قاشاندا تاتۋلىقتى, سىيلاستىقتى, دوستىقتى, بەيبىت ءومىردى جانىمەن قالايتىن حالقىمىز ءبىر-بىرىنە جاقسىلىقتى عانا تىلەيتىنى راس. ويتكەنى وسى قۇندىلىقتار ارقىلى ادامدار تولىققاندى ءومىر سۇرە الادى. ال بۇل قۇندىلىقتار باسىندا بىرلىك تۇر. «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەگەن قاناتتى ءسوز تەككە ايتىلماعان. ەلدىڭ بولاشاعى بىرلىكتە ەكەندىگىن اتا-بابامىز باياعىدا-اق ناقتىلاپ ايتىپ كەتكەن. ونى ولار ەل دامۋىنىڭ دىڭگەگى رەتىندە ۇستانا ءبىلدى. بۇل باعىت تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىن دە جالعاسىن تاۋىپ, بۇگىندە ەلىمىزدە 100-دەن استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلدەرى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. سول ەتنوستار وكىلدەرى قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەتتى سالت-ءداستۇرى مەن وزىق قۇندىلىقتارىنا قۇرمەتپەن قارايدى. وسى اسىل قاسيەتتەرىمىز بەن قۇندى قۇندىلىقتارىمىز ارقىلى قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنا قونىس تەپكەننىڭ جۇرەگىن ءجىبىتىپ, تىلەگىن ءبىر ەتىپ, ماقسات-مۇددەسىن ورتاق, دوستىعىن بەرىك ەتە بىلدىك. قازاقتىڭ وسى بىرلىگى مەن وزگەگە دەگەن قۇرمەتى تاۋسىلماسا ەكەن دەيمىز. ويتكەنى ءبىزدى ۇلگى تۇتاتىندار, بىزدەن ونەگە الاتىندار كوپ.
الايدا «بەس ساۋساق بىردەي ەمەس» دەگەندەي, كەيدە ء«بىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاقتىڭ شىرىتەتىندىگى» دە راس. ءوز اعايىنىن الداپ جاتقان ادامنىڭ وزگەنى ايارى بار ما؟ سوندايدا قازاق دەگەن قاسيەتتى اتىمىزعا سىن كەلمەسىنە كىم كەپىل؟
بىردە ءبىر سىيلى ادامنىڭ داستارقانى باسىندا جورا-جولداستارىمەن بىرگە بولدىق. داستارقانعا ەت كەلدى. ىلە ەت تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى. كەنەت ءبىر جىگىت قىزا-قىزا كەلە وزگەلەردى قالاي وڭدىرماي الداعانىن ايتىپ, كوسىلە جونەلدى.
«قىس كەزىندە اۋىلداردان كوتەرەم قويلاردى سۋ تەگىن باعاعا ساتىپ الىپ, ۆوكزال ماڭايىنداعى ۇيىمە اكەلەمىن. سوسىن الگى كوتەرەم قويدى باۋىزداپ, تەرىسىن سىپىرعان سوڭ, ءىشىن تولتىرا سۋ جىبەرەمىن. تەرىسى سىپىرىلعان كوتەرەم قوي ۇشاسى دوپ-دومالاق بولىپ شىعا كەلەدى. ونى سول كۇيىندە قار ۇستىنە تاستاي سالامىن. قاتىپ قالادى. سەمىز قوي ۇشاسىنداي قىزارىپ, كوز تارتادى. سوسىن وسىنداي ايلامەن سويىلعان قوي ۇشالارىنىڭ بىرنەشەۋىن قول ارباعا سالىپ, تەمىر جول ۆوكزالىنا بارام. كەزەكتى جولاۋشىلار پويىزى توقتاعاندا پەررونعا شىققان جولاۋشىلار الدىنا توسامىن. ارينە, قوي ەتىنە كوبىنە قىزىعاتىن ءوز اعايىندارىمىز. وزگە جۇرت الا قويمايدى. «قىپ-قىزىل بوپ ءبورتىپ» سويىلعان قوي ۇشاسىن كورگەن اعايىندارىمىزدىڭ كوزى جايناپ قويا بەرەدى. ءارى دوڭگەلەنگەن ءداۋ, ءارى ارزان. نەگە الماسقا؟ ساۋدالاسادى. مەن «وبال عوي, جالعىز قوي ەدى, بار جەم-ءشوپتى بەرىپ سەمىرتىپ ەدىم» دەپ قينالعانداي كۇي تانىتامىن. بۇل ارتىستىك ارەكەتىمنەن كەيىن الۋشى ادام ودان ءارى سوزىمە سەنە تۇسەدى. ارالارىندا بۇل قۋلىق ارەكەتىمنىڭ سىرىن سەزەتىندەرى بار شىعار, بىراق وندايلاردىڭ مەنى اينالىپ وتەتىنىن جاقسى بىلەمىن. سوندىقتان قورىقپاي, قىسىلماي ارەكەت ەتەمىن. بىرەۋ بولماسا, ايتەۋىر, بىرەۋ الادى. كۇنىنە بەس-التى سويىلعان قوي ۇشاسىن وتكىزسەم, ۇلكەن پايدا. سودان الۋشى ارزان سويىلعان قوي ۇشاسىن الدىم دەپ ءماز بولسا, مەن ولاردى الداعان ايلاما ريزا بولىپ ءارى مول اقشا تاپقانىما ءماز بولىپ ۇيىمە قايتامىن» دەيدى.
مۇنى دا بىرەۋ كاسىپ دەيتىن شىعار. بىراق بۇل ءبىزدىڭ بولمىسىمىزعا جات ءىس, دامۋىمىزدى تەجەيتىن تەرىس قىلىق قوي. ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ەلىمىزدەگى بارلىق ادام: «ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن نىعايتىپ, ۇلتىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن بارلىق نارسەلەردەن باس تارتاتىن ادام» بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى ايتتى. ال وسىنداي ساۋدا بارىسىندا عانا ەمەس, تالاي ىستە مۇمكىندىك تۋسا ءبىرىن-ءبىرى الداپ جاتقان اعايىن قانشاما! جانە ءبىرىن-ءبىرى الدايتىن دا, الدانىپ جاتقاندار دا قاراپايىم ادامدار. مۇنداي الاياقتىق, سىبايلاس جەمقورلىق سەكىلدى جات ىستەردەن كەيىن ەل يەسى – قازاقتىڭ مەملەكەت قۇراۋشى رەتىندەگى ايرىقشا ءرولى قالايشا كورىنىس تاپپاق؟ وسىندايدان تەرىس پىكىر قالىپتاسادى. بۇل كىمگە ونەگە, ۇلگى بولماق؟ ەلباسى ايتقانداي: ء«بىز ءوز بالالارىمىز بeن ءنeمeرeلeرىمىزدى بoلاشاقتا قانداي كۇيدe كورگىمىز كeلeدى؟ Oلار جاقسى ءارى ازات قoعامدا ءومىر ءسۇرe مe? Oلار ءبeيبىت-تاتۋلىقتا ءومىر ءسۇرe مe? Oلار ءوز قاۋىپسىزدىگى مeن بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الاڭسىز بoلا الار ما, كوشeلeرمeن ءeمىن-eركىن ءجۇرىپ, ءوز ءدۇنيe-مۇلكى ءۇشىن قاۋىپتeنبeس بoلار ما؟» راسىندا, ءبىز oسىناۋ قاراپايىم, بىراق ماڭىزدى سۇراقتارعا بۇگىننىڭ ءوزىندe جاۋاپ بeرە الامىز با؟
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
