ءارى, وسىندايدا ءوزىمىزدىڭ الماتىنى – الما-اتا, بوراندىنى – بۋرنىي, شاقپاقتىنى – كرەمنەۆكا, اقسۋدى – بەلىە ۆودى اتاندىرعىسى كەلگەن كەشەگى قاتال جۇيەنىڭ وكتەمدىگى ەسىڭە ءتۇسىپ, تاعى دا ءبىر تىكسىنىپ قالاسىڭ.
«تاۋبە, – دەيسىڭ ىشتەي, – تاۋبە!» تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتە گور, جاراتقان. ايتپەسە, بىزگە جەر ورتاسىنداعى ەسكىشەھيردە ەمەن-جارقىن سىرلاسىپ, ەمىن-ەركىن ءجۇرۋ قايدا-ا-ا!..
مىنا جالعاندا جاراتقان يەمىزدى ەسكە العان پەندەنىڭ ەرىكسىز اسپانعا قارايتىن ادەتى.
پاھ, شىركىن! ەسكىشەھيردىڭ اسپانىندا كوز قىسىپ, جىمىڭ-جىمىڭ ەتكەن جۇلدىزدار شۇپىرلەپ تۇر. جاڭا عانا قالا مەرىنىڭ كەڭ داستارقانىنان شىققان ءبىزدىڭ مەيمان كوڭىلىمىزگە كوپ جۇلدىزدىڭ ىشىندەگى انە-ە-ەۋ بىرەۋىسى ەرەكشە جارقىراپ, مەيىرلەنە قاراپ تۇرعانداي.
«كىم ءبىلسىن, بۇل سۇگىرالى اعامنىڭ جۇلدىزى شىعار» دەگەن ءبىر وي كەلەدى مەنىڭ باسىما.
سەبەبى, جاڭا عانا قالا اكىمدىگىنىڭ اق سارايىندا تۇركى دۇنيەسى قالامگەرلەرىنىڭ فورۋمىنا كەلگەن قوناقتاردىڭ الدىندا ەسكىشەھير قالاسىنىڭ وركەسترى قازاق كومپوزيتورى سۇگىرالى ساپاراليەۆتىڭ «جۇلدىزىم» ءانىن شىرقاعاندا, كوڭىلىمىز كوككە كوتەرىلدى ەمەس پە؟!
قۇيىلىپ كوزىڭنەن نۇر,
ەرەكشە سەزىممەن ءبىر,
تۇنجىراپ قارا مەڭىڭ,
سەن ماعان قاراپ ەدىڭ...
بالا كۇنىمىزدەن قۇلاققا تانىس, جۇرەككە جاقىن ءان عوي. ءا دەپ باستالعاننان-اق, قالاي قوسىلا كەتكەنىڭدى ءوزىڭ دە بايقاماي قالاسىڭ.
...ءبىز سۇگىرالى كوكەمىزدى كەيىن, مەكتەپ ءبىتىرىپ, شىمكەنتكە كەلگەندە ءبىر-اق كوردىك. ۇزىن بويلى, اشاڭ ءجۇزدى, اق كوڭىل جىگىت ەكەن. ءان تىڭداعاندا ارقاسى قوزىپ, اياق-قولىمەن «تاكت» جاساپ, جان-دۇنيەسىمەن بەرىلىپ وتىرىپ تىڭدايتىن ادەتى بار دەسەدى.
سونسوڭ ءبىز وقۋ ىزدەپ, الماتىعا كەتىپ قالدىق. بىرتە-بىرتە ەل جاققا, اسىرەسە, اۋىلعا سيرەك باراتىن بولدىق. ءسويتىپ ءجۇرىپ باياعى «جۇلدىزىم» ءانىن دە, سۇگىرالى اعامىزدى دا ۇمىتا باستادىق...
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە حيتقا اينالعان اسەم ءاننىڭ تاعدىرى – بۇكىل ەلدى بەتىنە قاراتقان سۇلۋ قىزدىڭ تاعدىرىنا ۇقسايدى. سەبەبى, اۋىلدىڭ كوركىن كەلتىرىپ, قىزعالداقتاي قۇلپىرىپ جۇرگەن بويجەتكەن ەرتە مە, كەش پە, تاعدىردىڭ بۇيرىعىمەن باسقا جاققا ۇزاتىلىپ كەتە بارادى. انە, سول كەزدە ەل ءىشى قۇلازىپ, ءوزىنىڭ ءبىر قيماس قازىناسىنان ايىرىلعانداي بىرازعا شەيىن بۇيىعىپ, ىشتەن تىنىپ قالادى. بىراق, كوپ وتپەي-اق تاعى دا ءبىر ءۇيدىڭ قىزى بوي تۇزەپ, قۇلپىرىپ شىعا كەلەدى.
ءان دە سولاي. كەشەگى حيت-ءاننىڭ ورنىن بۇگىن باسقا ءبىر حيت-ءان باسادى...
* * *
بىردە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ الماتىدا وتكىزگەن مادەني ءىس-شارالارىنىڭ بىرىنەن شىعىپ, كولىك كۇتىپ تۇرعان سۇگىرالى اعامدى كورىپ قالدىم دا:
– كوكە, نە بولدى؟ ءبىر جاققا اسىعىپ تۇر ما ەدىڭىز؟ – دەپ بۇرىلا كەتتىم.
– ءيا, – دەپ, اعام باسىن يزەپ, قۋانىپ قالدى. – الگى گاگارين كوشەسىنىڭ جوعارعى جاعىنداعى ءبىر ۇيگە بارۋىم كەرەك ەدى.
– ولاي بولسا, وتىرىڭىز, – دەدىم ماشينانىڭ ەسىگىن اشىپ.
– راقمەت, اينالايىن.
سويتتىك تە, اق باس الاتاۋدى بەتكە الىپ, قالانىڭ جوعارعى جاعىنا قاراي زىمىراپ كەتە باردىق. جاڭا عانا جاڭبىر سۋى جۋىپ وتكەن تاپ-تازا كوشەلەرگە تاڭىرقاي قاراپ:
– الماتى سۇلۋ قالا, ءا! – دەپ ك ۇلىمسىرەگەن اعام كەنەت تىزەسىنە قويىپ وتىرعان قوڭىر سومكەسىنىڭ اۋزىن سىرت ەتكىزىپ اشىپ, ىشىنەن ءبىر جاپ-جاڭا كاسسەتانى سۋىرىپ الدى. – مىناۋ مەنىڭ اندەرىمنىڭ جيناعى ەدى, ءىنىم. كەشە عانا وسىنداعى ستۋديادان باسىلىپ شىقتى.
– وۋ, قۇتتى بولسىن! كورىمدىك بىزدەن! – دەدىم قۋانىپ.
ال, اعام بولسا, ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىنا قاراي جايىلىپ:
– ءاي, سەنىڭ وسى, «كوكە» دەپ سىيلاپ, ەكى اياعىمدى جەرگە تيگىزبەي اكەلە جاتقانىڭنىڭ ءوزى ءبىر كورىمدىك! – دەپ قويدى. – كانە, مىنانى قويىپ جىبەرشى!
مەن ونىڭ قولىنداعى كاسسەتانى الدىم دا, ماشيناداعى ماگنيتوفوننىڭ ۇياشىعىنا سالا قويدىم. بالا كۇنىمىزدەن قۇلاققا ءسىڭىستى بولىپ قالعان تاماشا ءان قالىقتاي جونەلدى. كوڭىل شىركىن, ءدۇر سىلكىندى. قايىرماسىنا كەلگەندە, قالاي قوسىلا كەتكەنىمدى ءوزىم دە بىلمەيمىن.
جۇزىڭە كۇلكى ۇيىرگەن,
ارايلى كىرپىگىڭمەن.
ءبىر ۇشقىن شاشىپ ءوتتىڭ,
ءسويتتىڭ دە, عاشىق ەتتىڭ.
جۇل-دى-زى-ى-ىم-م...
پاي-پاي, مۇندايدا جول قىسقارىپ, ۋاقىت دەگەنىڭىز زىمىراپ وتە شىعادى ەمەس پە. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا-اق گاگارين كوشەسىنىڭ ءال-فارابي داڭعىلىمەن قيىلىساتىن تۇسىنا تاياپ تا قالدىق.
– ال-ل, ىنىشەك, جەتكىزىپ سالعانىڭا راقمەت, – دەپ قوزعالاقتاپ, ماگنيتوفونعا قاراپ جالتاقتاي باستادى اعام. – كەزىندە اعاڭ ءان ارناعان جۇلدىز اپاڭ قازىر وسىندا تۇرادى. مىنا كاسسەتانى ساعان قالدىراپ كەتسەم دە بولار ەدى, بىراق, ازىرگە جالعىز-اق دانا...
– وكىنىشتى, – دەدىم مەن باسىمدى شايقاپ.
مىنە, ويدا جوقتا بولعان وسى ءبىر كەزدەسۋدەن كەيىن كوپكە دەيىن: «ياپىر-اي, جاسى الپىسقا تاياپ قالسا دا, سول باياعى جۇلدىز اپامدى ءالى ۇمىتپاعانى ما؟» دەپ تاڭعالىپ ءجۇردىم.
سول جولى سۇگىرالى اعام اندەر جيناعىن سىيلايىن دەپ كەلدى مە, الدە, اپامىزدىڭ ديدارىن تاعى دا ءبىر كورىپ كەتەيىن دەدى مە, ول جاعى دا ماعان جۇمباق.
* * *
ەندى مىنە, الىستا, جەر ورتاسىنداعى ەسكىشەھيردە تۇرىك باۋىرلارىمىز «جۇلدىزىم» ءانىن شىرقاعاندا كوڭىلدىڭ الاي-دۇلەي بولىپ, وتكەن كۇندەردىڭ كوشىن العا سۇيرەپ, كوز الدىمنان تىزبەكتەپ وتكىزىپ جاتقانداي بولعانىن كورمەيسىز بە.
قالا مەرىنىڭ داستارقانىنان شىعىپ, قوناق ۇيگە قاراي جاياۋ تارتقان ءۇش كىسى بىرازعا شەيىن ءبىر-بىرىمىزگە ءۇن قاتپاي, وزىمىزبەن ءوزىمىز وي كەشىپ كەلە جاتتىق.
كەنەت تۇركياداعى قازاقستان ەلشىلىگىندە قىزمەت ىستەيتىن باۋىرىم, ديپلومات, جازۋشى مالىك نۇرجان ۇلى:
– اعا, وسى «جۇلدىزىم» ءانىنىڭ اۆتورى سۇگىرالى ساپاراليەۆ قازىر شىمكەنتتە تۇرا ما؟ – دەپ قالدى.
– ءيا...
بىراق داۋسىم باسەڭ شىقتى. سەبەبى, وزىمە ءوزىم سەنىمسىزدەۋ ەدىم. ويتكەنى سۇگىرالى اعامنان حات-حابار الماعالى قاش-شان-ن... شىنىمدى ايتسام, قازىر ونىڭ ومىردە بار-جوعىنان دا بەيحابار ەكەنمىن. اركىم ءوز تىرشىلىگىن كۇيتتەگەن مىنا زاماندا ءان دە, ءسان دە ۇمىتىلعانداي...
وسى ساتتە انكاراداعى گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, عىلىم دوكتورى, كەيىنگى كەزدە قازاق جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن تۇرىكشە سويلەتىپ جۇرگەن بەلگىلى اۋدارماشى جەميلە (بىزدىڭشە ءجاميلا) كىنادجى حانىم:
– «جۇلدىزىمدى» تىڭداعاندا مەنىڭ جۇرەگىم ساعىنىش پەن مۇڭنىڭ ءشارباتىن ىشكەندەي بولدى, – دەپ جەڭىل عانا كۇرسىندى.
ءتۇ-ۋ, سوناۋ الىستا, قاراتاۋدىڭ قويناۋىندا تۋعان ءان بۇگىن قۇس سياقتى ۇشىپ كەلىپ, ەسكىشەھيردىڭ باعىنا قونىپ, تالشىبىقتاي بۇرالعان تۇرىك قىزىنىڭ جۇرەگىن قالاي تەبىرەنتتى دەپ ىشتەي قۋانعان مەن تاعى دا قاپ-قارا ماقپال تۇنگى اسپانداعى جىمىڭداعان جۇلدىزدارعا قارادىم. ولاردىڭ ءبىرى ەرەكشە جارقىراپ, جەر بەتىندەگى تىرشىلىككە بار مەيىرىمىن توگىپ تۇرعانداي كورىندى. كىم ءبىلسىن, بۇل راسىندا دا, سۇگىرالى اعانىڭ جۇلدىزى شىعار...
نۇرعالي وراز,
«ەگەمەن قازاقستان»
