الاشتىڭ بەتكە ۇستار تالاي ارىسى دۇنيەگە كەلگەن, قاسيەتتى باياناۋىلدا تۋعان زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى ءوزىنىڭ الدىنداعى اعا بۋىن اعارتۋشىلاردىڭ, عالىمداردىڭ, جازۋشىلاردىڭ, اقىنداردىڭ جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭ ۇزدىك قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرە بىلگەن ويشىل, عالىم, ۇستاز جانە قوعام قايراتكەرى دەسەك ارتىق ايتا الماسپىز.
كەشەگىسىز بۇگىن جوق. زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى سوناۋ باياناۋىلدا وتكەن بالالىق شاعىندا-اق ءوزىنىڭ زەرەكتىگىمەن تالايدى تاڭداي قاقتىردى. ستۋدەنتتىك جىلداردا عىلىمي ۇيىرمەلەرگە بەلسەنە قاتىسىپ, عىلىمعا بەيىمدىلىگىمەن كوزگە تۇسە ءبىلدى. وندىرىستە قىزمەت ەتىپ ءجۇرىپ تە ءوزى تامامداعان جوعارى وقۋ ورنىمەن بايلانىسىن ۇزبەدى. ءسويتىپ قازاق مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ كۇندىزگى بولىمدەگى اسپيرانتۋراسىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 1966 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اتالىپ, ال 1985 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ شىقتى.
زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى 1965 جىلدان باستاپ قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا اسسيستەنت, اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, پروفەسسور, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, اگرونوميا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى سەكىلدى قىزمەت باسپالداقتارىنان ابىرويلى ءوتتى. سول جىلدارى زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى پەداگوگيكالىق, قوعامدىق جانە ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن تەڭدەي الىپ جۇرۋىمەن قاتار, ءوزىن تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل كسرو عالىمدارىنىڭ الدىندا ەرەكشە ويلاۋ قابىلەتىمەن تانىتىپ, سول كەزدەرى جاڭا دامىپ كەلە جاتقان ەگىنشىلىك سالاسىندا جوسپارلى نەمەسە ساندىق تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, ءونىم الۋ پروبلەماسىنا اسا دەن قويعان زەرتتەۋشىلەر قاتارىنا ەندى.
وسىدان باستاپ عىلىمي قوعامنىڭ ورتاسىندا زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ تابيعات بەرگەن ماتەماتيكالىق كاتەگوريالارمەن ويلاۋ قاسيەتى ايرىقشا كوزگە تۇسە باستادى. سول كەزدىڭ وزىندە ەگىنشىلىك جۇيەسىندە جوسپارلى ءونىم تەك ءاربىر ەگىس القابىنىڭ اركەلكىلىگىن ەسكەرگەندە عانا دۇرىس جولعا قويىلاتىنىن دالەلدەپ شىقتى. مىسالى, ونىڭ جوسپارلى ءونىم الۋ پروبلەماسىنىڭ تەورياسى مەن پروگراممالاۋ ادىستەمەلەرىنە قوسقان ۇلەسى بۇكىلوداقتىق اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ 1984 جىلى وتكەن ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە جوعارى باعا الدى. بۇل كسرو كەزىندە قازاق عالىمدارىنا كورسەتىلگەن وتە سيرەك قۇرمەتتىڭ بىرەگەيى ەدى.
وسىنداي ابىرويعا جەتىپ, ەگىنشىلىك عىلىمىن قارىشتاپ دامىتىپ كەلە جاتقاندا قوعام جاڭا كاپيتاليستىك فورماتسياعا بەت بۇردى. ەل الدىندا بۇرىن-سوڭدى كوتەرىلمەگەن جەر قاتىناستارىن نارىق تالابىنا ساي جۇرگىزۋ پروبلەماسى العا قويىلدى. تاۋەلسىزدىككە جاڭا قادام باسقان ەلدىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى م.وسپانوۆ اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ تەك قانا زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ قولىنان كەلەتىنىنە ەشقانداي كۇمان كەلتىرمەدى. زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى 1993 جىلى العاشىندا قازاق مەملەكەتتىك جەرگە ورنالاستىرۋ جونىندەگى جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورلىعىنا تاعايىندالدى. اراعا ءبىر جىل سالىپ «جەر رەسۋرستارى جانە جەرگە ورنالاستىرۋ مەملەكەتتىك عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ» باس ديرەكتورى لاۋازىمىنا يە بولىپ, وسى مەكەمەگە قاتارىنان ون ءۇش جىل مۇلتىكسىز جەتەكشىلىك ەتتى.
زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى وسى تۇستا جەر قاتىناستارىن قايتا قۇرۋ مەن جەر رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋدى نەگىزگە الا وتىرىپ, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ, قورعاۋ جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا ارنالعان عىلىمي-وندىرىستىك باعدارلامالار, ادىستەمەلەر مەن نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى ازىرلەپ شىقتى. وسىنداي كەشەندى, كوپ سالالى جانە اسا كۇردەلى پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن دايىنداۋ جانە ولاردى نارىقتىق ەكونوميكانىڭ اۋىسپالى كەزەڭىندە تۇرعان مەملەكەتتىڭ, كۇندەلىكتى ارپالىستاعى ءوندىرىس سالاسىنا ەنگىزۋ دارىندى عالىمنان تەرەڭ تالداۋ, قارىشتى ەڭبەك, قايىسپاس ەرىك جانە ەرەن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تالاپ ەتكەنىن جانە بارلىق مىندەتتەردى وزىنە ءتان تاباندىلىقپەن ورىنداپ شىققانىنا حالىق كۋا. زاكەڭنىڭ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى» اتاعىن الۋى جانە «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ التىن مەدالىمەن العاشقىلار قاتارىندا ماراپاتتالۋى – وتانىمىزدىڭ اعامىزدى قوعام مەن مەملەكەت الدىندا سىڭىرگەن زور ەڭبەگى ءۇشىن باعالاعاندىعىنىڭ بەلگىسى.
زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ ويشىلدىعىنىڭ, ماتەماتيكالىق كاتەگوريالارمەن ويلاۋ قاسيەتىنىڭ, تىنىمسىز قاجىرلى دا, قايراتتى ەڭبەگىنىڭ اسا ءىرى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە, قازىرگى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىندە ءالى كۇنگە دەيىن تەڭدەسى جوق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كاداسترىن جانە ونىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىن» مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىم رەتىندە وندىرىستىك تاجىريبەگە ەنگىزىلۋىن باسا اتاپ ءوتۋ كەرەك. وسى جۇيەنى ەنگىزۋ بارىسىندا زاكەڭ «اقپاراتتىق عاسىردىڭ» تالاپتارىن تەرەڭنەن ءتۇسىنىپ, الەم دەڭگەيىندە ساراپتاما جۇرگىزىپ, ءوز ۋاقىتىنىڭ قۇزار بيىگىنە كوتەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كاداسترى جانە ونىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى» الەمدەگى ەڭ وزىق گەواقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ نەگىزىندە دۇنيەگە كەلدى. مىسالى, زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىن ايتپاعاندا, اتقارعان جۇمىستىڭ تەحنيكالىق جەتەكشىسى بولعان جانات التاەۆتىڭ ءوزى اتى الەمگە ايگىلى اقش-تىڭ ESRI كومپانياسىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. وسى تەحنولوگيالاردى جوعارى وقۋ ورنىنا, دالىرەك ايتسام زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ ءوزى وقىپ, ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتكەن قازىرگى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ەنگىزۋ بارىسىندا 2005 جىلدان باستاپ تىزە قوسىپ, زاكەڭمەن بىرگە ەڭبەك ەتە باستادىق. ۇستازىمنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارعا دەگەن كىرشىكسىز قۇلشىنىسى مەن پاكتىگى اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە گەواقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن عارىشتىق تەحنولوگيالاردى وقۋ پروتسەسىنە جانە عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستارعا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى. اكادەميك اعامىزدىڭ قولداۋى بۇكىل ستۋدەنتتەر قاۋىمىن ارقالاندىرىپ, ولاردى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى سايىستاردا ەڭ جوعارعى ساتىلارعا شىعاردى جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنان التى عىلىمي-زەرتتەۋ جوباسىن ۇتىپ الۋىنا سەبەپكەر بولدى. گەواقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋدىڭ ارقاسىندا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى الىس شەتەلدەرگە بارىپ (انگليا, اقش, گوللانديا, ت.ب.) تاجىريبەدەن ءوتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك الدى.
ەڭ الدىمەن وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ اياعىندا زاكەڭ الەمدىك دودانىڭ الدىڭعى قاتارىندا قازاقستان تاريحىندا العاشقى بولىپ گەواقپاراتتىق جۇيەلەردى پايدالانىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كاداسترىن جانە ونىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىن» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىم رەتىندە ەنگىزە ءبىلدى. زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ وسى ەرەن ەڭبەكتەن تۋعان باستاماسى وقۋلىقتارعا ەنىپ, قىتاي جانە تمد ەلدەرىندە ونەگە رەتىندە باسشىلىققا الىنىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەدەلىن كوتەردى.
ۇستازىما 2010 جىلى جوعارىدا جاساعان دايىندىقتارىن جەرگە تاستاۋعا بولمايتىنىن, «اقپاراتتىق عاسىردىڭ» ۇلى كوشىنەن قالماي «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىن» دايىنداپ, جاساپ جانە دامىتۋ جۇمىستارىن توقتاتپاۋ كەرەكتىگىن ايتقانىمدا, ەش ويلانباستان كەلىسىمىن بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن ايتتى. سودان باستاپ زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەردى قاشىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى دالدىكتەگى جەرسەرىكتىك ناۆيگاتسيالىق جۇيەسىنىڭ جەرۇستى قۇرىلىمى سياقتى عارىشتىق تەحنولوگيالاردى ومىرگە دايىنداپ جاتقان «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىن» دايىنداۋعا قولعابىس جاسادى.
مىسالى, 2013 جىلى اكادەميك اعامىزدىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىن 2020 جىلعا دەيىن دايىنداۋ جانە دامىتۋ كونتسەپتسياسى» جاسالىندى. ال 2014 جىلى زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ كەڭەستەرىن پايدالانا وتىرىپ مەنىڭ جەتەكشىلىگىممەن اتقارىلعان عىلىمي جۇمىستارىمىز «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ» اۋدان كولەمىندە قالاي جاسالاتىنىن جان-جاقتى كورسەتىپ بەردى. بۇل اتقارىلعان ەڭبەكتەر وتە ناتيجەلى بولىپ «كەڭىستىكتىك دەرەكتەر» جانە «كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمى» دەگەن تۇسىنىكتەر العاش رەت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عارىش تۋرالى زاڭىنا» ەنگىزىلدى. ەندى مەملەكەتتىڭ الدىندا قاجەتتى قاراجات ءبولىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىن» جاساۋ عانا تۇر.
زاكەڭ ءوزىنىڭ ەرەكشە بىتكەن ويلاۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا كەڭىستىكتىك-ۋاقىتتىق دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ نەگىزدەرى, ونى قالاي جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنى تۋرالى ەمىن-ەركىن پىكىر الماسىپ وتىرادى. سولاردىڭ ءبىرى 2015 جىلى الەمدە جاڭا تۋعان, كەڭىستىكتىك-ۋاقىتتىق دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ ارقىلى ورىندالاتىن, ء«ۇشىنشى جاسىل رەۆوليۋتسيا» اتانعان, تولىعىمەن ساندىق تەحنولوگيالاردان تۇراتىن «اقىلدى» نەمەسە «smart» اۋىل شارۋاشىلىعى. بۇگىندە زايروللا دۇيسەنبەك ۇلى ازىرگە جاڭالىعى جاعىنان تەڭدەسى جوق «اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعىن» ەلىمىزدىڭ اگرووندىرىستىك كەشەنىنە ەنگىزۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋدە.
مىنە, زىمىران ۋاقىتتىڭ جەتەگىندەگى قىم-قيعاش تىرلىكتەن ەش ۋاقىتتا شەت قالماي, زامان اعىمىمەن قولتىقتاسا ارالاسىپ, كوشباسشىلار قاتارىندا جۇرەتىن زايروللا دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ ۇنەمى ۇلتجاندىلىق سيپاتىن, ەلى ءۇشىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتكەن ەرەن تۇلعاسىن, كەيبىرەۋلەرگە ۇقساپ جۇرت الدىندا بوس داۋرىققان جەل سوزبەن ەمەس, ىرگەلى ەڭبەگىمەن, عىلىمي اۋقىمدى ۇلان-عايىر ىستەرىمەن, پاراساتقا تولى مىنەزىمەن كورسەتە بىلەتىندىگىنىڭ كۋاسى بولىپ كەلەمىز.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
استانا
