شامان نەمەسە شامانيزم ۇعىمى بۇگىنگى تاڭدا التاي-سايان حالىقتارىنىڭ ەسكى تانىم-ءداستۇرى مەن نانىم-سەنىمىنە نەگىزدەلگەن ۇعىم رەتىندە بەلگىلى. بۇل تاقىرىپتى العاشقى بولىپ ءحىح عاسىردا زەرتتەگەن عالىمداردىڭ ءبىرى شوقان ءۋاليحانوۆ: «شاماندىق دەگەنىمىز – الەمدىك دۇنيەنى ءسۇيۋ, تابيعاتقا دەگەن شەكسىز ماحاببات جانە رۋحتى قاستەرلەۋ» دەگەن ەكەن.
ال وتكەن عاسىردا ەۋروپالىقتار تاراپىنان شامانتانۋعا زور ۇلەس قوسقان ادام – ماجار ەتنوگرافى ديوسەگي ۆيلموش. بۇل وقىمىستى 1972 جىلى 50 جاسىندا دۇنيەدەن وتكەن سوڭ, ونىڭ ءىسىن شاكىرتى ميحاي حوپپال جالعاستىرعان. م.حوپپال مىرزا كۇللى ەۋرازيا دالاسىن كەزىپ, كونە ءشامانيزمنىڭ بۇگىنگى كوزى ءتىرى باقسىلارىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ سالت-جورالعىلاردى ورىنداۋ بارىسىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, دەرەكتى فيلم جاساعان. ۇزاق جىلعى ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا 2015 جىلى عالىمنىڭ «شامانى – كۋلتۋرى – زناكي» اتتى كىتابى جارىق كوردى. قازىرگى تاڭدا ۆەنگريادا اعىلشىن تىلىندە «شامان» اتتى جۋرنال دا شىعادى.
سونىمەن جوعارىداعى مادەني شارانى اشىپ, ءسوز سويلەگەن تۇركى اكادەمياسى حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى, التايدان باستاۋ العان دالا وركەنيەتىنىڭ باعزىداعى كورىنىسى شاماندىق پەن باقسىلىقتا ءبىزدىڭ دە ەجەلگى ءداستۇر-عۇرپىمىز سىڭىرىلگەنىن, سوندىقتان دا جوعارىداعى كورمەنىڭ ماڭىزى قازىرگى ەلباسىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ كونتسەپتسياسىمەن ۇندەستىك تاۋىپ تۇرعانىنا توقتالىپ, ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ ەۋروپاداعى وكىلى ماجار باۋىرلارىمىز وسىنداي كەلەلى ىسكە مۇرىندىق بولۋمەن قاتار, تۇركى اكادەمياسى سياقتى حالىقارالىق بەدەلدى قۇرىلىمعا باقىلاۋشى مۇشە بولىپ وتىرعانىنا ۇلكەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
كورمەنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇستىندە جينالعان كوپشىلىككە ءوتىپ جاتقان شارانىڭ ماڭىزى جايلى تولىمدى وي ايتقان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تۇركى ءھام التايتانۋشى عالىم ءادىل احمەتوۆ, التايدان باستالىپ, دۋنايدا اياقتالاتىن ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ ءبىر سالاسى شاماندىق-باقسىلىقتىڭ فوتوكورمە رەتىندە باياندالۋى تۇركىلىك جاڭعىرتۋدىڭ ءبىر تەتىگى دەسە, انتروپولوگ-اكادەميك ورازاق سماعۇلوۆ كۇللى تۇركى تەكتەستەردىڭ باس قوسۋ ماقساتىندا تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ اتقارىپ وتىرعان يگى ىسىنە, بۇگىنگى ماجارلىق باۋىرلاردىڭ ۇلەس قوسىپ وتىرعانى قۋانتادى, دەگەنگە توقتالدى.
سونىمەن قاتار كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جالپىازيالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءا.باقاەۆ, موڭعوليانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى لۋۆسان باتتۋلگا, جاپونيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يسيرو كاۆاباتا باستاعان باسقا دا ەلشىلىك وكىلدەرى قاتىستى.
ماڭىزدى جيىننىڭ سوڭىندا ۆەنگريانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اندراش باراني تۇركى اكادەمياسى حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باسشىسى, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالىگە ەلارالىق مادەني بايلانىستى نىعايتىپ, تۇركى-ماجار ۇلانى يشتۆان قوڭىردىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ماجارستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن جوعارى مەملەكەتتىك ماراپات – «رىتسارلىق كرەست» وردەنىن سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
