...ماقتان تۇتادى
بيزنەسمەن سپورت الاڭىن سالىپ بەردى
الماتىدا بيزنەسمەن «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان مۋزىكالىق ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنا جاڭا سپورت الاڭىن سالىپ بەرگەن بولاتىن. سول يگى شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا «تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندىق بيزنەس ايتارلىقتاي نىعايدى سونىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى كۇنى ناقتىلى الەۋمەتتىك باستامالاردى جۇزەگە اسىرا الادى. پرەزيدەنتتىڭ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنا قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, ءبىز مەكتەپكە جاڭا سپورت الاڭىن سىيلاۋدى ۇيعاردىق. وقۋشىلار بۇدان بىلاي تەك شىعارماشىلىق بايقاۋلاردا عانا ەمەس, سپورتتىق دودالاردا دا جەڭىسكە جەتسىن», دەدى كاسىپكەر ەربولات قاسىموۆ.
وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورى وڭداسىن ابدۋللاەۆ شىعارماشىلىق پاندەر بويىنشا كۇنىنە 5 ساعات دايىندالاتىن بالالارعا دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. جاڭا سپورت كەشەنى جوباسىنىڭ قۇنى – 29 ملن تەڭگە.
الماس مۇقاش ۇلى
الماتى
...كەڭەس بەرەدى
اماناتقا اباي بولايىق!
«ەگەمەن قازاقستاندا» «ويتۇرتكى» ايدارىمەن جاريالانعان «فاريزا اقىننىڭ اماناتىن» وقىپ, مىنانى ايتۋدى ۇيعاردىم: سوڭعى جىلدارى قازاقتىڭ اۆتورى بەلگىلى نەمەسە بەلگىسىز كونە اندەرىن اركىم ءوزىنىڭ ۇناتۋىنشا ايتىپ ءجۇر دە, كەيدە ول اندەردىڭ كەيبىرىنىڭ ولەڭدەرىنە «تۇزەتۋ» جاسالىپ ءجۇر. ءبىر عانا مىسالعا اقان سەرىنىڭ مىنا جازباداعى «بالقاديشا» ءانىن الساق, قازىر ونى ۇلكەن-كىشى نەشە ءانشى ايتىپ جۇرسە, سونشا «وڭدەۋ» بار: ءبىرى و تۇسىن سوزادى, ءبىرى بۇ تۇسىن كەلتەلەيدى. ءويتۋ دۇرىس ەمەس, ونداي «وڭدەۋگە» جولدى اشىپ قويساق, ەندى 5-10 جىلدان كەيىن «بالقاديشا» باسقاشا ايتىلىپ, بىزدەي ەگدە جاستاعىلار: «بۇل كىمنىڭ «بالقاديشاسى؟!» دەپ ەرىكسىز تاڭدانارمىز, ال بۇگىنگى جاس بۋىنعا ءبارىبىر بولادى, قازىرگى ەستىپ جۇرگەندەرى جەتىپ جاتىر.
«بالقاديشانىڭ» ەڭ دۇرىسى – امىرە قاشاۋباەۆتىڭ ءان قورىنداعىسى. ونەرتانۋشى عالىم جارقىن شاكارىمنىڭ زەرتتەۋلەرىنەن بىلگەنىمىزدەي, ول ءاندى امىرەنىڭ ايتۋىنان ا.زاتاەۆيچ نوتاعا تۇسىرگەن, ياعني اقاننىڭ «بالقاديشا» ءانىن ۇيرەنۋشىلەرگە دە, ايتىپ جۇرگەندەرگە دە ۇلگى وسى بولۋى شارت.
ال ءاننىڭ ماتىنىنە قاتىستى پىكىرگە قوسارىم: اقىن اقاننىڭ
«...قۇشاقتاپ قۇس جاستىقتى جىلاعانىم» دەگەنىن بۇرمالاۋعا بولمايدى! اقىن با, كىم ايتىپ امانات ەتسە دە «جىگىتتىڭ تورەسى اقان سەرىگە جاراسپايدى» دەپ «تۇزەتۋدى» ويلاۋ – ورىنسىز ارەكەت. سونداي «تالاپپەن تۇزەتۋگە» دەن قويساق, مارقۇم اقىنداردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ ولەڭىن «وڭدەي بەرۋگە» بولادى. ونداي «جاڭالىق» ارقىلى ارۋاق پەن اماناتتى شابىستىرماعان ءجون.
عابباس قابىش ۇلى,
جازۋشى-ساتيريك
...ۇسىنىس ايتادى
ەر ەسىمى ەسكەرىلسە ەكەن
اتا-بابا مەكەنىن سىرتقى جاۋدان قىزعىشتاي قورعاعان ەسىل ەرلەردىڭ ءبىرى – بايىمبەت ۇلى بايتايلاق باتىر. ول ءحVىى عاسىردىڭ سوڭىنا تامان ور قالاسى ماڭىندا «كەرەي جۇرتى» دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن. دۇشپانعا قارسى العاشقى جورىعىن وسى وڭىردەن باستاعان ول تالاي شايقاستارعا قاتىسىپ, ەرەكشە ەرلىك كورسەتكەن. قارقارالى وڭىرىندەگى تاۋلاردىڭ ءبىرى ونىڭ ەسىمىمەن اتالۋى – حالىق قۇرمەتىنە بولەنگەنىن اڭعارتسا كەرەك. قازاق جۇرتى باسىنا تونگەن اۋىر ناۋبەت كەزىندە جاۋعا قارسى ازاتتىق جورىقتارعا بەلسەنە قاتىسقان. ول ومىرىندە 83 رەت جەكپە-جەككە شىعىپ, دۇشپانىنان ايلاسىن اسىرعان دەگەن دەرەك بار. وسىعان قاراپ-اق ونىڭ قانداي الىپ كۇش يەسى بولعانىن بولجاي بەرۋگە بولادى. ول قاراساي, اعىنتاي, تۇرسىنباي, جاباي, بايعوزى, جوبالاي, شاقشاق جانىبەك, قابانباي, تاعى باسقا ۇزەڭگىلەس باھادۇرلەرمەن تىزە قوسىپ, جاۋدى شەكارادان ءارى ىعىستىرعان.
بەلگىلى عالىم ماناش قوزىباەۆتىڭ تۇجىرىمى بويىنشا 1745-1747 جىلدار شاماسىندا سوعىس الاڭىندا اۋىر جاراقاتتان قازا تاپقان كورىنەدى. دەنەسى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اقجار اۋدانى ماڭىنداعى «باتىر توبە» دەگەن جەرگە جەرلەنگەن. ونىڭ ەرەن ەرلىكتەرى ەل ىشىندە ءالى كۇنگە دەيىن ايتىلىپ ءجۇر. ولاي بولسا, ەسىمىن ۇلىقتايتىن مەزگىل جەتكەن سياقتى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى بيلىك باسىنداعىلار تاعىلىمدى شارالار اتقارسا قۇپ بولار ەدى. بەيىتى كۇتىمگە الىنىپ, جاۋدىڭ قۇتىن قاشىرعان ەرلىك ىستەرى جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتىلسە اتا-بابا الدىنداعى پارىزىمىز وتەلەر ەدى.
ءبىلىمتاي ءبىلال
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
...وكىنىش بىلدىرەدى
كوشتەن قالىپ قويعانىمىز شىندىق
پاتريوت بولعىڭ-اق كەلەدى. «بىزدەگىلەر كەرەمەت, باسقا جەردەگىلەر تۇككە تۇرعىسىز!» دەپ ايقاي سالۋعا ىنتاڭ اۋىپ تۇرادى. الايدا ىشكى تۇيسىگىڭە جۇگىنگەنىڭدە رايىڭنان تەز قايتىپ, وزگەلەردىڭ جاقسىلارىن مويىنداپ قويعانىڭدى بايقاماي قالاسىڭ.
مۇنى نە ءۇشىن ايتىپ وتىرمىن؟ بىردە «استانا» ارناسىنان وزبەكتىڭ «سۋپەر كەلىنشەك» ءفيلمىن تاماشالادىم. جەڭىل تاقىرىپ, قۇلاققا ابدەن سىڭىسكەن وقيعالار تىزبەگى كوز الدىڭنان ءوتىپ جاتادى. ونىڭ قالاي اياقتالاتىنىن ىشىڭنەن جورامالداپ تا قوياسىڭ. سولاي بولا تۇرا, سوڭىنا دەيىن تاپجىلماي وتىرىپ كورەسىڭ. نەلىكتەن؟ كينو جاساۋشىلاردىڭ شەبەرلىگىنەن, ارينە. ءتىپتى «قازاقستاندىقتار كينونى نەگە وسىلاي تۇسىرمەسكە» دەپ قىنجىلاتىنىڭدى قايتەرسىڭ. بىراق امال نەشىك, ءبىزدىڭ بۇل سالادا كوشتەن قالىپ قويعانىمىز شىندىق. وزبەك كينوونەرى كەڭەس كەزىنەن وق بويى الدا ەدى, ءالى سول شابىسىنان تانباي كەلەدى. ىشتارلىق كورسەتپەيىك, تانباي-اق قويسىن. تەك ءبىزدىڭ شاڭ اراسىندا جۇرگەنىمىز قينايدى-اق...
توكەن الجانتەگى
الماتى
...اسەرىمەن بولىسەدى
انا ءتىلىم تۇرعاندا...
وسىنداي تاقىرىپپەن ماڭعىستاۋ وبلىستىق كىتاپحانادا جاستاردىڭ وبلىستىق ماحامبەت اتىنداعى جاس اقىندار ءمۇشايراسىنىڭ, رەسپۋبليكالىق «ۇركەر-ءۇمىت» ادەبي جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرى, حالىقارالىق «اقبوزات» اقىندار ءمۇشايراسىنىڭ لاۋرەاتى, جاس اقىن, جۋرناليست اللابەرگەن قونارباەۆپەن كەزدەسۋ ءوتتى.
اللابەرگەن ءازىربايجان ۇلىنىڭ العاشقى تۋىندىسى «جۇرەگىم – جىرىم, ماڭعىستاۋ» دەپ اتالسا, ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ عىلىمي-فولكلورلىق باعىتىن زەرتتەۋگە ارناعان عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ تۇساۋى 2014 جىلى استانا قالاسىندا كەسىلگەن. جاس اقىننىڭ سونداي-اق 2015 جىلى «قازاقستاندىق پاتريوتيزم: جاستار جانە قوعام» پۋبليتسيستيكالىق كىتابى, ال 2016 جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي اۋداننىڭ 25 جاس اقىنىنىڭ شىعارمالارى بىرىكتىرىلگەن «ماڭگىلىك ەلىم, ماڭگىلىك جىرىم» اتتى جيناعى جارىق كوردى.
«قازاقستاندىق پاتريوتيزم: جاستار جانە قوعام» پۋبليتسيستيكالىق كىتابى ءتورت بولىمنەن تۇرادى: ءبىرىنشىسى – ەلباسى تۋرالى اۆتوردىڭ وي تۇيىندەرى, ەكىنشى تاراۋدا «پاتريوت بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ بولسا, ءۇشىنشى بولىمدە تۋعان ەل, جەر, وتان, ماڭعىستاۋ جانە پاتريوتتىق ولەڭدەرى ىشىندە الاش زيالىلارى تۋرالى دا جىرلارى بار. ءتورتىنشى ءبولىم – «جاستار جانە قوعام» – جاستار اراسىنداعى بۇگىنگى قوعامداعى وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جايىندا ءسوز قوزعالىپ, سالت-داستۇرگە بەرىك بولۋ سىندى باعىتتار ۇسىنىلعان.
ءۇمىت جالەكە,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى
اقتاۋ
