كەشە وسكەمەندە ۇيىمداستىرىلعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى كاسىپكەرلەردىڭ «تۋعان جەر» فورۋمىندا پرەزيدەنت ەرەكشە اتاپ وتكەن تۋعان جەرىن جۇرەگىنىڭ تۇبىندە ايالاعان, وسكەن-ونگەن مەكەنىن وركەندەتۋگە ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋعا ءازىر جاندار باس قوسىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى. جوسپارلارىمەن ءبولىستى. وبلىس ورتالىعىنداعى جەكپە-جەك سارايىندا وتكەن القالى جيىنعا وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جەتەكشىلەرى, مەتسەناتتار, دەمەۋشىلەر, سپورت پەن مادەنيەت سالاسىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, رەسپۋبليكالىق باق باسشىلارى مەن مەكتەپ ديرەكتورلارى قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى جاريالانعاننان كەيىن كوپ ۋاقىت وتپەي شىعىس قازاقستاندا بەسجىلدىق كەشەندى باعدارلاما ازىرلەنىپ, وعان 61 جوبا ەنگەنى بەلگىلى. وڭىرلىك باعدارلامانى دايىنداۋعا جانە جۇزەگە اسىرۋعا وبلىستاعى ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى مەن ءار سالاداعى ساراپشىلار جۇمىلدىرىلعانىن ايتا كەتەيىك. باعدارلاما اياسىندا تامىرلى تاريحىمىز بەن مايەكتى مادەنيەتىمىزدى تانۋعا, ءبىلىم مەن عىلىمدى ورىستەتۋگە, وڭىردەگى تاريحي-مادەني قۇندىلىقتاردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا ايرىقشا دەن قويىلىپ وتىر. تاعدىر تالايىمەن قازاقتىڭ دارحان دالاسىنا كەلىپ, كەڭپەيىل حالقىمىزدىڭ قامقورلىعىنا بولەنىپ, بۇگىندە ايماعىمىزدا تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتقان وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءداستۇرى مەن ءتىلىن, ءدىلىن ساقتاپ, دامىتۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالماعان. وبلىستا ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. وسى ورايدا مۇعالىمدەردىڭ تىلدىك بىلىكتىلىگى مەن وقىتۋ ادىستەمەسىن كەمبريدجدىك جۇيە بويىنشا جەتىلدىرۋ كۋرستارى وتكىزىلىپ, وعان شەت ءتىلىن تىكەلەي ۇيرەتۋشىلەر شاقىرىلدى, بىرىڭعاي وقۋلىقتار ساتىپ الىندى, پەداگوگتاردى ماتەريالدىق تۇرعىدان قولداۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ال «بىلىكتى مامان» جوباسى اياسىندا وڭىردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءھام مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ باسقا ەلگە كەتۋىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىل وبلىستىق بيۋدجەتتەن 200 ءبىلىم گرانتى ءۇشىن 50,8 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. مۇنىڭ ناتيجەسى قازىردىڭ وزىندە بايقالا باستادى. بىلتىر شىعىس قازاقستاننان 1800 مەكتەپ ءبىتىرۋشى شەتەلگە وقۋعا كەتسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 890-دى قۇراپ, ەكى ەسەگە دەيىن ازايىپ وتىر. بۇل تاراپتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاپپاق.
بەس جىلدىق باعدارلامانىڭ بەرەرى مول
ەلباسى ءوزىنىڭ ەلدى رۋحاني جاڭعىرۋعا شاقىرعان تولعامىندا «جەرگىلىكتى بيلىك «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جيناقىلىقپەن جانە جۇيەلىلىكپەن قولعا الۋعا ءتيىس», دەگەن ەدى. شىعىس قازاقستاننىڭ وسىناۋ ماڭىزدى ىسكە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىن قىسقا مەرزىم ىشىندە 5 جىلدىق اۋقىمدى باعدارلاما ازىرلەپ, وعان 21 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى باعىتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىنان-اق اڭعارۋعا بولاتىن سەكىلدى. وبلىستا «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە جەرگىلىكتى مەتسەناتتار مەن كاسىپكەرلەردىڭ دەمەۋىمەن قۇنى 5,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 929 الەۋمەتتىك جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك ايماقتاعى ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى «پارىز» قورى ارقىلى قوسىمشا 4,8 ميلليارد تەڭگە قارجى بولگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قۇنى 11,3 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 419 جوبا (ونىڭ 277-ءسى وبلىستاعى مەكتەپتەردى جاڭا قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاۋعا باعىتتالعان) ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل رەتتە «مەنىڭ مەكتەبىم» جوباسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. جوبا شەڭبەرىندە وڭىردەگى ءبىلىم وردالارىنىڭ حيميا, فيزيكا, بيولوگيا جانە روبوتتى تەحنيكا سىنىپتارىن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وسى ماقساتتا ايماقتاعى تاربيە وشاقتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى تولىق ساراپتاۋدان وتكىزىلىپ, بۇگىندە وبلىستاعى 277 تولىق كومپلەكتىلى مەكتەپتىڭ 425 كابينەتىنە (38 فيزيكا, 37 حيميا, 78 بيولوگيا جانە 272 روبوتتى تەحنيكا سىنىپتارى) جاڭا, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردىڭ قاجەتتىلىگى انىقتالىپتى. ماسەلەن, ءبىر عانا فيزيكا كابينەتىن جابدىقتاۋ ءۇشىن شامامەن 7,1, حيميا كابينەتىنە 6,6, بيولوگيا كابينەتىنە 5,8 جانە روبوتتى تەحنيكا كابينەتتەرىنە 6,8 ميلليون تەڭگە قاراجات كەرەك ەكەن. تۇتاستاي العاندا, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مەن روبوتتى تەحنيكا كابينەتتەرىن جاساقتاۋعا 2,8 ميلليارد تەڭگە قاراجات قاجەت. جالپى, 2018 جىلى وبلىستا روبوتتى تەحنيكا كابينەتتەرىن اشۋ ءۇشىن 1,8 ميلليارد, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى كابينەتتەرىن جاراقتاۋعا 800 ميلليون تەڭگە تارتۋ جوسپارلانعان. فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ وڭىردە ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى زور قارقىنمەن باستاۋ الىپ, باعدارلاما اياسىندا «تۋعان جەر» دەپ اتالاتىن تاماشا جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. وڭىردەگى ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سپورت سالاسىنا اركەز ەرەكشە كوڭىل بولەدى. بۇل رەتتە وسكەمەندە سالىنعان وڭالتۋ ورتالىعى مەن «نۇرلى جول» ساياباعىن, ءدالىزى كەڭەيتىلگەن سپورت سارايى مەن زىريان, ريددەر قالالارىنداعى سپورت مودۋلدەرىنىڭ قۇرىلىسىن, وبلىستاعى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتىلعانىن ايتۋعا بولادى. «ايماقتاعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى دە بۇل ىستەن قالىس قالىپ وتىرعان جوق. اۋدان, اۋىلدارداعى كاسىپكەرلەردىڭ ءىرى كاسىپورىندار سەكىلدى قوماقتى كىرىسى بولماسا دا, تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن تۋعان مەكەنىن جاڭعىرتۋعا جۇمساپ جاتقانى قۋانتادى. ولار ءوز قاراجاتتارىن بالاباقشا سالۋعا, الەۋمەتتىك نىسانداردى جاڭا قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاۋعا, اۋىلداردى اباتتاندىرۋعا, حالىقتىڭ وسال توبىنا جاردەمدەسۋگە باعىتتاپ جاتىر. ءبىز وسى ازاماتتاردى ۇلگى ەتۋگە ءتيىسپىز», دەگەن د.احمەتوۆ بۇگىننەن باستاپ وبلىستا «مەنىڭ مەكتەبىم» جوباسى باستاۋ العانىن جاريالاپ, وڭىردەگى كاسىپكەرلەر مەن تۋعان ەلىنە, تۋعان جەرىنە بەيجاي قارامايتىن بارشا ازاماتتاردى وسى يگى شاراعا بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىردى.
الىستا جۇرسە دە, اۋىلىن ۇمىتپاعان ازاماتتار
ەلباسى ءجيى ايتىپ جۇرەتىن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا وڭىردە بىرنەشە جىلدان بەرى جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىنىپ, بىرقاتار جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. تەك قانا 2016-2017 جىلدارى وبلىستا 9 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجىعا 90 الەۋمەتتىك نىسان جوندەۋدەن ءوتىپتى. «قازتسينك» جشس 211 ميلليون تەڭگەگە وسكەمەندەگى مەديتسينالىق وڭالتۋ ورتالىعىن, «كاز مينەرالس» توبى 531 ميلليون تەڭگەگە سەمەيدەگى سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتى, «تيتان ماگني كومبيناتى» اق 646 ميلليون تەڭگەگە مەديتسينالىق ورتالىق سالىپ, «پوليمەتالل» اق جارما اۋدانىنىڭ اۋەزوۆ كەنتىندە 240 ميلليون تەڭگەگە «اققۋ» بالاباقشاسىن تولىقتاي قايتا قالپىنا كەلتىرىپ بەرگەن بولاتىن. ىرگەلى ءوندىرىس ورىندارىنان بولەك ايماقتا تۋعان جەرگە جاناشىر ازاماتتار قاتارى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, زايسان اۋدانىنىڭ قاراتال اۋىلىندا تۇراتىن كاسىپكەر باقىتگۇل بايمۇحانبەتوۆا 2010 جىلى «بالاپان» باعدارلاماسىمەن 35 ورىندىق «ازامات» اتتى بالاباقشا اشىپ, 10 ادامدى جۇمىسپەن قامتىسا, شەمونايحا اۋدانىنداعى «كامىشينسكوە» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ۆلاديمير اكۋلوۆ ەكى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ امبۋلاتورياسى, مەكتەبى مەن مادەنيەت ءۇيىن تولىقتاي قامقورلىعىنا الىپتى. سەمەيدەگى «Tandem Trade Company» جشس ديرەكتورى ارمان ماشيموۆ ءۇش ايدىڭ ىشىندە شىعىس اۋىلىنداعى ءوزى وقىعان مەكتەبى جانىنان فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول الاڭدارى مەن جۇگىرۋ جولاعىن سالىپ بەرىپتى. كۇرشىم اۋدانىنىڭ قالجىر اۋىلىنىڭ تۋماسى, الماتىداعى «اسمەد» مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, دارىگەرلەر مەن پروۆيزورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى جاقسىباي بيجىگىتوۆ سوڭعى بىرنەشە جىل كولەمىندە قالجىر, يگىلىك جانە مارقاكول اۋىلدارىنا تۇراقتى تۇردە كومەك كورسەتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان ەكەن. بۇگىندە الاتاۋدىڭ باۋرايىندا تۇرسا دا التايداعى اعايىندارىن ءبىر ءسات ەستەن شىعارمايتىن ەل اعاسى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىندا قالجىر اۋىلىندا باقىتبەك ماناپوۆپەن بىرلەسىپ بوزداقتارعا, سوعىستان ورالماعان ازاماتتارعا ارناپ ۇزىن سانى 365 كىسىنىڭ اتى جازىلعان مەموريال اشىپتى. وسى اۋىلداعى مەشىتتىڭ يمامىنا كولىك تارتۋ ەتىپ, جاڭا ءۇي ساتىپ الىپ بەرىپتى. بىرنەشە جىل قاتارىنان ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان وقۋشىلاردىڭ بارلىعىنا وقۋ قۇرالدارى بار سومكە سىيلاپ, جاڭا جىلدا مەكتەپتىڭ بارلىق وقۋشىلارىنا كۇلەك تاراتىپ, كوپ بالالى جانە جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ ۇزدىك وقىعان بالالارىنا شاكىرتاقى تاعايىنداپتى. اق حالاتتى ابزال جان قالجىر اۋىلىمەن عانا شەكتەلمەي اتا-باباسىنىڭ مەكەنى يگىلىك اۋىلىن دا قامقورلىققا الىپ, ءار ۇيگە قۇدىق ورناتىپ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەمدەسىپتى. اۋىلداعى توبەسى قۇلاپ تۇرعان مەديتسينالىق پۋنكتتى 2 جارىم ميلليون تەڭگە قارجىسىن شىعارىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, اۋىل كوشەلەرىنە باعانا ورناتىپ, جارىق تارتىپ بەرىپتى. وسىنداعى مەكتەپتىڭ كومپيۋتەرلەرى مەن پارتالارىن جاڭارتۋعا جاردەمدەسىپ, مۋزىكالىق اپپارات سىيعا تارتىپتى. سونىمەن قاتار بۇرىنعى تەرەكتى, قازىرگى مارقاكول اۋىلىندا كوپ جىل قاراۋسىز تۇرعان عيماراتتى قاتىمحانا ءۇشىن ساتىپ الىپ, جەرلەستەرىنىڭ يگىلىگىنە ۇسىنىپتى. «اۋىلدان شىققان بالا ەدىم. ءوز اۋىلىمدى ۇمىتقانىم, الىستاپ كەتكەنىم جاراماس دەپ جەرلەستەرىمە قولدان كەلگەن كومەگىمىزدى كورسەتىپ جۇرگەن جايىم بار. اسىپ-تاسىپ جاتقان بايلىعىم دا جوق. مەنىكى ءبىزدى وسىنداي دارەجەگە جەتكىزگەن تۋعان جەر الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزدى وتەۋ. ءبىز ۇلكەندەر وزىمىزدەن, ەلدەن, جەردەن ۇيالىپ وسىنداي قادامدارعا بارىپ جاتىرمىز. مەنىڭ تىلەگىم, بۇل ىسكە جاستار جاعى دا كوبىرەك اتسالىسسا دەپ ويلايمىن», دەيدى كۇرشىم اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
وسكەمەندەگى فورۋمعا الماتىدان الىپ-ۇشىپ جەتكەن اتىمتاي جومارت ازامات القالى جيىندا جوعارىدا اتتارى اتالعان باقىتگۇل بايمۇحانبەتوۆا, ۆلاديمير اكۋلوۆ, ارمان ماشيموۆتارمەن بىرگە ءسوز الىپ, وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «مەنىڭ مەكتەبىم» اكتسياسىن قولدايتىندىعىن جەتكىزىپ, ءوز اۋىلىنداعى روبوتتى تەحنيكا كابينەتىن جابدىقتاۋعا 2 جارىم ميلليون تەڭگە بولەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار جاقسىباي بيجىگىتوۆ ءوزىنىڭ ۇلى شىڭعىس وسىدان ءۇش كۇن بۇرىن مارقاكول اۋىلىندا روبوتتى تەحنيكا كابينەتىن اشىپ, اكتسياعا ءبىرىنشى بولىپ ءۇن قاتقانىن ايتتى.
ءبىر كۇندە 2 ميلليارد تەڭگە جينالدى
وسكەمەندە وتكەن فورۋمنىڭ ءبىر وزگەشەلىگى, جيىن كەزىندە زالدا اۋكتسيون ۇيىمداستىرىلىپ, وبلىستىڭ قالالارى مەن اۋداندارىنان كەلگەن كاسىپكەرلەر مەن قاراپايىم ازاماتتار ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «مەنىڭ مەكتەبىم» اكتسياسىنا ۇلەس قوساتىندىعىن جۇرتشىلىق الدىندا جاريا ەتىپ, قانشا قارجى بولەتىندىگىنە دەيىن ايتىپ بەردى. ماسەلەن, سەمەيلىك كاسىپكەر, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اسەمحان دوسقۇجانوۆ اتالعان اكتسياعا 50 ميلليون تەڭگە قوساتىنىن, تارباعاتاي اۋدانىنىڭ تۋماسى, بۇگىندە الماتىدا تۇراتىن دۋلات تاستەكەەۆ كىندىك كەسكەن اۋدانىنا 50 ميلليون تەڭگە, ونىڭ 10 ميلليونىن «مەنىڭ مەكتەبىم» اكتسياسىنا اۋداراتىنىن ايتتى. زايسان اۋدانى – 19, اباي اۋدانى – 5, كاتونقاراعاي مەن ءۇرجار اۋدانى – 4, گلۋبوكوە اۋدانى – 5 جانە ۇلان اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى 23 ميلليون تەڭگە بەرۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن سول جەردە مالىمدەدى. شارا سوڭىنا قاراي وڭىردەگى ءۇش ءىرى كاسىپورىن «كازتسينك», KazMinerals جانە باقىرشىق تاۋ-كەن كومبيناتى ارقايسىسى اكتسياعا 300 ميلليون تەڭگەدەن قارجى اۋدارۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن حابارلاعاندا زال تولى كورەرمەن دۋىلداتا قول سوقتى. وسىلايشا وبلىس اكىمى ءوڭىر مەكتەپتەرىن جاڭا كابينەتتەرمەن جاراقتاۋعا قاجەت دەگەن 2,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ 2 273 605 000 تەڭگەسى ءبىر-اق كۇندە جينالدى. ەندى بۇل قارجى جەرگىلىكتى «پارىز» قايىرىمدىلىق قورىنا اۋدارىلىپ, وبلىستىڭ بارلىق مەكتەپتەرى زاماناۋي فيزيكا, حيميا, بيولوگيا جانە روبوتتى تەحنيكا كابينەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
ءتورت ساعاتقا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلعان تاعىلىمدى شارا بارىسىندا «جىگىتتەر» كۆارتەتى, «رينگو» توبى, تولقىن زابيروۆا, رەسەيدەن ارنايى كەلگەن تۋرەتسكي حورى ونەر كورسەتتى. كاسىپكەرلەر فورۋمى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆانىڭ اۋەزدى اندەرىمەن تۇيىندەلدى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن
