىلگەن. ءسويتىپ جەر قويناۋى بايلىعىن يگەرۋ جونىندەگى قازاقستاندىق ۇلتتىق جاڭا ستاندارتتارى حالىقارالىق ۇلگىلەرگە سايكەستەندىرىلگەن. اسىرەسە, جەر قويناۋى بايلىعىن زەرتتەۋ, ولاردىڭ رەسۋرسى مەن قورىن انىقتاۋ بويىنشا شىنايى اقپاراتقا قول جەتكىزۋدە كودەكستىڭ ماڭىزى زور بولماقشى. ارينە, جاقسى ستاندارتتار مەن ۇلگىلەر وزدىگىنەن جۇمىس ىستەمەيدى, ولاردى ناقتى مازمۇندى ىستەرمەن تولىقتىرۋىمىز كەرەك.
