ايتا كەتەيىك, «قورقىت جانە ۇلى دالا سازى» اتتى ءداستۇرلى فولكلورلىق مۋزىكالىق ونەر فەستيۆالى ءۇش جىلدا ءبىر رەت قىزىلوردا وبلىسىندا وتكىزىلىپ كەلەدى. وعان قازاقستان مەن الىس جانە جاقىن شەتەلدەن ونەرپازدار قاتىسادى.
فەستيۆال اياسىندا «قورقىت اتا مۇراسى: ەپيكالىق مادەنيەت, حالىق اڭىز- اڭگىمەلەرى جانە اۋەندەرى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
كونفەرەنتسيانى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى جۇرگىزدى.
– ۇلى ونەرىمەن ۇلى دالانى تەربەتكەن, ماڭگىلىك ءومىردىڭ جوقشىسى, كۇللى تۇركى الەمىنىڭ ورتاق ۇرانى – قورقىت اتامىزعا ارنالعان القالى جيىننىڭ سىر ەلىندە ءوتۋى تەگىن ەمەس. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسيا تۇركى ەلدەرىنىڭ ءوزارا مادەني دەڭگەيىن, حالىقتىق ونەردى ساقتاۋداعى تاجىريبەلەرىن زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى مودەراتور العىسوزىندە.
كونفەرەنتسيانى اشقان وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ كۇللى تۇركىگە ورتاق قورقىت اتا تىنىس تاپقان مەكەنگە كەلگەن بارشا قوناقتارعا ەلدىڭ ىقىلاسىن جەتكىزدى. سىر ءوڭىرى مەن قىزىلوردا قالاسىنىڭ تۇركىلەر مەن قازاق تاريحىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى.
– بۇل فەستيۆال بارشا تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ باسىن قوسقان رۋحاني كوپىر ىسپەتتى. ەلباسىنىڭ باستامالارى ارقاسىندا قازىر تۋىستاس ەلدەر اراسىندا ىنتىماقتاستىق نىعايىپ, دوستىق بايلانىس ورناعان. ۇلى ويشىل قورقىت بابانىڭ تۋعان جەرىندەگى فەستيۆال وسىنىڭ دالەلى,– دەدى ايماق باسشىسى.
كەلەسى قۇتتىقتاۋ ءسوزدى يەلەنگەن حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ بۇل كونفەرەنتسيا – عىلىمنىڭ سان سالاسىنداعى قورقىت مۇراسىنا قاتىستى سونى زەرتتەۋلەردى تانىستىراتىن جيىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» ماقالاسى ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس, تۇركى ەلدەرى اراسىندا دا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, ءىرى باسقوسۋلاردىڭ ارقاۋىنا اينالدى. سەبەبى الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىندە رۋحاني ارقاۋ كۇردەلى جاعدايدا. قازىرگى زاماننىڭ سۇرانىستارى مەن قايشىلىقتارى سان قيلى ەكەنىن ەسكەرسەك, ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاقىرىپتى قوزعاعان جيىنىمىزدىڭ ناتيجەلى وتەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى باس حاتشى.
كونفەرەنتسيادا قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ايمان مۇساقوجاەۆا ءوزى باسقاراتىن وقۋ ورنىنداعى ءداستۇرلى مۋزىكانتتاردى دايىنداۋداعى جەتىستىكتەرگە توقتالدى. سونىمەن بىرگە ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى قورقىت اتا اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اتقارعان جۇمىستاردى ايتىپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا تىڭ وي, توسىن پىكىر مەن ورىندى ۇسىنىستار ايتىلىپ, تۇركيا, رەسەي, بەلارۋس, ۇلىبريتانيا, قىرعىزستان جانە ازەربايجان ەلدەرىنەن كەلگەن عالىمدار مۋزىكالىق ونەردىڭ دامۋى جانە قورقىت شىعارماشىلىعىنىڭ الەمدىك مۋزىكا مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى تۋرالى باياندامالار جاسادى.
فەستيۆال اياسىندا نارتاي بەكەجانوۆ اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاتردا مەرەكەلىك كونتسەرت ءوتتى. ءداستۇرلى شارانىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ۇلىقتاعان, ەجەلگى ونەردى ساف التىنداي ساقتاعان سىر وڭىرىندە ۇيىمداستىرىلۋى تەگىن ەمەس. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاسا دا ولمەيتىن ءومىردى تاپپاي, سوڭىندا «ماڭگىلىك ءومىردىڭ كىلتى – ونەردە» دەپ تۇجىرىمداعان قورقىتتىڭ قانى وسى جەردە تامعان. بابادان باستاۋ الاتىن جىراۋلىق ءداستۇر مەكتەبىن قالىپتاستىرۋشى شوراياقتىڭ ومارى, بالقى بازار, قاراساقال ەرىمبەت, كەتە ءجۇسىپ, ءدۇر وڭعار, تۇرماعامبەت, نارتاي, نۇرتۋعانداي دۇلدۇلدەر – كيەلى توپىراقتىڭ تۇلەكتەرى. سىردىڭ جىرشى-جىراۋلارى ودان بەرى دە ءار جىلدارى جاپونيا, امەريكا, فرانتسيا, گوللانديا, يتاليا, قىتاي, موڭعول ەلدەرىندە وتكەن فولكلورلىق فەستيۆالدەر مەن القالى سيمپوزيۋمداردا جىر توگىپ, تىڭداۋشىسىن تامساندىرىپ ءجۇر. فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋداعى ماقسات – ءتۇبى ءبىر تۇركى حالقىنىڭ ۇلتتىق فولكلورلىق-مۋزىكالىق ونەرىن دارىپتەۋ. سول ارقىلى ءوزارا مادەني قارىم-قاتىناس پەن رۋحاني بايلانىستى نىعايتۋ, ءتىلى ۇقساس, ءدىلى ورتاق ەلدەردىڭ سالت-ءداستۇرىن, قايتالانباس ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن جۇرتشىلىققا تانىستىرۋ.
– ءتول تاريحىمىزدى تارازىلاپ جاتقان قازىرگى كەزەڭدە عاسىرلار قويناۋىنا دەندەي ەنىپ, ەلدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن بايلانىستىرا وتىرىپ, زامانا لەبىن ءدوپ باسىپ بەرەتىن وسىنداي فەستيۆالدىڭ حالىقارالىق ماڭىزى وتە زور. وسى ورايدا, رۋحى بيىك, ۇلتتىق تاعىلىمى مول فەستيۆالدىڭ جاڭا تانىمدىق, ناسيحاتتىق, ءانى مەن سازى, مۇراسى بارشا تۇركى تىلدەس ەلدەردى جارقىن ىستەرگە, بىرلىككە, ىنتىماققا جۇمىلدىرا بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن. سان عاسىرلار وتسە دە سىنى مەن سىرىن جوعالتپاي, ساف التىنداي ساقتالىپ كەلگەن حالىقتىق اسىل مۇرامىز ءداستۇرلى مۋزىكانى كەلەر ۇرپاققا امانات ەتۋ – بۇگىنگى ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز, – دەدى ايماق باسشىسى.
فولكلورلىق مۋزىكالىق شارانى وبلىس اكىمدىگى حالىقارالىق تۇركسوي تۇركى مادەنيەتىن دامىتۋ ۇيىمىمەن بىرگە ۇيىمداستىرىپ وتىر. اشىلۋ سالتاناتىندا ايماق باسشىسى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆتى 70 جاسقا تولۋ مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, وعان كۇرىشتەن جاسالعان پورترەتىن تابىستادى.
فەستيۆالعا تۇركيا, وزبەكستان, ازەربايجان, قىرعىزستان, رەسەي فەدەراتسياسى, باشقۇرتستان, تاتارستان, ساحا رەسپۋبليكاسى, ۇلىبريتانيا, اقش-تان وكىلدەر قاتىستى. اشىلۋ سالتاناتىندا قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ونەرپازدار ءداستۇرلى مۋزىكالىق شىعارمالاردى ءارتۇرلى ۇلتتىق اسپاپتاردا شىرقادى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ايمان مۇساقوجاەۆا جانە جەرگىلىكتى «اقمەشىت» فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ بىرلەسە ورىنداۋىندا قوبىز بەن سكريپكانىڭ ءۇنى ۇيلەسىم تاۋىپ, ەرەكشە اسەرگە بولەدى.
فەستيۆال بارىسىندا كونفەرەنتسيا, شەبەرلىك ساباقتارى, قارماقشى اۋدانىنداعى قورقىت اتا مەموريالدى كەشەنىنە ساپار جانە يران عايىپتىڭ «قورقىتتىڭ كورى» سپەكتاكلىنىڭ كورسەتىلىمى وتكىزىلىپ, سوڭى گالا-كونتسەرتپەن قورىتىندىلاندى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
