بەلگىلى قۇقىقتانۋشى, پروفەسسور س.ۋدارتسەۆتىڭ بۇل پىكىرىندە اسىرا سىلتەۋشىلىك جوق. بۇعان تۇسىنىك بەرىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. قازاقستان ءۇشىن سىن ساعاتى تۋعان شاقتا, رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىزدىگى قالىپتاسا باستاعان كۇردەلى كەزەڭدە, سۇلتان سارتاەۆ ەشقانداي قيىنشىلىقتارمەن ەسەپتەسپەي, ءتىپتى بۇل ارەكەتتەرىنىڭ اقىرى قاتەرلى بولىپ شىعۋ ىقتيمالدىعىنا قاراماستان سۋىرىلىپ العا شىقتى. قاتەرلى دەپ وتىرعانىمىز, سول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ توتاليتارلىق ماشيناسىنىڭ حالىق اعارتۋشىلارى مەن گۋمانيستەرگە, شامادان تىس بەلسەندى ازاماتتارعا كوزقاراسى تەرىستەۋ ەدى. مىنە, وسىنداي كۇردەلى جاعداياتتارعا قاراماستان ول ءوزىنىڭ حالقى, وتانى الدىنداعى ازاماتتىق جانە پاتريوتتىق پارىزىن تولىعىنان ورىنداپ شىقتى.
ءبىرىنشى كەزەكتەگى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋگە بەلسەندى تۇردە قاتىسا ءجۇرىپ, سۇلتان سارتاي ۇلى ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكامىزدى الەۋمەتتىك-ساياسي ماڭىزى بار زاڭ جوبالارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا «تىلدەر تۋرالى» زاڭنىڭ, «قازاق سسر-نىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى» دەكلاراتسيانىڭ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا پرەزيدەنت قىزمەتىن تاعايىنداۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى» زاڭنىڭ اۆتورلارى قاتارىندا اتالىپ, 1993 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىن, «جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار تۋرالى», «ميگراتسيا تۋرالى» زاڭ جوبالارىن جاسايتىن جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىنا ەندى. وسى قۇجاتتاردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەگەمەندى جانە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ءارى قاراي دامۋىنا سارا جول اشتى.
وسى ايتىلعانداردىڭ ءبارى سۇلتان سارتاەۆتىڭ ساياسي, قوعامدىق جانە عىلىمي قايراتكەر تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ۇلان-عايىر ۇلەسى سانالىپ, ونىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي بەينەسى مەن ءرولىن ايقارا اشۋعا جەتكىلىكتى سەكىلدى ەدى. بىراق ولاي ەمەس. مەنىڭ پىكىرىمشە, وكىنىشكە قاراي, س.سارتاەۆتىڭ وتانى مەن حالقىنىڭ الدىنداعى ەرەن ەڭبەگى وي تارازىسىنان وتكىزىلىپ, لايىقتى باعاسىن الا الماي ءجۇر. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى داۋىرىندە مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا سويلەگەن ساليقالى سوزدەرى مەن مازمۇندى باياندامالارى, اتاپ ايتقاندا: مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك, تىلدەردىڭ مارتەبەسى, پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدى تاعايىنداۋ, باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى, پارلامەنتاريزم, قازاق ءپاتريوتيزمى مەن ينتەرناتسيوناليزمى, وسكەلەڭ ۇرپاققا وتانسۇيگىشتىك تاربيە بەرۋ, قازاق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ جانە ت.ب. جونىندەگى بايىپتى باياندامالارى مەن سوزدەرى تالدانىپ, باعالانىپ بولعان جوق. «بۇلار ونىڭ ءوزىن عانا ەمەس, بۇتىندەي قازاق حالقىن جاڭا بيىككە كوتەردى».
ونىڭ بيىك مىنبەردەن ايتقان سوزدەرى مەن ويلارى جاڭا تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتتىلىگىن قۇرۋ مەن دامىتۋ يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن كورسەتەتىن كومپاس ىسپەتتى. سۇلتان سارتاي ۇلىنىڭ سوزدەرى مەن پايىمداۋلارى زامان تالابىمەن قابىسىپ, قازاقستاندىق قوعامنىڭ ەڭ قالىڭ قاتپارلارىندا قولداۋ تاۋىپ جاتادى. ادەتتە, عالىمنىڭ وي-تولعانىستارى ءاربىر قازاقستاندىق ازاماتتىڭ جۇرەگىندە قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىنا دەگەن بەرىك سەنىم مەن ۇلكەن ءۇمىت وتىن لاۋلاتادى. سارتاەۆ ءسوزىنىڭ سيقىرلى كۇشى – ونىڭ ايتقاندارى مەن يدەيالارى كوپ ۇزاماي جۇزەگە اسىپ جاتادى, بۇگىنگى تاڭدا ەرەكشە ومىرشەڭدىك دەڭگەيىمەن سيپاتتالىپ وتىر. مەنىڭشە, بۇل عالىمنىڭ تەرەڭ فيلوسوفياسىنىڭ جۇزەگە اسۋ پروتسەسى, ء«سوز جارتىلاي سويلەگەن ادامدىكى بولسا, جارتىلاي ونى تىڭداعان كىسىنىكى» دەگەن حالىق دانالىعىنىڭ ىشكى ءمان-مازمۇنىن بىلدىرگەندەي.
ءسوز بەن تىڭداۋ, شەشەن مەن اۋديتوريا بىرلەستىگى, جاقىندىعى, سيمبيوزى سۇلتان سارتاەۆتىڭ ءىس-ارەكەتىندەگى كىرشىكسىز تازا پاتريوتتىق پەن ازاماتتىق سەزىممەن حالقىنا رياسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن-ۇلگىسى, شەشەننىڭ ءسوزى مەن ويلارى حالىقتىڭ ءۇمىت-ارمانىمەن استاسىپ جاتادى. ءسوزدىڭ قۇدىرەتى, سيقىرلى كۇشىنىڭ اتامزاماننان دارىپتەلىپ كەلە جاتقاندىعى وركەنيەتتى ەلدەر دامۋىنىڭ تاريحىنان ءمالىم. سوناۋ انتيكالىق مادەنيەت ءداۋىرىنىڭ وزىندە-اق ەرتەدەگى دانىشپاندار كوپشىلىك الدىندا ايتىلعان ءسوزدى جوعارى باعالاي كەلىپ, «سوزبەن كۇن كوزىنىڭ قوزعالىسىن توقتاتۋعا بولادى, سوزبەن قالالاردى الۋعا بولادى» – دەگەن بەرىك قاعيداتتى ۇستانىپ كەلگەن. وسى ءبىر «قۇدايدىڭ ۇشقىنى» سانالعان ء«سوز دارىندىلىعى» ونەرىن ءتاڭىرىمىز بەن تابيعات انامىز سۇلتان سارتاي ۇلىنا ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن. شەشەن-بايانداماشىنى تىڭداعان زامانداستاردىڭ: «سارتاەۆتىڭ ءسوزى – پارلامەنتتىڭ ءسانى, حالىقتىڭ ءۇنى» دەپ باعالاۋى كەزدەيسوق ەمەس – ناعىز ادىلدىك.
ءوز باسىم ۇستازىمنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى, مەملەكەتتىك دارەجەدەگى بيىك جيىنداردا, ءارتۇرلى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق جانە عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالاردا, سالتاناتتى جينالىستاردا, دوكتورلىق جانە كانديداتتىق دارەجە بەرەتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەگى تالقىلاۋلاردا, ستۋدەنتتەر مەن شىعارماشىلىق جاستارىمەن كەزدەسۋلەردەگى جالىندى سوزدەرىن تالاي رەت تىڭداپ, ءتانتى بولعانىم بار. جانە تىڭداعان سايىن ۇلكەن اسەر الىپ, س.سارتاەۆتىڭ ءسوزى مەن ويلارى ءحىح عاسىردىڭ اتاقتى قۇقىقتانۋشىسى ا.كونيدىڭ ء«سوز – ادام بالاسىنىڭ ۇلى قارۋلارىنىڭ ءبىرى. وزىنشە ءالسىز كورىنسە دە كەرەك جەرىندە جانە دەر كەزىندە ايتىلسا توتەپ بەرە المايتىن قۋاتتى قارۋعا اينالىپ كەتەدى.
ول ءوز جارقىلىمەن اينالاسىنداعىلاردىڭ كوز نۇرىن الىپ, ەرىكسىز ەلىكتەتىپ جىبەرۋگە قابىلەتتى. سوندىقتان دا شەشەننىڭ يماندىلىق پارىزى – بۇل قارۋدى پايدالانۋدا ساق بولۋ, ءوز سوزىڭە سەنىمدى بولۋ, اسەم فورماعا قىزىعىپ نەمەسە كورىنىپ تۇرعان لوگيكالىق قۇرىلىمىنا ەلىكتەمەي, سويلەگەن ءسوزىنىڭ جەتەلەۋشى قاسيەتىنە ايرىقشا ءمان بەرۋ» دەگەن پىكىرىمەن ۇشتاسىپ جاتقاندىعىنىڭ كۋاگەرى بولامىن. ونىڭ سوزدەرى مەن سويلەگەنىندە ارتىق كەتكەندىك, ورىنسىز ماداقتاۋ, «قۇيتىرقىلىق», قۇلاققا جاعىمسىز جالعان عىلىمدىلىق, تىڭداۋشىنىڭ جانە بۇتىندەي اۋديتوريانىڭ شەشەنگە سەنىمسىزدىگىن تۋدىراتىن وعاش پىكىر دەگەندەر بولمايدى. مىنە, سوندىقتان دا جوعارىدا كەلتىرىلگەن تسيتاتا سارتاەۆ ءسوزىنىڭ ىشكى ءمانى مەن سيقىرلى كۇشىنىڭ ايقىن ايعاعى بولىپ كورىنەدى. وقۋ پروتسەسىندەگى جۇمىسىمىز باستان اسىپ, ۋاقىتىمىز جەتپەي جاتسا دا ءبىز, وقىتۋشىلار, بۇل كىسىنىڭ باياندامالارىن تىڭداۋدان قالىس قالماۋعا تىرىساتىن ەدىك.
مەنىڭ جادىمدا ايرىقشا ساقتالىپ قالعاندارى, عالىمنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ قازاق حالقىنىڭ ەتنيكالىق وزىندىك مادەنيەتى رەتىندەگى تاريحي تاعدىرى شەشىلگەلى تۇرعان تۇستا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى ماسەلەسى توڭىرەگىندەگى سوزدەرى مەن باياندامالارى. بۇتىندەي قازاق حالقى ۇلكەن ىجداعاتتىلىقپەن جانە تولعانىسپەن كوپتەگەن بايانداماشىلاردىڭ انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى حاقىنداعى سوزدەرىن ۇيىپ تىڭدادى.
سويلەگەندەردىڭ قورىتىندىلارى مەن ۇسىنىستارى ءوزىنىڭ مازمۇنى مەن يدەيالىق باعىتى بويىنشا ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى كەلىپ جاتتى. بۇل يدەيانىڭ جاقتاۋشىلارى دا, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن بەرۋ يدەياسىنا قارسى شىققاندار دا بولدى. ەڭ قىزىقتىسى, سولاردىڭ قاتارىندا قازاق ءتىلىن مۇلدە بىلمەيتىندەر دە نەمەسە ونىڭ زاڭدىلىعى مەن لينگۆيستيكالىق وزگەشەلىگىنەن تۇماندى عانا تۇسىنىكتەرى بارلار دا بولاتىن. سولاي بولا تۇرسا دا ولار «شارشاۋ-شالدىعۋ» دەگەندى بىلمەي جانە جاعىمسىز ەپيتەتتەر مەن سالىستىرمالارعا سالىنىپ, بارىپ تۇرعان تاريحي ناداندىق كورسەتىپ, اشىقتان-اشىق جالعاندىققا ۇرىنىپ, قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل دارەجەسىنە يە بولۋ قابىلەتتىگى جەتىسپەيدى دەپ دالەلدەپ باقتى. بالكىم, سودان بولار, قاسىرەت-قايعىسى مول قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى قورىندا «تاريحي جالعاندىق قابىلدانۋعا بولمايتىن دۇنيە جانە دانىشپانداردى قورلايتىن قيمىل بولا تۇرا, نادانداردىڭ جانىنا بالزام قۇيىلعانداي اسەرگە جەتەلەيتىن قۇبىلىس» دەگەن دانالىق ءسوز بار.
ادىلدىككە جۇگىنە مويىندايىق, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن بەرۋ توڭىرەگىندەگى وتكىر ايتىس-تارتىستار, كەيدە ءتىپتى, وسى ءسوزدىڭ تولىق ماعىناسىندا, اشىقتان-اشىق انتوگونيستىك سيپات الىپ جاتتى. وسىنداي تولىپ جاتقان قاراما-قايشى جاڭساق دالەلدەمە-پىكىرلەردىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىققانى ەڭ بيىك وتانسۇيگىشتىكپەن قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىنا جۇرەگى سىزدايتىن عالىمنىڭ باياندى دا جان-جاقتى دالەلدى ءسوزى ەدى. تىڭداۋشىسىن بەيجاي قالدىرمايتىن ونىڭ قازاق ءتىلىنىڭ كەڭەستىك تاريحى جاعدايىنداعى حال-احۋالى تۋرالى پايىمداۋلارى شىن مانىنە كەلگەندە كسرو اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيەسىنىڭ ءتىل ماسەلەسى توڭىرەگىندەگى ەكىجۇزدىلىك سيپاتىن اشكەرەلەۋ ەدى.
قازاق حالقىنىڭ ەتنيكالىق مادەنيەتى عانا ەمەس, باسقا دا ۇلتتار مەن ۇلت ازشىلىقتارىنىنىڭ تىلىنە دەگەن قياناتتىڭ بەتىن اشۋ بولاتىن. «كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قازاق تىلىنە ەشقانداي ءمان بەرىلمەدى. ول كەزدە مەملەكەتتىك ءتىل ورىس ءتىلى دەپ سانالعان, بىراق بۇل تۋرالى كونستيتۋتسيامىزدا ايتىلماعان-دى. ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن بىردە-ءبىر ادام ءتيىستى جۇمىس ورنىن الا الماعان. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ءبىزدىڭ انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى مۇشكىل ەدى. بىراق سول كەزدە مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى تەك قانا گرۋزيا, ارمەنيا جانە ازەربايجان ەلدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالارىندا ايتىلعان بولاتىن... بىردە-ءبىر رەسپۋبليكا ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءتىلى تۋرالى ايتا الماعان».
ۇلى بەتبۇرىستار داۋىرىندە س.سارتاەۆ توتاليتاريزمگە تابىنۋدان تانباعان كەيبىر ورتودوكساليستەر ايتىپ جۇرگەندەي «جەكە باسىنىڭ ۇلتشىلدىق قامى» ءۇشىن ەمەس, قازاق ءتىلىنىڭ جاڭادان تۇلەۋى, ء«وزىنىڭ باستاپقى ورنىنا» قايتىپ ورالۋى, «اس ءۇيدىڭ» جابايى قۇرالى عانا ەمەس, الەمدىك ۇلى تىلدەر جۇيەسىندە لايىقتى ورنىن الىپ, وركەن جايۋى ءۇشىن جان اياماي اتسالىسقانىن ايتا كەتكەنىمىز ابزال. بۇل ءوزىنىڭ بولمىسىندا دا, پوەتيكالىق قۋاتىندا دا, رۋحاني ساندىلىگىنىڭ اياسىندا دا ايقىن كورىنىس تاۋىپ جاتتى. كوپتەگەن فيلولوگتار مەن لينگۆيستەردىڭ الەمدىك ادەبيەتتەردە قازاق ءتىلىن «پوەزيا جانە اقىندار ءتىلى» دەپ مويىنداۋلارى تەگىن بولماس. الايدا قازاق ءتىلىنىڭ بايىرعى قالپىنا كەلۋى مەن مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن الۋ دەڭگەيىنە جەتۋى وڭاي ءىس بولعان جوق, بۇگىندە بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋى كەزىندە ورىن العان قيىنشىلىقتاردان بەيمالىم ادامدار ءۇشىن عانا جەڭىل بولىپ كورىنەر.
تاريحقا جۇگىنەلىك. وسى ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنىڭ العاشقى كەزەڭدەرىن ەسكە العان س.سارتاەۆ مىنا وقيعاعا نازار اۋدارادى: «مەن 1978 جىلى, 1977 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزىندە كوميسسيا مۇشەلەرىنە رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىندا ورىس جانە قازاق تىلدەرى مەملەكەتتىك ءتىل بولىپ تانىلسىن دەگەن ۇسىنىس جاساعانىمدا مەنىڭ العان جاۋابىم: ء«سىز نەگە, سۇلتان سارتاي ۇلى, قازاق ءتىلى ماسەلەسىن قايتا-قايتا كوتەرە بەرەسىز, بۇل ءۇشىن ۇلتشىل دەپ جاۋاپقا تارتۋى مۇمكىن عوي» بولدى. مەنى رەسپۋبليكاداعى «تىلدەر تۋرالى» زاڭ جوباسىن جانە ءتىل ساياساتىنىڭ تۇجىرىمدارىن جاساۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى ەتىپ تاعايىنداعاندا دا ءوز پوزيتسيامنان تايمادىم». بۇگىنگى تاڭدا سۇلتان سارتاي ۇلىنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتىنەن جانە ازاماتتىق ۇستانىمىنا از-ماز ماعلۇماتى بار ادامداردىڭ ساناتىندا ونى شامالى عانا «ۇلتشىلدىعى» بار دەپ ءشۇبالاناتىن وپپونەنتتەر تابىلا قويماس دەپ ويلايمىن.
قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە ەتۋ ماسەلەلەرى س.سارتاەۆ سەكىلدى حالىق پاتريوتتارىنىڭ, قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ جانە بۇتىندەي قازاقستاندىق قوعامنىڭ كۇش-جىگەرى ارقاسىندا وڭتايلى شەشىلىپ, ەگەمەندى قازاقستاننىڭ ساياسي-قوعامدىق دامۋ تاريحىنىڭ ءوزى ءبارىن ورىن-ورنىنا قويىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تىلدەر تۋرالى» زاڭىنىڭ تۋىنا, قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە بولۋىنا الىپ كەلدى.
وزىنە ءتان وپتيميزم مەن بيىك گۋمانيزم دەڭگەيىن ورتاعا سالا كەلە, سۇلتان سارتاەۆ مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى پىكىرىن ايتادى: «تىلدەر تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى ءبىر عانا قازاق حالقىنىڭ قۋانىشى تومەندەگىشە بولدى دەپ ۇعىنباۋىمىز كەرەك. بۇل – رەسپۋبليكامىزدى مەكەندەيتىن بارلىق حالىقتارىنىڭ يگىلىگى بولاتىن. بۇل – بارىمىزگە ورتاق قۋانىش ەدى. وندا ورىس ءتىلى ۇلتارالىق قاتىناستىڭ دانەكەرى, ۇلتارالىق دوستىقتى نىعايتۋدىڭ قۇرالى مارتەبەسىنە يە بولدى. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكانىڭ جاعدايىندا بۇل وتە جاۋاپتى دا ماڭىزدى ميسسيا ەدى. بۇعان قوسا وزگە ۇلتتار توبى ءتىلىنىڭ وركەن جايۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالدى.
بۇل – بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, مىنانى اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت: زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا, ونى سەسسيادا قابىلداۋ ساتىندە وتكىر ايتىس-تارتىستار ورىن الدى. الايدا بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە جالپى العاندا دۇرىس تۇسىنىستىك تە بار بولاتىن. مەنىڭ ويىمشا, وسى تۇستا ءورىستىلدى وكىلدەردىڭ, وزگە دە ۇلت وكىلدەرىنىڭ, قازاق حالقىنىڭ ينتەرناتسيونالدىق كوزقاراستارى, ونىڭ ءتىلى مەن تاريحى ماڭىزدى ءرول اتقاردى. وسى تۇرعىدا زايىرلى, كوزى اشىق ازاماتتارىمىزدىڭ ورىس تىلىندە جاريالانعان بىرقاتار ماقالالارىنىڭ دا يگى اسەرى كەم بولعان جوق».
تابيعاتىنان دارىندى, ءوزىنىڭ ازاماتتىق جانە پاتريوتتىق پارىزىن ادال دا قاجىرلىلىقپەن ورىندايتىن ادامدار ساناتىندا سۇلتان سارتاي ۇلى ءوزىنىڭ قيساپسىز مول ەڭبەگى مەن ۋاقىتىن سارپ ەتىپ, بۇگىنگى جەتكەن جەمىستى ناتيجەسىن كورىپ وتىرعانىمەن باقىتتى. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە بولدى, مىنە, وسى ءبىر اسا قۇندى مەملەكەتتىك مىندەتتى شەشۋگە جەتىستىكتەن ول بۇتىندەي قازاق حالقىنىڭ دا, ەلباسىنىڭ دا قوسقان زور ۇلەستەرىن ماداقتاي كەلىپ, ءوزىنىڭ اتقارعان ءرولىن قاراپايىمدىلىق تانىتىپ, ايتا بەرمەيدى. وسى تىنىمسىز ءىس ارەكەتتەرى ونىڭ كىرشىكسىز پاتريوتتىق مىنەزىن ايقارا اشادى: «بۇل سارتاەۆتىڭ ءوزىنىڭ سوم تۇلعاسى», دەيمىز. ەڭ باستىسى, ونىڭ قوعام جانە ساياسي قايراتكەرى, كورنەكتى عالىم رەتىندەگى كوپ قىرلى تالانتىنىڭ ايشىقتى كورىنىسى. ءدال وسى تاماشا, قاسيەتتەرى ونى قازاق حالقىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگى مەن قۇرمەتىنە بولەدى.
سۇلتان سارتاي ۇلىنىڭ دارىندى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى, ۇلكەن قۇرمەتكە بولەنىپ ۇلگەرگەن زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ا.يبراەۆا شابىتتانا قورىتىندىلاعانداي: «اتى اڭىزعا اينالعان سوم تۇلعا, مەملەكەتتانۋشى, شەشەن, ويشىل, الەمدى, كەسىمدى عالىم سۇلتان سارتاي ۇلى سارتاەۆ ءوز ەلىنىڭ ناعىز پاتريوتىنىڭ تاپتىرماس ۇلگىسى, ونىڭ بۇكىل ءومىرى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگى مەن قۇقىعىنا, جوعارى زاڭ بىلىمىنە ارنالدى».
باتىربەك جەتپىسباەۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى
الماتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
نۇرمانبەت قيزات ۇلى
