اتاپ ايتقاندا ايماق كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن وندىرۋدە ەلىمىزدە جەتەكشى ورىنداردىڭ بىرىنە يە. مۇنداعى جەر قويناۋىن پايدالانۋىلاردىڭ جۇمىس ىرعاعى ەشقاشان بۇزىلىپ, نەمەسە جاڭىلىسىپ كورگەن ەمەس. ءارى ايماقتا مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ كولەمى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ءبىر مەزگىلدە سالانى جەتىلدىرۋ مەن جاڭعىرتۋ جولدارى دا قاتار جۇرگىزىلۋدە. تاياۋ جىلدارى بۇل ءۇشىن 60 ميلليارد تەنگە كولەمىندە قاراجات سالىنباق. قازىرگى كۇننىڭ وزىندە باستالىپ كەتكەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى وڭىردەگى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن كورسەتەدى.
مىنە, وسىنداي ۇلكەن سالالىق ءوندىرىس جانە ۇلكەن ولشەمدەر مەن ۇلكەن مولشەرلەر بار جەردە وكىنىشكە وراي مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمى دا كەزدەسپەي تۇرمايدى. بۇگىنگى تاڭدا مۇنىڭ ءوزى تەك اقتوبە وبلىسى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل ەلەمىز ءۇشىن دە وزەكتى پروبلەما بولىپ وتىرعانى ايان. بىرىنشىدەن مۇنداي جاعدايدا ۇلتتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ماسەلەسىنە سىزات ءتۇسۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ەلەۋلى تۇردە جوعالتۋ دەگەن ءسوز. بۇل جاعداي ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ تومەندەۋىنە سالقىنىن تيگىزبەي قويمايدى. ءارى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا دا جىمقىرۋ دەرەكتەرى كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سونداي-اق سالاداعى كولەڭكەلى كورىنىس جەكەلەگەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار مەن راديكالدىق ءدىني اعىمداردى قارجىلاندىرۋدىڭ باستى ءبىر كوزى دەسەك – شىندىقتان قاشىق كەتە قويماسپىز. وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ بۇل ماسەلەلەردى رەتتەۋدىڭ بىرقاتار وڭتايلى جولدارىن ۇسىندى. بۇل رەتتە ول سالانىڭ سترەتەگيالىق سيپاتىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ قاجەتتىگىن تۇيىندەپ بەردى. ءارى مۇناي گاز سەكتورىنداعى ءونىم ءوندىرۋ ىسىنە يننوۆاتسيا جەتىستىكەرىن تۇبەگەيلى ورنىقتىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. سونىمەن بىرگە ول قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋ جانە جەرگىلكتى قۇرىلىمداردى ۇستاۋ مەن پايدالانۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ ىسىندە دە قوردالانىپ قالعان پروبلەمالار از ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان قر باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى اندرەي لۋكين ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇتىمدى ۇسىنىستارى مەن وي-پىكىرلەرى نازارعا الىناتىنىن ايتا كەلىپ, كولەڭكەلى اينالىمنان سالانى ساۋىقتىرۋدىڭ شەشىمدەرى مەن تاسىلدەرى جونىندە بايانداپ بەردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا تاياۋ ارادا جۇيەلى ءارى كەشەندى ءىس-شارالار شوعىرى بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلماسا, مۇناي مەن گاز سالاسىنداعى كولەڭكەلى اينىلىم كورىنىستەرى تىيىلمايدى. بىرەۋى قۇرىقتالعانىمەن, ەكىنشىسى باس كوتەرىپ شىعا كەلەدى. وسى ورايدا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى كەشەنمەن كۇرەسۋدىڭ بىرنەشە جولدارىن ۇسىندى. سونىڭ ەڭ باستىلارىنا توقتالا كەتسەك, بۇگىنگى كۇنى وندىرىلگەن شيكىزات ونىمدەرىنىڭ ناقتى ەسەبى جۇرگىزىلمەي كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان سوڭعى ەكى جىلدا وندىرىلگەن ونىممەن ەكسپورتتالعان مۇنايدىڭ اراسىندا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار. سوندا ارتىق ءونىم قايدان شىققان؟ بۇل ارينە بىرىنشىدەن كولەڭكەلى اينالىمنىڭ تيگىزگەن اسەرى.
ەلىمىزدەگى جەر قويناۋىن پايدالاناتىن كاسىپورىندارداعى قىزمەت جۇيەسى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلماعان. ۇڭعىمالاردى قاداعالاۋ مەن كۇزەتۋ جۇيەسىنىڭ دەڭگەيى تومەن. ءتىپتى مۇلدەم قورعالۋدان تىس قالعان نىساندار دا بار. سونداي-اق ۇڭعىمالاردى كونسەرۆاتسياعا قويۋدىڭ ءتيىستى تارتىپتەرى مەن نورمالارى ساقتالا بەرمەيدى. مۇناي مەن گازدى تاسىمالدايتىن قۇرىلىمداردى باقىلاۋ ىسىندە دە بىلىقتار مەن شىلىقتار از ەمەس. ەڭ باستىسى ەسەپكە الۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى مەن بازاسى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. تۇتاستاي جۇيەنى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇر. ايتپەسە جىمقىرۋ كورىنىستەرى جويىلماي, ودان ءارى جالعاسا بەرمەك. وسى ورايدا اندرەي يۆانوۆيچ «التىن كورسە پەرىشتە جولدان تايادى» دەگەن حالىقتىق ناقىلدى دا ورامدى تۇردە قولدانعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
فورۋم قىزمەتى كەزىندە تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق كوڭىل-كۇيىنە بىردەن, تەز اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك گازدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى جونىندە دە قۇندى وي-تۇيىندەر جاسالدى. ەلىمىزدە بۇل شيكىزاتتىڭ تاپشىلىعى دا, باعاسىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋ كورىنىستەرى دە ورىن الىپ وتىرعانىنا قاراماستان – ونىڭ ەسەبىنە اشىقتىق پەن جاريالىلىق سيپات بەرىلمەي كەلە جاتقانى ويلاندىرماي قويمايدى. الەۋمەتتىك گازدى كوتەرمە ساۋدا جاساۋشىلار مەن جانار-ماي قۇيۋ ستانسالارى قوجايىندارى اراسىندا ءبولۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى جاسالماعان. ال مۇنىڭ ءوزى جوعارىدا ايتىلعانداي شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋى مەن باعانىڭ ورىنسىز وسۋىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. ونى شەشۋدىڭ باستى ءبىر جولى – اكىمدىكتەرگە سۇيىتىلعان گازدى ىشكى نارىقتى ءبولۋ بويىشا ءتيىستى وكىلەتتىلىكتەر ءبولۋ بولىپ تابىلادى دەگەن وي-پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
بۇدان سوڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدىق جەتەكشىلەرى جانە سالالىق مينيسترلىكتەر مەن شيكىزاتتى ءوندىرۋشى وڭىرلەر وكىلدەرى جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ مەن رەتتەۋ جونىندەگى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ولار كومىرسۋتەگىنىڭ زاڭسىز اينالىمىن تۋدىراتىن سالدارمەن كۇرەسۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى. فورۋمدا مۇناي مەن گازدىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس پەن ءىس-قيمىل دا ءجۇرىپ جاتقانى ايتىلىپ ءوتتى. وسىنداي كەڭ اۋقىمدى تالقىلاۋلاردىڭ قورىتىندىسى مەن فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە كەشەندى تۇردە اتقارىلاتىن ادامداردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن قابىرعالى قۇجات قابىلداندى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
