ادەبيەت • 20 قازان, 2017

ءباتيدىڭ باعى

850 رەت
كورسەتىلدى
18 مين
وقۋ ءۇشىن

ىقتاسىندا جاتقان ەل ەدى. دەسە دە, ءبىزدىڭ اۋىلدا جەل تۇرماسا دا ءشوپتىڭ باسى قيمىلدايدى. بۇ جولى شىنىمەن داۋىل كوتەرىلدى. ءشوپ-شوڭگە ەمەس, قاراعاي باسىن شايقادى. شايقاماي قايتسىن, الماتىدان اسىعىس جەتكەن حابار وبلىس باسشىلارىن قوس قولتىعىنان كوتەرگەن. ول سۋىت جاڭالىق الاتاڭمەن اۋدان اسقان.

اۋداننىڭ ازداعان اتقامىنەرى الاس ۇردى دا قالدى. قالاي الاس ۇرماسىن, كولبيننىڭ ءوزى كسرو جوعارعى كەڭەسىنە جۇگىرگەن ءيتتىڭ دەمى ۇزىلەردەي الىستا جاتقان قىزىلقامىس اۋدانىنان وتەمىن دەسە. قۋانعان مەن قورىققان بىردەي, ايتەۋىر اتى جاقسىلىق قوي, دەپ ەستىگەن ەل ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراسىپ جاتتى.

ءوڭ-تۇستەن ايىرىلعان جەرگىلىك­تى باسشىلىق قايتا-قايتا باس قو­سىپ, ءماجىلىس وتكىزگەن. وبلىستان كەل­گەن حاباردى باقسا, رەسپۋبليكا باسشىسى مال وسىرەتىن اۋدان ەكونوميكاسىمەن تانىسادى. كلۋبتا ءدۇيىم حالىقپەن كەزدەسىپ, ەمىن-ەركىن سىرلاسادى. دەمەك, بولاشاق دەپۋتاتتىڭ كانديتۋراسىن قولداپ سويلەيتىندەردى دايىنداۋ ءلازىم. وڭشەڭ قازاقتى سايراتىپ قويماي, ءبىر ورىس ۇلتىنىڭ وكىلىن تابىڭدار. جۇرەگى جارىلارداي بوپ قۋانىپ اڭگىمە ايتسىن. سوڭىندا اۋىلدىڭ ءبىر اقساقالى الاقانىن كەڭ جايىپ با­تا بەرۋى ءتيىس. سوسىن قوناق ءبىر وزات شوپاننىڭ داستارقانىنان ءدام تاتىپ اتتانىپ كەتەدى...

جارتى كۇننىڭ جۇگى-جىلدىق تاۋ­قى­مەتكە تاتىپ تۇر. رايكوم حات­شى­سى ەسەن ناۋشاەۆيچ بيۋرو مۇشە­لەرىن ءتۇن ورتاسىندا قايتا جي­ناعان. ءتورت كوزدەرى تۇگەندەلگەن سوڭ دا ءسوز باستاماي ءبىراز وتىرىپ قال­دى.

ەرتەڭ ەكى-ءۇش تىكۇشاق گۋرەۆ بەت­تەن قاڭعالاق قاعىپ كەپ قونار. وڭ­شەڭ جاقسى مەن جايساڭ ساۋ ەتىپ تۇسە قالعاندا اياق استىنا نە توسە­لەر؟ ماي توپى­راققا توبىقتان با­تىپ تۇرسا... كلۋب­تىڭ ەسىگىنە دە­يىن تاقتاي جول سال­دىرا ما, الدە ۇزىن قىزىل كىلەمشە جايدى­را ما؟ ما­­دەنيەت سارايىنىڭ قۇرىلىسى جۋىق­تا بىتەر ەمەس. قىرىق جىلدان بەرى كينو كورسەتىپ كەلە جاتقان كلۋبتىڭ قايبىر وڭىپ تۇرعان جەرى بار؟ ورىندىق بىتكەن شالقالاپ قۇلاپ جاتىر. ءىشىپ السا ءبىتتى, وسى اۋىل جاستارىنىڭ قولىندا ىلعي تاس جۇرەدى. تۇنىمەن شىڭعىرىپ, ءبىر-ءبىرىن قۋالاپ جاتقانى. ءبۇتىن تەرەزە قالا ما؟ ۇكىمەتتىڭ دۇنيەسى-اۋ, دەيتىن بىرەۋ بولسا شە؟ ءبارىن جاڭارتىپ, جۇمىرتقاداي عىپ قويار ەدى. وعان قارالعان اقشا جوق.

ونىڭ دا ءبىر ءجونىن تابار-اۋ,­ وسى كۇنى ءدۇيىم حالىق دەگەنى ءبىر پالە. قوينى-قونىشى تولعان ساۋال. كارى قىزداي قادالىپ تۇ­رىپ الا­تىندارىن ايتساڭشى! سۇي­كەي­سالدى جاۋابىڭدى جۇقانا كور­مەس. «بەرەسىڭ بە, جوق پا؟» «الاسىڭ با, الدە؟..» ال, بالەم!

قۋالاپ كەتكەن ويىن ءۇزىپ ەسەن ناۋ­شاەۆيچ بيۋرو مۇشەلەرىنە كوز سال­عان. ون شاقتى ەركەك مۇنىڭ جۇ­زىنە جاۋدىرەپ قارايدى كەپ.

– كۇندىزگى تاپسىرما نە بولدى, رەت-­رەتىمەن بايانداڭدار, – دەگەن اقىرى بۇل.

– اۋدانىمىزداعى ۇلى ورىس ۇلتىنىڭ جالعىز وكىلى نيۋرا جەڭ­گە­مىزبەن كەزدەستىم, – دەپ مادە­نيەت­ ءبولىمىنىڭ باستىعى ەنتىگە ءسوز­­ باس­تادى. – ومىربايانىمەن تانىس­تىم. وتە باي ەكەن. گەننادي ۆاسيلە­ۆيچكە جەرلەس بوپ شىقتى.

– ءيا, ايتا بەر.

– سوعىس بىتكەن سوڭ الدىمەن­ كا­­لينگراد وبلىسىنا كۇيەۋ­گە شى­­عىپتى. ودان اجىراسىپ­ ساحا­لين­گە... ول بايى ءولىپ ۋكراي­ناعا كەتكەن.

– وندا نە ىستەپتى؟

– ءبىر جىگىتپەن تاعى باس قوسىپ­تى. ول ءىشىپ كەتىپ, ىسساپارعا بارعان ءبىزدىڭ اعامىزدىڭ ەتەگىنەن ۇستاپتى.

– يت-اۋ, باي ءومىربايان دەگەنىڭ وسى ما؟

– ەندى قايتەيىن. ءبىل دەگەن سوڭ.

– اڭگىمەسى قالاي جاتىق پا؟

– سويلەسەتىن كىسى جوق. ورىسشا­عا شورقاق. ءوز تىلىندە بالاعاتقا عانا جۇيرىك. بارىمىزگە ورىسشا بوق­تاۋ­دى ۇيرەتكەن سول جەڭگەمىز عوي.

– توقتات! قۇرىپ كەتسىن! كلۋبقا جولاتپاڭدار. پالەسى جۇعار.

– ءبىر قالادانبىز. بارامىن, قو­­لىن الامىن دەپ ءتاۋىر كويلەگىن كيىپ, ۇستىنە ءاتىر سەۋىپ ءازىر وتىر. ەن­­دى قايتتىك؟

– تاڭنان قالدىرماي وبلىس ورتا­­لى­عىن­داعى ساناتوريگە جولداما بە­رىڭدەر دە ماشيناعا سالىپ جىبەرىڭدەر.

– ول پۋتيوۆكانى الگى قىرسىق ال­ساەۆقا بەر دەگەنىڭىز قايدا؟ بى­راق ول ەسەنتۋكي بولماسا بارمايمىن, كولبيننىڭ وزىنە ايتار قۇپيا سى­رىم بار دەپ كەلىپ كەتكەن.

– ءوزىن ىشەدى دەپ ەسىتتىم عوي؟

– اندا-ساندا.

ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى ءتار­تىپ بەرىلمەسە دە ءتۇسىندىم دەگەن­دەي باس يزەپ جاتتى.

– ءاي, سەن دە ساق بول. باياعى ماس­قاراڭ ەسىڭدە مە؟ – دەپ اشۋعا پىس­كەن ەسەن ناۋشاەۆيچ قارنىن قۇشاق­تاپ وتىرعان كەڭشار ديرەكتورىن كوزبەن جەپ جىبەرە جازادى.

ويتەتىن دە ءجونى بار. بىردە جاڭا­دان تاعايىندالعان وبلىس باسشىسى اۋدانعا كەلىپ, شارۋاشىلىقتاردى ارالاعان. كەشقۇرىم وسىنىڭ ۇيى­نەن قوناقاسى بەرىلگەن. اس پەن ءشاي ورتاسىندا قادىرلى مەيمان: – وسى سەن­دەردە ءجوندى كارتا بار ما؟ – دەسىن. بۇل ورتاعا ەكى-ءۇش سۋ جاڭا ويىن كارتاسىن تاستاپ:

– قايسىسىن وينايتىن ەدىڭىز؟ پرە­فەرانس دەسەڭىز قاعاز, قالام اكەلەيىن, – دەپ ەمپەڭ قاعادى.

– مەن كەڭشار تەرريتورياسى سىزىلعان كارتانى سۇرادىم, – دەپ جاڭا باسشى بۋلىعىپ قالدى.

– ونداي كارتانى ءبىر شەبەر سۋرەتشى شاقىرىپ, كەلەسى جىلى سىزدىرايىن دەپ وتىرمىز, – دەيدى بۇل شىمىرىكپەستەن. ءاي, بەت جوق قوي, بەت!

– ال باتاعا قاي شالدى شىعارا­مىز؟

– پارتيالىق ۇيىمداستىرۋ ءبو­­لى­مى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى ورنىنان وپىر-­توپىر كوتەرىلگەن.

– قابي شال باتا بەرۋگە دايىن. بى­راق ساقالى جوق, ءتىپتى مۇرتتان دا ادا. جاقىندا كوكتۇقىل عىپ قىرىپ تاستاپتى. جاس جىگىت سياقتى. توقال الاتىن ويى بار دەپ ەسىتتىم.

– تاعى كىم بار؟

– جاقسىباي قاريانىڭ ءتىسى جوق. بىلدىرلاپ قالىپتى. ءسوزىن كەمپىرىنەن باسقا كىسى تۇسىنبەيدى. داۋىتكە بارىپ ەم, قۇدالارى شاقى­رىپ اقتوبەگە كەتىپتى. ءبىر اپتاسىز كەلمەيدى دەستى.

– قاڭعىماسا بۇلاردىڭ ءىشى اۋى­را­ ما وسى؟ ايتا بەر.

– سىرلىبايعا باتا بەر دەسەم, ونى­كى دە كەلىسپەدى. ءبىر عانا باتا جات­تاپتى. ونىڭ ءوزى سۇندەتتەلگەن با­لاعا قاتىستى باتا.

– سايىن شال قايدا؟

– ونىڭ ءبىر كوزى جوق. سوقىر شالعا قايتىپ باتا بەرگىزەمىز؟

– قارا كوزىلدىرىك كيگىزەيىك, – دەيدى الگى كەڭشار ديرەكتورى قار­نىن قۇشاقتاعان قالپى.

– كورشى اۋداننان الدىرىڭدار. جال­داساڭدار دا تابىڭدار! بۇگىن تۇننەن قالماسىن.

– كەلىستىك. بىراق ول كولبين جول­داس­قا باتانى ورىس تىلىندە بەرە مە,­ الدە قازاقشا؟..

– ارالاستىرىپ ايتسىن. ارا­سىن­دا «قوس ءتىل – قوس قاناتىڭ» – دە­گەن­دى دە قوسىپ, قۇشاعىن كەڭگە جايىپ قويسىن.

– قۇپ!

– ال قاي شوپاننىڭ ۇيىنەن قو­ناقاسى بەرەمىز؟ – دەگەن سۇراق وڭاي شەشىمىن تاپتى. ءبارى ءبىر اۋىزدان لەنين وردەندى جاسەننىڭ ءۇيىن دا­يىنداۋ كەرەك دەستى. تاڭ قىلاڭ بەرە جاڭا جيھاز, كىلەم, كورپە-جاستىق جەتكىزىلەدى. اس-سۋ قامدالادى.

– ايەلى قانداي ەدى؟ ءتۇر-الپەتى, مىنەزىن ايتامىن. ءشاي قۇيۋى, تا­ماق قام­داۋى, – دەگەن رايكوم حات­شى­­سىنىڭ ساۋا­لىنا وتىرعاندار كۇمىل­جىڭكىرەپ قالعان.

جاسەن ءوزى ۇزىن بويلى, قىر مۇرىن, قياق مۇرت, كەلىستى ازامات.­ ال ايەلى ءباتي بولسا... تاڭقى تا­ناۋ, الاكوز, مىنەزى دە الىم-بەرىم­دەۋ.

– قۇرسىن, ناعىز كوكدولىنىڭ ءوزى. اشۋى بەتىنە كىلكىپ شىعىپ تۇرا­دى. ءبىر كوزى دالاعا قارايدى, قىلي. ءشىلي شىناياقتى شاتىستىرادى دا وتىرادى.

– ءجاي وتىرمايدى, جان-جاعىنا تۇكى­رىپ بىتەدى. ۇلكەن كىسى ۇشىنىپ كەتۋى مۇمكىن.

بيۋرو مۇشەلەرىنىڭ مىنا ءسوزى رايكوم حاتشىسىن شىنىندا دا ويلاندىرىپ تاستادى.

– ءشايدى اليماعا قۇيدىرىپ, اس­تى دا سوعان جاساتساق قايتەدى؟

ءاليما اۋدان ورتالىعىنداعى ورتا مەك­تەپتىڭ مۇعالىمى. ورىس تىلى­نەن سا­باق بەرەدى. جاسى قىرىققا كەلىپ قال­عان كارى قىز. وتىرىستىڭ گ ۇلى. ادەمى­شە كەلگەن قۇمىرسقا بەل, توڭكەرىلگەن قوزى قۇيرىق. ان­شى­لىگى جانە بار.

– ءدال تاپتىڭىز, – دەپ وتىرعان­دار بىردەن جادىراپ سالا بەردى. – ءسىز بولماساڭىز...

– ءباتي جەڭگەمىزدى دە الداپ-سۋلاپ وبلىس اسىرىپ جىبەرەيىك پە؟

– وسى سەنىڭ الداۋىڭ دا, سۋلا­ۋىڭ دا بىتپەيدى. ۇستىڭنەن قىر­عىن ارىز تۇسسە دە قويمايسىڭ... تيىس­پەڭدەر, – دەپ ەسەن ناۋشاەۆيچ مادە­نيەت ءبولىمىنىڭ باستىعىن تاپاپ تاستارداي بولدى. – قازان-وشاق با­سىندا ءجۇرسىن.

– جاسەننىڭ جۇبايى كىم دەسە, قاي­سىسىن كورسەتەمىز؟ ءاليمانى ما, ءباتيدى مە؟ قينايتىنى وسى عوي.

– ءاي, سەندەر دە. ەكى-ءۇش ساعاتتا ءبى­تىپ كەتەتىن قوناقاسى ەمەس پە؟ كوسى­لىپ سالىپ وتىرار دەيمىسىڭ. ات­تانىپ كەتەر. ول جاعىن وزىمە قال­دىرىڭدار.

ماجىلىسكە قاتىسقاندار تاڭ اتا تا­راستى.

ەرتەڭىنە ءتۇس اۋا گۋرەۆ تۇستان اس­پان­دى گۇرىلگە تولتىرىپ, ەكى-ءۇش تىك­ۇشاق قىزىلقامىس اۋدانىنا كەپ قونعان.

تۇسكە تامان سالىنىپ بىتكەن تاق­تاي جولمەن تاعالى اتتاي تىق-تىق باسقان وڭشەڭ باسشى كلۋبقا بەت العان. پيونەرلەر قىزىل گالس­­­­تۋگى جەلبىرەپ قاق جارىلىپ كۇ­لىمدەپ تۇردى. اۋدان­نىڭ «اق جاي­ناق» ءانسامبلىنىڭ ءانشى قىز­دا­رى ءار قوناققا ءيىلىپ گۇل ۇسىنعان. گەن­نادي ۆاسيلەۆيچ ەرەكشە ريزا كوڭىلدە وڭ قولىن كوتەرىپ, ەسىك كوزىندە اقتارىلىپ تۇرعان كا­رى-جاسقا قوشەمەت بىلدىرگەن. ءسال توقتاپ, اينالاسىنا نازار تىكتەپ, قاسىن قارا قۇستىڭ قاناتىنداي قاعىپ-قاعىپ جىبەردى دە ىشكە ەندى.

سىر مەن اكتىڭ ءيسى قولقانى قاپ­قانمەن كلۋب جاڭارىپ قالعان. تە­رەزە قىرىق جاماۋلى شىنىدان قۇتىلىپتى. شالقالاپ جاتقان ورىندىقتار سۇرە شەگەنىڭ كۇشىمەن ەڭسە كوتەرىپتى.

جيىن جاراسىم تاۋىپ جۇرە بەردى. مىنبەگە مىنگەن كولبين ءوزى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولسىن, ءتىپتى سايلانباسا دا اۋداننىڭ بارلىق جولىنا اسفالت توسە­تەتىنىن, تازا اۋىز سۋدى جەتەلەپ اكەلدىرەتىنىن, ءار ءۇي وتىنعا ەن­دىگى جەردە گاز پايدالاناتىنىن تىزبەلەپ وتكەن.

– اپىر-اي, جولسىز يت قورلىق كورىپ وتىرعانىمىزدى سەزگەن-اۋ.

– قۇدىقتىڭ كەرمەك سۋىن ءىشىپ, ءىشىمىز ءىرىپ كەتكەنىن قايدان ءبىلدى دەسەڭشى.

– بىلمەي ەندى. كوڭىرسىتىپ قي مەن تەزەك جاعىپ وتىرعانىمىزدى دا سەزگەن عوي. ءاي, سابازىڭ, تۋساڭ تۋ! اكەڭ جاساماعان جاقسىلىقتى جاسايىن دەپ تۇر عوي.

– دەپۋتات جاسايىق!

– ال, قولدايىق!

– قۇتقارۋشىنىڭ ءوزى كەلگەن ەكەن.

جوعارى ورلەۋ ۇستىندە جيىن اياقتالا بەرگەن. كورشى اۋداننان جەتكىزىلگەن قاريا اقساقالى ءوڭىرىن جاۋىپ, باتانى باستاپ كەتتى.

قازاقشا-ورىسشا بەرىلگەن با­تا­نىڭ ءوزى جارتى باياندامادان كەم سوققان جوق. بەت سيپاۋعا ءازىر تۇر­عان جۇرت جايىلعان الاقانىنا قاراي-قاراي جالىعا باستاعاندا: – ءبىز­دىڭ اۋدان­نان ءجۇز پايىز داۋىس الىپ, دەپۋتات اتاناسىز. ءسىزدى سىيلايتىنىمىز سونداي, كارى-جاسىمىز بىردەي كولباقا دەپ اتايمىز. بۇل كولبين اقا دەگەنىمىز, – دەپ دەمى جەتپەي تۇنشىعىپ بارىپ اياقتادى.

گەننادي ۆاسيلەۆيچ مىنا ىل­تي­پاتقا ءتانتى بوپ, كوز جيەگى قىزار­دى. ايعىر ءۇيىر توپتىڭ ورتاسىندا سىرتقا بەتتەگەن...

جاسەن تورىنە وزعان ساتتە دە كول­­بين وسى ريزا كەيىپتەن ايىعا الما­عان. قاراپايىم قازاق ىشىندە سۇيكى­مى مول ەكەن-اۋ. اۋىزدارىن اشسا اسقا­زاندارى كورىنىپ تۇرعان جوق پا؟ كە­شەگى جەلتوقسان شاتا­عىنان كەيىن الاڭ كوڭىلدە جۇرەتىن. بۇگىن ءبىر كوركەم سا­بىر تاپقانداي. ەلگە سەنىم ارتۋ كەرەك ەكەن دەپ بەكى­گەن ىشتەي. بۇلاردىڭ جوعا­رى جاقتا جۇرگەندەرىنە ەمەس. ولار­دىڭ وينامالىسى, ويىنشىسى كوپ...

– جاسەن ەڭ وزات شوپانىمىز. ءجۇز ساۋلىقتان ءجۇز وتىز ەكى قوزى الدى. كەلەسى جىلعى جوسپارى ودان دا كوپ, – دەپ داستارقان ۇستىندە رايكوم حاتشىسى ءسوز باستاعان, – جۇ­بايى جانىندا وتىرعان ءاليما حانىم.

– مىنە, ناعىز ەڭبەك ەرلەرى, – دەپ­ كولبين دە ءىلتيپاتتان كەندە­ قىل­مادى. – تۋرا قالاداعىداي تۇر­مىس. ءبارى بار, باقۋاتتى. قازاق جاس­تارى سىزدەردەن ءتالىم الىپ, مال باقسىن. قالادا كوشە كەزگەننەن نە تابادى. ابىروي دا, اتاق تا اۋىلدا.

– وتە دۇرىس ايتاسىز.

– اتاكاسىپتەن ارتىعى بار ما؟

– قالاداعى وكپە جەيدى, اۋىل­داعى قۇيرىق اسايدى. مىنە, تابىل­عان اقىل, – دەپ قوشەمەتشىل توپ يىق قومداسىپ وڭباي جاتتى.

– ءاليما حانىم قانداي كورىكتى. وتە جاراستىقتى سەميا.

– گەننادي ۆاسيلەۆيچ ءاليما قالادا تۋىپ وسسە دە, اۋىلدىڭ داۋ­لە­تىن كوتەرەمىن دەپ كەلگەننىڭ ءبىرى. ءوزىڭىز ايتقانداي جاستارعا ناعىز ۇلگى.

– قوي باعۋ, تولدەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگى قوجايىننان كەم بولماس. بيىل ءاليما حانىمدى ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنە ۇسىنىڭدار. ءوزىم قولدايمىن. بۇل جەر نە دەپ اتالادى؟ ەرتەڭ الما­تىعا بارعان سوڭ...

وردەندى ەستىگەندە قۇلاقتارى قاي­شى­لانىپ, توبە قۇيقالارى جىبىرلاپ كەتكەن توپ تىم-تىرىس قالعان. مويىن­­دارىن ىشكە تارتىپ, ءبىر-بىرىنە قاراستى.

– ازىرگە اتى جوق. ەگەر ءسىز قار­سى بولماساڭىز, وسى جەردى «كول­بين ۋچاس­توك» دەپ اتايىق, – دەپ ءشاي­ قۇيىپ وتىرعان ءاليما تاپ-تازا ورىس تىلىندە تاتتىلەپ قويىپ قال­سىن. قۇمىرسقا بەلىن كوتەرىپ, قوزى قۇيرىعىن ءبىر قوزعاپ سالدى.

– وتە دۇرىس!

– اۋزىڭنان اينالايىن!

– ەرتەڭ-اق كارتاعا سالامىز.

– «كولبين ۋچاستوك» جاساسىن!

– ات تابا الماي قينالىپ ءجۇر ەدىك. قاتىپ كەتتى!

كولبين لەكىتە ك ۇلىپ, باس شايقا­عا­­نىمەن قاسى تاعى دا قاراقۇستىڭ قانا­تىنداي قاعىلىپ, كوز جيەگى قىزارعان.

– ال ءاليما وسىنىڭ قۇرمەتىنە ءبىر ءان سال. «اق جايناقتى» اۋەلەت!

– جاسەن ەكەۋىڭ مىنگەسىپ ايتىڭ­دار, – دەيدى ەسىك كوزىندە قارنىن قۇ­شاق­تاپ وتىرعان كەڭشار ديرەكتورى.

– بىرلەسىپ دە!

ەسەن ناۋشاەۆيچ الگىنىڭ سانىنان وڭدىرماي شىمشىعان. – قۇيىسقانعا قىستىرىلىپ... ال, باستا!

...مەن كەلگەندە اق جايناق

ءشايى ورامال بەل بايلاپ,

ءجۇرسىڭ بە الدە توي تويلاپ, توي تويلاپ...

جاسەن مەن ءاليمانىڭ داۋسى­ ورىستە جاڭا تابىسقان ساۋلىق پەن قوزىنىڭ ۇنىندەي بوپ ءورىلىپ شىق­قان. كەشكى سامال ءاندى الىسقا ءسىڭى­رىپ جاتتى.

– جەڭەشە-اۋ, ايدىڭ-كۇننىڭ اما­نىندا اعامىزدى قولدى عىپ الدىڭ با؟ – دەيدى ءبىر قاينىسى كولەڭ­كەدە وتىرعان باتيگە كەپ.­ – كولبيننىڭ ءوزى باقىتتى بولىڭ­دار, دەپ بەت سيپاپ جىبەرىپتى. باي­­­عازىسىنا وردەن بەرەتىن كورى­نەدى. رەسپۋبليكانىڭ بىلدەي باس­شى­سىنىڭ ءار ءسوزى حاتتالىپ قاعازعا تۇ­سەدى. بولمايدى ەندى. اعامىز اق جاي­ناعىن تاپتى.

سىقىلىق اتقان نەمە ونسىزدا ارەڭ وتىرعاندا... ورە تۇرەگەلىپ تورگى بولمەگە ۇمتىلعان.

ەسىك كوزىندە تۇرعان سىپتىعىر­داي ەكى جىگىت جولىن بوگەدى.

– كىمسىز؟

– وسى ءۇيدىڭ قاتىنىمىن.

– پروتوكول بويىنشا جۇبايى ءۇي يەسىنىڭ جانىندا وتىر.

– ەسىمىڭىز؟

– ءباتي.

– ەندەشە ءسىز قازان-وشاقتىڭ قا­سىن­دا ءجۇرۋىڭىز كەرەك, – دەسىن ءبىرى قو­لىنداعى قاعازىن ءارلى-بەرلى اقتارىپ. – مۇندا ءسىزدى جا­سەن اعامىزدىڭ قايىناپاسى دەپ كور­سەتكەن. ال اسا قۇرمەتتى قوناق وتىر­عان جەرگە اعايىن­دارعا كىرۋگە تىيىم سالىنعان. داۋىس كوتەرمەڭىز. ايتپەسە...

– ءما, ساعان بەزگەلدەك!

قولىنان جەتەكتەگەندەي عىپ اۋلا­عا شىعارىپ جىبەرگەن.

قىسى-جازى ازاپتى بۇل ارقا­لايدى دا وردەندى ءاليما الادى. ءشايدى دا سول قۇيىپ, بار قۇرمەتكە بولە­نەدى. ءتىپتى مۇنى ءوز ەسىگىنەن سىعالاتار ەمەس. جۇزقارا بايى­مەن يىق ءتۇيىستىرىپ وتىر­عان شىعار, قوزى قۇيرىعىن تاقاپ. ۇلكەن كىسىنىڭ باتاسىن مالدانىپ, جا­سەنگە باسىپ ءتيىپ الار. بۇل سوندا وسى ەكەۋىنىڭ وتىن جاعىپ, ك ۇلىن كو­سەپ جۇرە مە؟ قايىناپا اتانىپ! كور­سە­تەيىن ەندەشە! اتاۋكەرەلەرىڭدى ىشكىزەيىن!

اۋلا ىشىندە قاراڭ-قۇراڭ كىسى كورىن­بەدى. بوربايلاپ كەپ وشاقتا لاۋلاپ جانىپ جاتقان وتقا جۇگىنىپ وتى­را قالعان. رەزەڭكە باۋى بوساپ كەت­كەن دامبالىن سىپىرىپ جىبەرگەنى سول ەدى... شار ەتكىزىپ... دولىلىق قىس­قان­دا شىداتا ما, الىسقا شاپشىدى. سەبە­لەگەن ءزار تاۋسىلىپ بىتسە ەكەن-اۋ. تە­زەك شوعى از-كەم كۇل كوتەردى دە, سونە بەر­دى...

– قوناقتار جۇرگەلى جاتىر. تەز اس تۇسىرىڭدەر, – دەگەن حاباردا كە­شىكپەي جەتكەن. اناداي جەردە تۇرعان ەكى-ءۇش تىكۇشاقتىڭ قاناتى جەلديىرمەندەي اينالا باستاپتى.

– ەت اكەلىڭدەر! بىرەر ساعاتتان سوڭ گەننادي ۆاسيلەۆيچ الماتى­عا ۇشادى.

– ويباي, وشاقتا وت جوق. ەت ءالى پىسپەپتى. تاستاي. قامىر سالىنبا­عان. ەندى قايتتىك؟

– وت قايدا؟

– بىرەۋ سۋ قۇيىپ كەتكەن سياقتى. شىلقىپ جاتىر.

– سۋى نەسى؟

– مانا ءباتي جۇگىنىپ كەپ... كوزىم شالعان. ءاي, وتىرىسى جامان ەدى.

– نە دەيدى؟

– قۇرىدىق! تاپ-تازا ماسقارا!

گەننادي ۆاسيلەۆيچ ەت جەمەي اتتانعان.

اقىرى كولبينگە جەر اتى بۇ­يىر­مادى. قۇرداستارى ازىلدەپ ايتسا دا, بارا-بارا قۇلاققا ءسىڭىستى بوپ, سول ۋچاستوك ء«باتي سيگەن» اتا­نىپ كەتكەن. قايدا باراسىڭ, قاي­دان كەلەسىڭ دەسە... انە! كەيدە قى­زىعا قارايسىڭ. جارىقتىق سول شە­شەمىزدىڭ باعىن ايتساڭشى! ايت­پەسە كىم قاي جەرگە شاپتىرماي جاتىر...

 راحىمجان وتارباەۆ

سوڭعى جاڭالىقتار