ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى جانە اۋقىمى كەڭ ءىس تاقىر جەردەن باستالعان جوق. وتكەن عاسىردىڭ 20-40 جىلدارى قازاق ءتىلىنىڭ جازباسىنا بىرنەشە رەت رەفورما جاسالدى. 1924 جىلى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ اراب جازباسى نەگىزىندە جاساعان «جاڭا ەملەسى» قازاق ءتىلىنىڭ نەگىزدەرىنە سايكەس كەلگەن ەدى. الايدا ساياسات ىقپالىمەن سول كەزدەگى قوعام قايراتكەرلەرى, ماماندار اراب ءالىپبيى ءوزىنىڭ الەۋەتىن جوعالتتى دەگەن پىكىردە بولدى. سودان تۇركيا, يران, ازەربايجان مەملەكەتتەرىندە جانە قازاقستاندا اراب جازۋى بۇل حالىقتار تابيعاتىنا سايكەس كەلمەيدى, جات دەگەن پىكىرلەر كوتەرىلدى. ءسويتىپ 1929 جىلى اراب جازۋى نەگىزىندەگى ءالىپبي «بىرىڭعاي تۇرىك ءالىپبيى» سانالعان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرىلدى. بار-جوعى ونشاقتى جىلدىڭ ىشىندە قازاق ءالىپبيى لاتىنشادان كيريلليتساعا اۋىستى. راسىندا, كەرەكتى جاعداي جاسالماعان, كادر جانە وزىق تەحنولوگيالار اتىمەن جوق ەلدە ءالىپبي گرافيكاسىنىڭ بۇلاي اۋىسا بەرۋى قازاق تىلىنە از سوققى ەمەس ەدى.
تاۋەلسىز قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە قازاق ءتىلى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق شالعايىندا قىزمەتىن ورىنداپ وتىر. ونى دامىتۋدىڭ العىشارتتارى بولىپ تابىلاتىن جانە مەملەكەتتىك ءتىلدى قازاقستان ازاماتتارى يگەرۋىنىڭ ينستيتۋتتىق نەگىزدەرى قۇرىلدى. قازىر قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە ەشقانداي كەدەرگى جوق, بارلىق جاعداي جاسالعان. الايدا كيريلليتسامەن جازىلاتىن قازاق ءتىلى ينفورماتيكانىڭ زاماناۋي جەتىستىكتەرىنەن سىرت قالىپ وتىر. قازاق كيريلليتساسى عىلىمي, حالىقارالىق كەڭىستىككە شىعۋعا اسا مۇمكىندىك بەرمەيدى. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2006 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحىى سەسسياسىندا, سوڭىراق 2012 جىلى قازاقستان حالقىنا ارناعان «قازاقستان -2050 ستراتەگياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ ماسەلەسىن توتەسىنەن قويدى. ال «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەندىگىن ايتتى.
ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ رۋحاني وزەگى بولىپ تابىلاتىن قازاق تىلىنە قاتىستى بۇل پروبلەمانىڭ جۇزەگە اسىپ, بارلىق سالادا پايدالانىلۋى قاجەتتىگىن تۇسىنەمىز. بارلىق زامانداستارىم سەكىلدى مەن دە قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋدە ەشقانداي ساياسي استار جوق ەكەنىن بىلەمىن. قازاق ءتىلى گرافيكاسىنىڭ رەفورماسىن سول ءتىلدىڭ ءوزىن جاڭعىرتۋ ۇستانىمى تۇرعىسىنان قاراۋ كەرەك. رەفورما تەك گرافيكاعا عانا قاتىستى. ودان قازاق ءتىلى باسقا تىلگە اۋىسىپ كەتپەيدى, اڭگىمە ونى تەك جاڭعىرتۋدا بولىپ وتىر. مەملەكەتتىك ءتىل ءالىپبيىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا قايتىپ ورالۋىنان قازاقستانداعى ورىس قاۋىمىنىڭ مۇددەسىنە ەشقانداي نۇقسان كەلمەيدى. كومپيۋتەر كلاۆياتۋراسىندا لاتىن قارپى دە, ورىس قارپى دە تۇر. ەگەر ورىسشا قۇجات تولتىرسا – كيريلليتسا ءالىپبيىن, قازاق تىلىندە تولتىرسا – لاتىن ءالىپبيىن پايدالانادى. بولاشاقتا لاتىن ءالىپبيى قازاق تىلىنە جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋدە قولايلىلىق تانىتاتىن بولادى.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن ءالىپبيى گرافيكاسىنا كوشۋى قازاقستانداعى رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىنىڭ وزەگىنە اينالادى, ەلىمىزدەگى ءۇش تۇعىرلى ءتىلدىڭ قالىپتاسۋىن جەڭىلدەتەدى. قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا, حالىقارالىق بيزنەستى جانە ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا ىقپالى ارتاتىنىنا كوزىمىز جەتەدى.
قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى 2025 جىلى اياقتالادى. دەمەك, اسىعىستىق جونىندە ەشقانداي ءسوز بولمايدى. ارينە, الداعى جەتى جىلدا قىزۋ جۇمىس جۇرەتىنى ايان. سوندىقتان بارلىعىمىز جاڭا گرافيكانى مەڭگەرۋگە ازىردەن كىرىسۋىمىز كەرەك.
ۆالەري ۆيشنيچەنكو,
وبلىستىق مەملەكەتتىك ارحيۆ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ساياساتتانۋشى
قوستاناي
