«جۇمىسىمىزدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءتۇرلى باعىتتاردى بىرىكتىرۋ قاجەتتىگى تۋىپ وتىر. گەنەتيكتەر مەن سەلەكتسيونەرلەردىڭ كاسىبي قوعامىن قۇراتىن ۋاقىت كەلدى. ويتكەنى قازاقستان الەمدىك نارىقتاعى جەتەكشى بيداي جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى. بىزدەن وزگە ونداعان بيداي جەتكىزۋشى ەلدەردە گەنەتيكتەر مەن سەلەكتسيونەرلەردىڭ ۇيىمى بار. مۇنداي قوعام بىزدە دە بولۋى كەرەك, وندا ءجيى باس قوسىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايمىز», دەدى زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى.
ەرلان تۇرىسپەكوۆ سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق بيداي ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە قاتىستى پىكىرىن بىلاي ءبىلدىردى: «ەلىمىزدەگى جەتەكشى داقىل – بيدايدىڭ ساپاسى نەگە تومەندەپ كەتتى؟ سەبەبى سوڭعى جىلدارى وسىمدىكتىڭ تات اۋرۋلارى كوبەيدى. اسىرەسە سولتۇستىك قازاقستانداعى بيداي ساباقتارىندا تاتتار كوبەيدى. دەمەك, مۇنىڭ بارلىعى ونىمدىلىككە, ساپاعا اسەر ەتەدى». ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ سورتتار ءتۇرلى اۋرۋلارعا شىداي بەرمەيتىن بولىپ شىقتى. مۇنداي ماسەلەلەر ىلگەرىدەن بار كورىنەدى. ەپيفيتوتيانىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولعان. سوندىقتان سەلەكتسيالىق (سۇرىپتاۋ) قۇجاتتارعا, اسىرەسە گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر قولدانىلاتىن باعدارلامالارعا ازداپ تۇزەتۋ ەنگىزۋ كەرەك. «بىراق, مۇنى بەس-التى جىل بۇرىن جاساعان ءجون ەدى. ياعني جەتكىلىكتى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ بولماۋىنان, ۇنەمى كەشىگەمىز دە جۇرەمىز. بارلىق ۇيىمدى بىرىكتىرىپ, ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا جەتكىلىكتى قاراجات جوق», دەدى ەرلان تۇرىسپەكوۆ.
وسى جيىندا اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, «ا.باراەۆ اتىنداعى اشعوو» جشس ديرەكتورى كەنجە ابدۋللاەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناپ شىعارىلعان «تاۋەلسىزدىك» سورتى العاشقى ءونىم بەرگەنىن مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاڭا بيداي سورتى وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا سۋىققا ءتوزىمدى جانە ساپاسى ايتارلىقتاي جوعارى. بۇل ەندى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ارقالىق, قاراعاندىدا ورنالاسقان تاجىريبەلىك شارۋاشىلىقتارعا جىبەرىلەدى. وندا اپروباتسيادان وتكەن سوڭ, كوبەيتىلەدى جانە وزگە وڭىرلەر مەن شارۋاشىلىقتارعا تاراتىلادى.
باسقوسۋدا اتالعان جشس ەگىستىك زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى ۆيكتور يۋرچەنكو ەلدەگى مال جايىلىمىنىڭ جاي-كۇيىنە الاڭداۋلى ەكەنىن جەتكىزدى. «وكىنىشكە وراي, شارۋا ءوز مالىن الىسقا شىعارا المايدى, تۇرعىلىقتى جەرىنەن ءارى كەتسە 50 شاقىرىم راديۋستا جايىپ جۇرەدى. سالدارىنان ەلدى مەكەندەر ماڭىنداعى ورىستىك جەرلەرگە ۇلكەن زاقىم كەلۋدە», دەدى ول.
ۆيكتور يۋرچەنكو جايىلىمدىق جەرلەردىڭ ءتيىمدى قولدانىلمايتىنىن, وعان كوپتەگەن مال باسىنىڭ جەكە قولدا بولۋى سەبەپ ەكەنىن باسا ايتتى. «جەكە شارۋاشىلىقتاعى مالعا اۋىل ماڭىنان جايىلىم جەتىسپەي جاتىر. وندا مالدىڭ ءار باسىنا 2,5 گەكتاردان كەلەدى, ال نورما بويىنشا ارقايسىسىنا 8-10 گەكتار جەر كەرەك. دەمەك, مال جايىلىمدارىنا 2-3 ەسە ارتىق سالماق تۇسۋدە. بۇل ماسەلەنى رەتتەۋ كەرەك», دەدى عالىم.
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
