جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قيىندىقتار ءالى دە بارشىلىق. ەل بولعالى بەرى نايقالتاتىن, جايقالتاتىن نارىق تالابىنا ساي دەلىنەتىن رەفورمالاردان كوز اشپاي كەلە جاتقان ەكى سالا بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءبىلىم, ەكىنشىسى – دەنساۋلىق. سول رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى تولىق جەمىسىن بەرۋى ءوز الدىنا, قايتا ەلباسىنان باستاپ, قالىڭ قاۋىمنىڭ نارازىلىعىن تۋعىزۋمەن كەلەدى.
مۇعالىمنىڭ دە, دارىگەردىڭ دە ايلىعى شايلىعىنا بىردە جەتسە, بىردە جەتپەيدى. اسىرەسە, جاس مامانداردىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. دەگەنمەن از ايلىققا قاراماي, حالىققا قىزمەت ەتىپ, ۇرپاققا ءبىلىم بەرىپ كەلە جاتقان سول جانداردىڭ وتانشىلدىق رۋحى مىقتى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى دەسەك, جاراسادى.
جانى قينالىپ بارعاندا تەگىن دەلىنەتىن مەديتسينالىق مەكەمەلەردەگى قىزمەتكەرلەردىڭ اقيقات سوزىنە يلانباسقا شاراڭ جوق. كەيبىر ماسەلە بويىنشا پىكىر بىلدىرسەڭ, اق حالاتتى ابزال جاندار ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل اقىلى ورتالىقتارعا بارۋدى ۇسىنادى. ونداعى باعا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسىنا شاق كەلمەيتىنى بەلگىلى. سوندايدا سالى سۋعا كەتىپ, ارزان ءدارى مەن حالىق ەمشىلەرىنە جۇگىنەتىندەر قازىر از ەمەس. قىمباتشىلىقتى جەلەۋ ەتكەندەردىڭ ايتاتىنى – باياعى نارىق تالابى. ساتۋعا قويعان زاتتارىن قىمبات باعامەن الاتىنىن العا تارتادى.
ءدارىنىڭ قىمباتتىعى ءتانى اۋىرعان جاننىڭ جۇيكەسىن جۇقارتپاي قويمايدى. بۇل قالاي دەپ ايتا المايسىڭ. ماسەلەن, دارىگەر ءتىزىپ بەرگەن ءدارىنى الۋ ءۇشىن دارىحاناعا 1000-2000 تەڭگەمەن بارۋ قازىر ارمانعا اينالدى. كەيدە 20-30 مىڭ تەڭگە دە قاجەتىڭدى تولىق وتەي الماي قالىپ جاتادى. ءدارىحانانىڭ ىشىندە تيىندارىن ساناپ تۇرعان قارت ادامدار مەن از قامتىلعان وتباسىلارىن ءجيى كەزدەستىرەسىڭ. 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەردىڭ باعاسى – 33 پايىزعا, انتيبيوتيكتەر – 34,4 پايىزعا, ۆيتاميندىك ونىمدەر – 27,3 پايىزعا, جوتەلگە قارسى ءشارباتتار 46,6 پايىزعا ارتىپ كەتكەن. ال 2017 جىلدىڭ العاشقى 5 ايىندا فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر – 9,8 پايىزعا, انتيبيوتيكتەر – 8,1 پايىزعا, ۆيتاميندەر – 4,9 پايىزعا, جوتەلگە قارسى ءشارباتتار 12,4 پايىزعا قىمباتتاعان. زەينەتاقى مەن ايلىققا قوسىلعان ۇستەمەنى وسىلار ءاپ-ساتتە قاقشىپ تۇسەرى حاق.
ال سوڭعى قىمباتشىلىق, ءتىپتى شۋ اساۋداي جالىنا قول اپارتار ەمەس. ءوزىمىز ۇلگى ەتىپ جۇرگەن, ادام دەنساۋلىعىن العا وزدىرعان دامىعان ەلدەردە ءدارى-دارمەك ۇنەمى باقىلاۋدا تۇرادى. ءتيىستى باقىلاۋدىڭ كەيدە ولقى سوعىپ جاتۋىنان ەڭ الدىمەن بىزدەگى تۇتىنۋشى زارداپ شەگىپ وتىر. سوعان جەتكىزگەن كەيبىر لاۋازىم يەلەرىنىڭ ءىستى بولۋى سوزىمىزگە دايەك. بىراق دارىدەگى قىمباتشىلىقتى جويۋ قاشان ورىندالارى بەلگىسىز سەكىلدى.
وسى قىمباتشىلىقتىڭ باستاۋ باسىندا جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ شارىقتاۋى دا تۇر. ەلىمىزدەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى جوندەۋگە جابىلادى. ءسويتىپ بەنزين باعاسى ءورشىپ شىعا كەلەدى. بۇل بارلىق سالاداعى باعانىڭ وسۋىنە اكەلەدى. اتالعان ء«ۇردىس» جىل سايىن قايتالانۋمەن كەلەدى. ءتيىستى ادامداردىڭ سوزىنە سەنسەڭ, ءبارى ارتىعىمەن ءوندىرىلىپ جاتىر. مۇناي دا, كومىر دە بارشىلىق. بىراق حالىققا جەتكەنشە كەز كەلگەننىڭ قالتاسى كوتەرمەيتىن قىمبات باعاعا «يە» بولادى. جازاتايىم ايتساڭ, جازىقتى بولاسىڭ. «ەستىمەي وتىرسىڭ با, كورمەي ءجۇرسىڭ بە باعانىڭ شارىقتاعانىن. مەن بۇل جەردە بەكەر تۇرمىن با؟!» دەپ كوزىن الارتادى. ونى قالاي جازعىرارسىڭ.
ءبىر عاجابى, وسىنداي دۇربەلەڭنىڭ ناتيجەسىندە بەنزين باعاسى 15-20 تەڭگەگە ءوسىپ, سول كۇيى ورنىعىپ قالاتىندى شىعاردى. وسى جىلدىڭ باسىندا 135 تەڭگەگە ساتىلعان 1 ليتر بەنزين كۇزدە 150 تەڭگەدەن استى. قازىر 160-تان جوعارى.
ءيا قازىر ءدارى دە, ءبارى دە قىمبات. جەرىمىز بايتاق بولسا دا ازىق-ت ۇلىكتىڭ», جەمىس-جيدەكتىڭ, كارتوپتىڭ باعاسى ەلىمىزدە كۇن ساناپ ءوسىپ جاتقانى ايتۋداي ايتىلىپ جاتىر. وتانىمىزدا ءدارى جاسايتىن 7000-عا تاياۋ زات بار كورىنەدى, شوپتەردىڭ ءتۇرى ءتىپتى ۇشان-تەڭىز. وزىمىزدە باردى ۇقساتا الماي, وزگەنىڭ ونىمىنە قىپ-قىزىل اقشا ساناپ بەرىپ, قىمباتشىلىق قىسىمىنا تۇسكەنىمىز كىمدى دە بولسا ويلاندىرۋى كەرەك. باستى قۇندىلىق – ادام, ودان تاراعان ۇرپاق دەيمىز. ەندەشە داۋلەتتى ەلدىڭ ادامى قىمباتشىلىقتىڭ قىسپاعىندا قاشانعا دەيىن قالا بەرمەك؟..
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
