ەكى كۇنگە سوزىلعان جيىندا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن عالىمدار مەن لەكتورلار زاماناۋي ىرگەلى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى وي-پايىمدارىن ورتاعا سالدى. كونفەرەنتسياعا اقش, ۇلىبريتانيا, سينگاپۋر, رەسەي, اۋستراليا, شۆەيتساريا, وزبەكستان جانە باسقا دا ەلدەر مەن قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن مىڭنان استام عالىمدار مەن مۇعالىمدەر كەلدى. الدىمەن ەسىمدەرى الەمگە تانىس سينگاپۋرلىق ون سەن تان, امەريكالىق پاسي سالبەرگ, فرانتسيالىق يۋري بەلفالي, كانادالىق گوردون نيۋفەلد سياقتى بەلدى سپيكەرلەردىڭ دارىستەرىمەن باستالعان كونفەرەنتسيا جۇمىسى ءارتۇرلى فورماتتاعى پرەزەنتاتسيالار مەن پانەلدىك پىكىرتالاستارعا, پوستەر-سەسسيالارعا, دوڭگەلەك ۇستەلدەرگە جالعاستى. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنىڭ كورمەسى ۇسىنىلدى. ال «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى ءبولىم ۇيىمداستىرىلدى. كونفەرەنتسيانىڭ بەتاشارى بولعان اتىراۋ قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى وقۋشىلارىنىڭ «كولەڭكەلەر» تەاترىنىڭ قويىلىمى قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق ءداستۇرى مەن قاراپايىم تىرشىلىگىن جانە بىلىمگە ۇمتىلعان بالانىڭ المايتىن اسۋى, شىقپايتىن بيىگى جوق ىزگى دە قۋاتتى تۇلعاعا اينالاتىنىن شەبەر بەينەلەۋىمەن كوڭىلدەن شىقتى.
جيىندى اشقان «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» دببۇ پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋ بالالاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, ورنىقتى مىنەزى بار, تالداۋ مەن سارالاۋ قابىلەتى زور جانە جەكە تۇلعا رەتىندە كوممۋنيكاتيۆتى, زياتكەرلىك داعدىلارعا يە ادام قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋدەگى قۇندىلىقتاردىڭ قوعام ومىرىندە باسىمدىققا يە ەكەنىن جەتكىزدى.
– بۇل ءبىلىم الۋشىلار مەن وتباسى تاراپىنان وزىندىك ءبىر تارتىپكە باعدارلانۋدى, بارلىق ماسەلەنى جۇمىلا قاراستىرۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىز وسى قۇندىلىقتار ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن بالالارعا ايرىقشا سەرپىن بەرۋىمىز كەرەك. وسىعان وراي ءتۇرلى تەحنولوگيالىق-يننوۆاتسيالىق ادىستەمەلەر ارقىلى بالالاردى شىنايى ومىرگە دايىندايمىز. ولاردىڭ وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەتيكالىق, رۋحاني تاربيە جاعىنا دا زەر سالۋ كەرەك. وسى كەشەندى ءتاسىل سالاماتتى ءومىر سالتىن يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وقۋشىلاردىڭ سانا-سەزىمىنە عانا ىقپال ەتىپ قويماي, جۇرەكتەرىنە جول تابا ءبىلۋ كەرەك, – دەدى ول. ال «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ءداستۇرلى كونفەرەنتسيانىڭ قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك پەداگوگيكا ماماندارىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ۇزدىك تاجىريبەلەرمەن بولىسۋگە نەگىز بولىپ وتىرعانىن, الەمنىڭ قارقىندى تۇردە وزگەرۋى ەكونوميكاعا, ساياساتقا, مادەنيەتكە, ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى جاڭا ۇردىستەردى تۋىنداتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. جاھاندانۋ, تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالار, كليماتتىق, دەموگرافيالىق جانە باسقا دا وزگەرىستەر ادامدار مەن قوعام ءتيىمدى يكەمدەلۋى ءتيىس جاڭا تالاپتار قويىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. الەمنىڭ وزگەرۋى – بالالاردىڭ وزگەرۋى. قازىرگى بالالاردىڭ ءومىرى تۋا تىرشىلىگىنە دەندەپ ەنگەن قۋاتتى تەحنولوگيالارعا بايلانىستى بۇرىنعى الەۋمەتتىك ماڭىزدى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى بولعان اۋلالاردى جوعالتۋدان باستالادى. ولار الەۋمەتتىك جەلىلەردە وزدەرىنە ءتان تالقىلارمەن, ازىلدەرىمەن, سويلەۋىمەن ءومىر سۇرە باستادى, دەدى باسقارما ءتورايىمى. وسى رەتتە ك.ءشامشيدينوۆا ساراپشىلار مەن پەداگوگتەردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى بالالاردىڭ الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا كوپ وزگەرگەنىن جەتكىزدى. ياعني قابىلداۋى جىلدامىراق, ەستە ساقتاۋى ازىراق, ىزدەۋ مەن تابۋدى بىلەتىن, ازداعان اقپاراتتاردى بولىسە الاتىن, ورتاعا تەز قوسىلاتىن, ويىن باتىل جەتكىزۋگە قورىقپايتىن ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. سونداي-اق ولار الەۋمەتتىك جەلىلەردە قالاي جاقسى تابىس تابۋ تۋرالى دا جەتىك بىلەدى. وسى ىسپەتتى وزگەرىستەر زامانىندا مەكتەپتەر وقۋشىلاردى ومىرگە دايىنداپ ۇلگەرە مە دەگەن ساۋال تۋى زاڭدىلىق. بۇل قوعامنىڭ دا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ دە كوكەيىندە تۇرعان ماسەلە. وسى سياقتى كۇردەلى جايتتاردىڭ شەشىمىن ىزدەۋدەگى حالىقارالىق زەرتتەۋلەردى تىلگە تيەك ەتكەن كۇلاش نوعاتايقىزى زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ ماقساتى وزگەرىسكە تەز بەيىمدەلۋگە قابىلەتتى تۇلعا تاربيەلەۋ ەكەنىن ايتتى. قازىرگى كەزدە زياتكەرلىك مەكتەپتەردە نەگىزگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى قوسىمشا ەلەكتيۆتى كۋرستارمەن جانە ساباقتان تىس تاربيە شارالارىمەن تولىقتىرىلعان. ارنايى جوبالارعا نەگىزدەلگەن جانە وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىنا ساي ءتۇرلى ۇيىرمەلەر مەن كلۋبتار, الەۋمەتتىك تاجىريبەلەر مەن اكتسيالار بالالارعا تۋعان جەردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرىن تانۋعا, ەلىمىزدىڭ ءار سالاداعى جەتىستىگىن بىلۋگە شاقىرادى. بۇل ورايدا «تۋعان ەلگە – تاعزىم», «100 كۇيدىڭ تاريحى», «ەكى اپتا اۋىلدا», «قازاق اندەرى» سىندى جوبالار ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. تاراتۋعا لايىق يدەيالار رەتىندە «TEDx» الاڭى, دومبىرا كۋرستارى, عالامتورداعى قازاق تىلىندەگى كونتەنتتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان «ۋيكيپەديا» كلۋبى سۇرانىسقا يە. وسى جوبالار اياسىندا ولكەتانۋ ەكسپەديتسيالارى ۇيىمداستىرىلىپ, بەس جىلدا 20-عا جۋىق مارشرۋت بويىنشا تاريحي-تانىمدىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
اقش-تىڭ اريزونا شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن ساراپشى پاسي سالبەرگ ءوز سوزىندە 2007-2008 جىلداردان باستاپ زەرتتەۋشىلەردىڭ اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا سياقتى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ الەمدىك رەيتينگتە ۇزدىك ناتيجەلەر كورسەتە المايتىنى جونىندە ماسەلە قويا باستاعانىن ايتتى. ويتكەنى الەمدەگى كوپتەگەن ءبىلىم جۇيەلەرى مەكتەپتەر اراسىنداعى جارىستى العا جىلجۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى دەپ بىلەدى ەكەن. بۇل رەتتە اقش-تى مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ال فينليانديا, كانادا, جاپونيا سياقتى ەلدەردە ءبىلىمنىڭ وزىق جۇيەسى باسىمدىقتى مەكتەپتەر مەن مۇعالىمدەر, وقۋشىلار اراسىنداعى ارىپتەستىككە سۇيەيدى. سونداي-اق دامىعان ەلدەردىڭ اراسىنداعى قاتەلىكتەردىڭ ءبىرى – رەفورمالارعا قۇمارلىق پەن جەكەشەلەندىرۋ يدەياسىنا تىم بەرىلىپ كەتۋ, دەدى ول.
كونفەرەنتسياداعى وسى سياقتى شەتەلدىك ساراپتاۋلاردىڭ ناتيجەسىنە قاراساڭىز, تابىستىڭ كەپىلى مەكتەپتەرگە دەگەن سەنىم, بالالاردىڭ بىلىمگە تەڭ جاعدايدا قول جەتكىزۋى, جۇمىسقا تەك جوعارى بىلىكتى مامانداردى تارتۋ, مۇعالىم مەن وقۋشى جانە اتا-انا ۇشتاعانىنىڭ بيلىكتىڭ الدىندا ەمەس, قوعام مەن ءبىر-ءبىرىنىڭ الدىندا جاۋاپتى بولۋى, ءبىلىمنىڭ تاۋارعا ەمەس قوعام يگىلىگىنە اينالۋى, مەكتەپتەردىڭ جاقسى دوستار مەن دۇرىس تاماقتانۋى جولعا قويىلعان باقىتتى مەكەن بولۋى سياقتى كوپتەگەن فاكتورلار اسەر ەتەتىنىن بايقاۋعا بولادى.
