ادەتتە ادەبي كىتاپتار تۋرالى جازىلعان رەتسەنزيالاردى, وي-پىكىرلەردى عانا وقۋعا ەتىمىز ۇيرەنگەن. ەسەسىنە جاڭا وقۋلىقتار جايىندا ەشكىم كوپ جاق اشا بەرمەيتىندىكتەن بىزگە ول الەم تىلسىمداعى سىرىن بۇككەن قارا ورمان ءتارىزدى ەلەستەيتىن. وبالىنا نە كەرەك, بۇگىندە مەكتەپ وقۋلىقتارىنداعى تۇيتكىلدەر از جازىلىپ جاتقان جوق. ءوز ويلارىن ورتاعا سالۋدا اسىرەسە, اتا-انالار وتە بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ال ءبىزدىڭ بۇل جەردەگى قوزعاپ وتىرعان اڭگىمەمىز جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن وقۋ قۇرالىنىڭ ساپاسى ءھام جاڭاشىلدىعى حاقىندا بولماق.
ماسەلەن, اتاپ ايتار بولساق, قازىر باياعى كەڭەستىك داۋىردەگى كوپتەگەن وقۋ قۇرالدارى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا جارامسىز بولىپ قالدى. كوبى ەسكىردى, زامان ۇنىنە ساي ەمەس. قىسقاسى, «ميسسياسى» اياقتالدى. سودان تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن رۋحتانعان وتاندىق عالىمداردىڭ تىڭنان تۇرەن سالۋلارىنا تۋرا كەلدى. ءۇش تىلدە جارىق كورگەن وقۋ قۇرالىن پاراقتاپ وتىرعان ساتتە ەڭ اۋەلى وسى سالا بويىنشا كەلەشەكتە ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەردىڭ, ماگيسترانتتاردىڭ, دوكتورانتتاردىڭ وزدەرىنىڭ تۋعان انا تىلدەرىندە وقىپ ءبىلىم الۋلارىنا بارىنشا مۇمكىندىك تۋعىزىلعانىنا قۋاندىق. تۇپنۇسقانىڭ ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىنە اۋدارىلىپ ۇسىنىلۋىنا كەلسەك, مۇنى وقۋ قۇرالىن تۇتىنۋشىلاردىڭ تاڭداۋ قۇقىن ەلەپ-ەسكەرۋدەن تۋعان شەشىم دەپ توپشىلادىق. ەكىنشىدەن, «بۇل ءپان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 97, 98-قادامدارىنداعى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا ارنالعان تومەندەگى تالاپتارىن ورىندايتىن ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى مامانداردى قازىردەن باستاپ ازىرلەۋگە باعىتتالدى», دەيدى وقۋ قۇرالىنىڭ اۆتورى.
«باعدارلاماداعى: «97. ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ. مەملەكەتكە ءتان ەمەس قىزمەتتەردى باسەكەلەستىك ورتاعا جانە ءوزىن-ءوزى رەتتەۋشى ۇيىمدارعا بەرۋ.
98. سەلولىق وكرۋگ, اۋىل, سەلو, كەنت, اۋداندىق ماڭىزداعى قالا دەڭگەيىندەگى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتى ەنگىزىلەتىن بولادى. وبلىس ورتالىقتارىندا جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى قالالاردا ازاماتتاردىڭ ءتيىستى بيۋدجەتتىك جوبالارىن تالقىلاۋعا قاتىسۋىنىڭ تەتىكتەرى جۇمىس ىستەيدى».
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى دامۋ نەگىزدەرىن قۇرۋدى كوزدەيتىن ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى تاياۋ ارادا ىسكە اسىرۋعا قاتىستى «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىندە (6 قاڭتار, 2016 ج) جاريالانعان «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا جەتەلەيتىن جول» ماقالاسىندا بەرگەن ۇسىنىستارى 100 قادامداعى مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلاتىنىنا سەنىمدى بولۋعا نەگىز بولادى.
ماقالانىڭ «مەملەكەت فۋنكتسيالارىن باسەكەلەستى ورتاعا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا بەرۋ» تاراۋىنداعى تالاپتاردىڭ نەگىزگىلەرىن قاراستىرساق:
ء«ۇش ساتىدا بەرىلەتىن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ ورتالىق دەڭگەيدەگى رەفورمالاردىڭ زاڭدى جالعاسى بولۋى ءتيىس.
ءبىرىنشى ساتىدا (2016-2017 جىلدار):
- اۋدان اكىمىنىڭ اۋداندىق ماڭىزداعى قالا, كەنت, سەلو جانە سەلولىق وكرۋگ اكىمى لاۋازىمىنا ۇسىناتىن كانديداتۋراسىن ودان ءارى اۋدان ءماسليحاتىنا جانە سايلاۋ وتكىزۋگە ەنگىزۋ ءۇشىن كەلىسۋ;
- اكىمدى بوساتۋ تۋرالى ماسەلەگە باستاماشى بولۋ;
- جەرگىلىكتى قوعامداستىقتى دامىتۋ تۋرالى باعدارلامالىق قۇجاتتار جوبالارىن قاراۋ جانە اباتتاندىرۋ مەن قوعامدىق ءتارتىپتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ;
- ەلدى مەكەندەر شەڭبەرىندەگى جەر تەلىمدەرىنىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن جانە جەكە تۇلعالاردىڭ زاڭسىز يەلەنۋىنە جول بەرىلمەۋىن باقىلاۋ;
- قوسىمشا ەكى سالىقتى – كولىك جانە زاڭدى تۇلعالاردان جەر سالىعىن الۋ قۇقىن بەرۋ جولىمەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ سالىقتىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ.
ەكىنشى ساتىدا (2018 جىلدان باستاپ):
- اۋدان ءماسليحاتى بەكىتكەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىن ساتىلاپ قالىپتاستىرۋ;
- جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋدى ەنگىزۋ;
- بيۋدجەتتى تۇرعىندارى 2 مىڭ ادامنان اساتىن اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك ءۇشىن عانا ەنگىزۋ جانە ونى اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ بەكىتۋى;
- «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ كوممۋنالدىق مەنشىگى» ينستيتۋتىن ەنگىزۋ.
ءۇشىنشى ساتىدا (2020 جىلدان) تومەندەگىلەر قاراستىرىلادى:
- جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ وكىلدى ورگانىن قۇرۋ;
- حالقىنىڭ سانى 2 مىڭ ادامنان كەم ەمەس ەلدى مەكەندەردە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋ» دەلىنگەن.
وسى شارالاردى ورىنداۋ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنىڭ مولدىرلىگىن ارتتىرادى جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جاعداي جاسايتىنى انىق.
بۇل نۇسقاۋلار شىن مانىندە ەرەسەن وزگەرىستەرگە, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ سالاسىنىڭ ناقتى ەنگىزىلۋىنە باستايدى.
...ءبىز مىرزاگەلدى اعانى كوپتەن بىلەمىز, كەڭشار ديرەكتورلىعىنان پارلامەنت پارتاسىنا دەيىن كوتەرىلگەن بەلگىلى عالىم رۋحاني جاڭعىرۋىمىزعا ىقپال ەتەرلىك 30 شاقتى ەڭبەگى ارقىلى تانىمال دەسەك, اۆتورلىق ءپان رەتىندە ۇسىنىلعان مىنا وقۋلىعىنان زامان كوشىنەن قالىسپايتىن جاڭاشىلدىعىن, عىلىمداعى جان-جاقتىلىعىن اڭعارتىپ وتىر.
م.كەمەلدىڭ تەك سوڭعى بەس جىل ىشىندە رەسپۋبليكالىق اتتەستاتسيالىق كوميسسيا تىزبەسىندەگى جۋرنالدارعا جاريالانعان عىلىمي ماقالا, كونفەرەنتسيالارداعى باياندامالار سانى – 48, مونوگرافيا, وقۋ قۇرالدارى مەن وقۋلىقتارى – 14, رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جارىق كورگەن عىلىمي-كوپشىلىك ماقالالارى – 55, رۋحاني ادامگەرشىلىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا جارىق كورگەن ماقالالارى 111 ەكەن. انشەيىندە ەكونوميكانىڭ ءتىلى وتە اۋىر ءتىل دەپ جاتامىز. ونى قازاقى ۇعىمعا سالىپ ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى وڭاي شارۋا ەمەس. مىنە, سول وتاندىق ەكونوميست-مامانداردىڭ اراسىندا ءوز ويلارىن قازاق تىلىندە مولدىرەتىپ اق قاعازعا ءمىنسىز ءتۇسىرىپ بەرە الاتىن جان نەكەن-ساياق. وسى رەتتەن الساق تا, عالىمنىڭ ەلگە ءسىڭىرىپ وتىرعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى تۋرالى قولىمىزداعى وقۋ قۇرالىنىڭ ماڭىزدى بولاتىن سەبەبى, ەلباسى قويىپ وتىرعان بولاشاققا باعدارلانعان باعىت – جەرگىلىكتى باسقارۋدىڭ جاڭا ساتىسى, ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ تەوريالىق نەگىزدەرى مەن قالىپتاسۋىن كورسەتەتىن العاشقى تولىمدى ەڭبەك ەكەندىگىندە. پرەزيدەنتىمىز ۇسىنعان جاڭا باعىتتاردى ءىلىپ الىپ, ونى عىلىمي ەڭبەككە اينالدىرۋعا ءتيىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى باستاماشى بولاتىن بۇل جۇمىستى العاش بولىپ عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن مىرزاگەلدى كەمەلگە ومىرگە بەيتاراپ قارامايتىن, بولاشاققا باعدارلانعان وسىناۋ جاڭا باعىتقا قول ۇرعانىنا ريزالىقتان باسقا ايتارىمىز جوق.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
