– سوناۋ ءبىر الماعايىپ زاماندا, – دەيدى جازۋشى اعامىز: – قازاق پەن قالماق سوعىسىپ, ويران-توپالاڭى شىعاپ جاتقان ءXVIIى عاسىردىڭ ورتاسىندا باياناۋىل تاۋىنىڭ سىلەمى مەن ەرتىس داريانىڭ اراسىندا ورنالاسقان سەرەكتاس دەگەن جەردە جويقىن سوعىس بولادى.
بۇل شايقاس نەگىزىنەن 100 جىلدىق قازاق-قالماق سوعىسىنىڭ اقىرى دەسە دە بولادى. بۇعان دەيىن ۇزاق جىل الىسقان ەكى كوشپەندى جۇرتتىڭ شايقاسىن ء«بىرىڭ ءولىپ, ءبىرىڭ قال» دەگەندەي شىعىستان تسين يمپەرياسى, باتىستان پاتشالىق رەسەي كوز ايىرماي قاداعالاپ وتىردى. ارادا ءبىر عاسىرعا تاياۋ ۋاقىت وتكەندە, جوعارىداعى سەرەكتاس مايدانى جايلى ورىس بارلاۋشىسى ن.پۋتينتسەۆ 1881 جىلى ومبىدا جارىق كورگەن «حرونولوگيچەسكي پەرەچەن يز يستوري سيبيرسكوگو كازاچەگو ۆويسكا» اتتى كىتابىندا: «قازاقتار قالماقتاردى ەرتىسكە جەتكىزبەي اياماي قىردى. ءوز ەرىكتەرىمەن بەرىلگەندەردى قۇلدىق پەن كۇڭدىككە اكەتتى. وتە مول ولجاعا كەنەلدى», دەپ جازادى.
قازاق قولى جەڭىسكە جەتكەن سەرەكتاس شايقاسى وتكەن جەردى كەيىن حالىق «قالماققىرعان» اتاپ كەتكەن ەكەن. وسى مايداندا جاسى الپىستان اسقان شوقپار باتىردىڭ توعىز ۇلى ەرلىكپەن شايقاسىپ ءبارى قازا بولىپتى. بۇل قايعىعا شىداي الماي بايبىشەسى قۇسالىقتان كوز جۇمادى. سوقا باسى سورايىپ جالعىز قالعان شوقپار باتىردىڭ جايىن اڭعارعان, مايدان قولباسشىسى ولجاباي باتىر كۇللى جۇرتتى جيناپ:
– ەي, حالايىق, جاسى التى مۇشەلگە يەك ارتقان شوقپار باتىر توعىز ۇلىنان ايىرىلدى. ەندى بۇل قارت باتىردىڭ جالعىز قالۋى قيانات. سوعىستا قولعا تۇسكەن قالماقتىڭ ەڭ سۇلۋ, ەڭ جاس قىزىن اكەلىپ باتىرعا قوسىڭدار! ودان كەيىن ەلدىڭ ەسەندىگى, جۇرتتىڭ اماندىعى ءۇشىن ۇلى جورىق جولىندا كىندىگىنەن تاراعان توعىز ۇلىن توپىراققا بەرگەن شوقپاردىڭ اتىن ۇرپاق جادىندا ساقتاۋ ءۇشىن بۇدان بىلاي قىزىلتاۋدىڭ سىلەمى قارادىڭ شوقىسىن «شوقپار ادىرى» دەپ اتايتىن بولىڭدار! وسى ادىردىڭ قويناۋىنداعى قۇنارلى جەر ۇشبۇلاق قارت باتىردىڭ ءۇرىم-بۇتاعىنا مەكەن بولسىن! تۇسكەن ولجادان التى تۇيە دۇنيە ءبولىنسىن, دەپ ۇكىم شىعارىپتى.
كۇڭىرەنىپ ورنىنان تۇرعان قارت باتىردى جۇرت قولتىقتاپ اپارىپ, ولجادان تۇسكەن اق ارعىماققا مىنگىزىپ, كوشتىڭ باسى اقباس اتانعا قالماقتىڭ حاس سۇلۋىن وتىرعىزىپ, التى تۇيە جۇكتىڭ بۇيداسىن شوقپار باتىردىڭ قولىنا ۇستاتادى.
قارت باتىر اتىنىڭ باسىن بۇرىپ, كوشىنىڭ بەتىن ۇشبۇلاققا باعىتتايدى. كۇللى حالىق كۇڭىرەنىپ شىعارىپ سالادى. وسى وقيعا جايلى جاناق (جاڭاباتىردىڭ جاناعى) اقىن:
شوقپاردان جاس بولىپتى بارلىق باتىر,
ەلۋ جىل اتتان تۇسپەي كەلە جاتىر,
قالماق قىزىن باس قىلىپ ولجا بەرىپ,
قونىسى – ءوزى العان ۇلكەن ادىر… – دەپ جىرلاعان. قارت باتىردىڭ قالماق ايەلى شۇبىرتىپ بالا تۋادى. وسى ۇرپاق بۇگىن ءبىر تايپا ەل.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
