ادام, قوعام ءومىرى ۇنەمى وزگەرىستەر ارقىلى داميتىنى بەلگىلى. قانداي دا وزگەرىستەر ارينە ەڭ الدىمەن ادامنىڭ دۇنيەتانىمى, قابىلەتى مەن مۇمكىندىگى, دارىنى مەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگى دە حاق. ادامداردىڭ كوزقاراسى مەن دۇنيەتانىمى دا, قوعامدىق قۇندىلىقتار دا زامانىنا قاراي وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىراتىنى دا بارىمىزگە بەلگىلى. وسىناۋ الاساپىران دۇنيەدە ماڭگىلىك قۇندىلىقتار مەن ادام ءومىرىن سيپاتتايتىن, ءار كەزەڭ, ءداۋىردىڭ تىنىسىن, كەلبەتىن ايشىقتاپ, ۇعىمداردىڭ قالىپتاسىپ, ساقتالۋى دا ادام ساناسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ادامنىڭ ادامدىق قاسيەتتەرىنىڭ ايعاعى دا سونداي ەڭ قۇندى ۇعىم مەن قۇبىلىستاردى وتكىزە وتىرىپ, ادامداردىڭ ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنە ەكپىن بەرەدى. ادام ءومىرى قاي زامان, قاي داۋىردە دە تىكەلەي ەڭبەكپەن بايلانىستى. ادامزات قوعامىنىڭ ارتىقشىلىعى دا وسى ماڭگىلىك ەڭبەك پروتسەسىندەگى اتقارار رولىندە.
سونداي بالا كەزىنەن ەڭبەكپەن ەسەيىپ, بۇكىل ءومىرىنىڭ باستى قۇندىلىعى رەتىندە تەك قانا ەڭبەككە جۇگىنىپ, ەڭبەكتى ۇلاعاتتاپ, سول ەڭبەگىنە قاراي ەلىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن ءبىزدىڭ زامانداسىمىز, ەلدىڭ ارداگەر اعاسى بولعان – ىبرايىمجان قوجاحمەتوۆ ەدى. ول كىسىنىڭ ەڭبەگى كەزىندە تەك ءوزىنىڭ تۋعان جەرى جاركەنت ءوڭىرى عانا ەمەس, بۇكىل جەتىسۋعا, قازاقستانعا, وداققا ايگىلى بولىپ, تۇسىندا لايىقتى دارەجەدە ماراپاتتالىپ, ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن, قۇرمەتىن كورىپ, جەمىسىنە يە بولعان. جاس كەزىندە, بۋىنى قاتپاعان بالالىق شاعىندا تۇرمىستىڭ دا قيىنشىلىعىن ءبىر كىسىدەي كورىپ, وسە كەلە ادال ەڭبەگى مەن ورنىقتى مىنەز قۇلقىنىڭ ارقاسىندا ءوز ورتاسىنا تانىلا ءبىلدى. جۇرت ونىڭ ەڭبەككەرلىگىنە بىردەن ەرەكشە ىلتيپاتپەن قارادى. ەل سەنىمىنە يە بولدى. ىبەكەڭنىڭ ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىن العاش بايقاپ, ونى ۇجىم باسقارۋ جۇمىسىنا تارتىپ, باۋلىپ, وسىرگەن وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارى پانفيلوۆ اۋدانىن ابىرويمەن باسقارعان سەيدالىم تانەكەەۆ, شايمۇحان ساپيەۆ سياقتى ەل ازاماتتارىنىڭ قامقورلىعى مەن قايراتكەرلىگىن دە ايرىقشا ايتۋ پارىز.
اسىرەسە شايمۇحان ساپيەۆتىڭ تۇسىندا ىبرايىمجان قوجاحمەتوۆتىڭ ەڭبەگى جانىپ, قوعام الدىندا ابىرويى ءوسىپ, وركەندەگەنى جاركەنت جۇرتشىلىعىنىڭ كوز الدىندا كوتەرىلىپ, كوڭىلگە تۇراقتاعان. ىبەكەڭنىڭ ەڭبەكپەن ەسەيىپ, ەل باسقارعان كورنەكتى ازامات بولعانى – تازا ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن ەڭبەككە ەلگە, جۇرتقا ايرىقشا ادالدىعى ەدى.
ىبرايىمجان اعامىز بالا كەزىنەن جەر ءنارى مەن قاسيەتىن ءبىلىپ ءوستى. ءوزىنىڭ زامانداستارىنداي سول كەزدە بوزبالا شاعىنان جالاڭاياق شوڭگە باسىپ, الاقانى كۇرەكپەن كونتەرىلەپ, كولحوزدىڭ ەگىسىن ەگىپ, ونى ارامشوپتەن ارىلتىپ, مەزگىلىندە سۋارىپ, داقىل ءوسىرۋدى ۇيرەندى. ىبەكەڭدەر ازامات بولعان شاعىندا جاركەنت ءوڭىرى – پانفيلوۆ اۋدانى بۇكىل قازاقستان شارۋاشىلىقتارىنا, ءتىپتى سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ كوپتەگەن رەسپۋبليكالارىنا مال ازىعى ءۇشىن جۇگەرى تۇقىمىن وسىرۋگە بەيىمدەلىپ, مامانداندىرىلعان بولاتىن. وتكەن عاسىردىڭ 60-80-ءشى جىلدارىندا اۋدان ەڭبەككەرلەرى, ونىڭ ساپىندا جۇگەرى وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار جۇگەرى ءونىمىن وسىرۋدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. سول ارقىلى اۋدان ەكونوميكاسى قۋاتتانىپ, حالىق تۇرمىسى جاقساردى. كەزىندە پانفيلوۆ اۋدانى تالدىقورعان وبلىسى اۋىل-شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وندىرەتىن دارەجەگە جەتتى. كوپتەگەن جۇگەرى وسىرۋمەن شۇعىلداناتىن شارۋاشىلىقتار قازاقستانداعى, وداقتاعى ەڭ جوعارى ماراپاتتارعا يە بولدى. ەل ەڭبەككە جۇمىلدى, ەڭبەك ەلدىڭ مەرەيىن ءوسىردى.
ىبرايىمجان قوجاحمەتوۆ ۇزاق جىلدار كيروۆ اتىنداعى كوپ سالالى شارۋاشىلىقتى بىلگىرلىكپەن, جاناشىرلىقپەن, ۇتقىرلىقپەن باسقارىپ, تەك اۋدان, وبلىس كولەمى ەمەس, رەسپۋبليكاعا, وداققا ايگىلى ەڭ الدىڭعى قاتارلى شارۋاشىلىقتاردىڭ ساپىنا شىعارا الدى. ونىڭ شارۋاشىلىقتى باسقارۋ تاجىريبەسى ناسيحاتتالىپ, ۇلگى رەتىندە تارالدى. تەك شارۋاشىلىق كورسەتكىشتەرى ەمەس, ەلدى مەكەندەردەگى حالىق تۇرمىسىنا قاجەتتى الەۋمەتتىك سۇرانىستارعا ايرىقشا ءمان بەرۋدى شارۋاشىلىق باسشىسى ءوزىنىڭ العىشارتتى مىندەتى سانايتىن. ىبەكەڭ قىزمەت ەتكەن جىلدارى كيروۆ اتىنداعى كولحوزدىڭ قۇزىرىنا كىرەتىن بارلىق اۋىلدارعا جول سالىندى, سۋ قۇبىرى تارتىلدى, كولحوز ورتالىعىنا كولحوزدىڭ ءوز ەسەبىنەن مادەنيەت سارايى, سپورت كەشەنى, مەكتەپ, اۋرۋحانا, بالالار باقشالارى سالىنىپ, كوشەلەرگە اسفالت توسەلىپ, اعاش وتىرعىزىلىپ, ساياباقتار بوي كوتەردى.
كولحوز باسشىسى ورتالىقتان شالعاي جاتقان وڭىردە اۋىل تۇرعىندارىن تۇراقتاندىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ, ەلدىڭ ءوز مۇمكىندىگىن ءوزىنىڭ وركەندەۋىنە جۇمىلدىرا ءبىلدى. اسىرەسە جاستاردىڭ ەڭبەك تاربيەسىنە ەكپىن بەرىپ, ولاردى اۋىل تۇرمىسىنا بەيىمدەپ, جاستاردىڭ وزدەرىنىڭ بەلسەندىلىگى ارقىلى سول كەزدەگى شارۋاشىلىق, اۋىل ەكونوميكاسىندا كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزە الدى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىندا كيروۆ اتىنداعى كولحوزدىڭ باستاۋىش كومسومول ۇيىمىندا شارۋاشىلىقتىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن 300-گە جۋىق كومسومول مۇشەسى, ەكى مىڭعا جۋىق جۇمىسكەرلەر, ون مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىندارى بولدى. ىبەكەڭ كولحوز باسشىسى رەتىندە جاستاردىڭ ەڭبەك ەتۋىنە, الەۋمەتتىك تۇرمىسىنا مەيلىنشە جاڭا زامان تالابىنا ساي جاعداي تۋعىزىپ, قامقورلىق جاساي ءبىلدى. جاستاردىڭ ەڭبەكتەن تىس ۋاقىتتاعى دەمالىسىن ۇتىمدى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋىنا كوڭىل ءبولىپ, كولحوز قورىنان قارجى ءبولدىرىپ, ۇلگى كورسەتىپ وتىردى. سونداي جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ىبەكەڭ باسقارعان كولحوز تەك قانا شارۋاشىلىق كورسەتكىشتەرىندە ەمەس, اۋىل جۇرتشىلىعىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىندا دا كوپتەگەن يگىلىكتى ىستەردى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. ارينە, وسىنداي بىلىكتىلىكپەن ەل قامىن ويلاپ ۇيىمداستىرىلعان جۇمىس ۇنەمى جۇرتشىلىق قولداۋىنا يە بولدى. ىبەكەڭ باسشىلىق ەتكەن جىلدارى كيروۆ اتىنداعى كولحوز رەسپۋبليكا كولەمىندە الدىڭعى قاتارلى شارۋاشىلىقتار قاتارىندا بولدى.
سونداي تياناقتى, ىرگەلى ءىستىڭ ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, جاڭا رەفورمالارعا بەت تۇزەگەن كەزەڭدە دە بۇل شارۋاشىلىقتىڭ ادامدارى كوپ اداسپاي جول تابا ءبىلدى. ەل جاڭا تۇرمىسقا بەيىمدەلدى, ايىلىن جيىپ, اۋىل تۇرمىسىنىڭ, شارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ جاڭا ۇيىمداستىرىلۋىنا كوشتى. وڭىردە جۇگەرى قايتا تۇلەپ, ءورىس مالعا تولا باستادى.
ىبەكەڭ ءوزى باسقارعان شارۋاشىلىقتى وسىرە بىلۋمەن قاتار ءوزى دە قاراپايىم جۇمىسشىدان, ءىرى باسشىسىنا دەيىن ءوسىپ, شارۋاشىلىق كورسەتكىشتەرىن رەسپۋبليكا, وداق كولەمىنە كوتەردى. ءوزىنىڭ ءبىلىم, پاراسات دارەجەسىن دە قوعامدىق بيىككە كوتەرە ءبىلدى. ول سول كەزدەگى وداق دارەجەسىنىڭ ەڭ جوعارعى ماراپاتتارىنا يە بولدى, كەڭەس وداعى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى.
ىبرايىمجان قوجاحمەتوۆ – وتە ۇستامدى, ەڭبەككە ىسكەر, شارۋاشىلىققا بىلگىر, تەككە سويلەمەيتىن, سوزىنەن ءىسى كوبىرەك كورىنەتىن سابىرلى, كىشىپەيىل, قايراتكەر بولدى. ىبەكەڭ اسىپ سويلەمەيتىن, سىر ساندىعىن دا شاشا بەرمەيتىن. مىنەزىندە ەشقاشان دورەكىلىك, بىرەۋگە ۇستەمدىك كورسەتەتىن قىلىقتار بولمايتىن. ءىستىڭ بايىبىنا بارماي شەشىم قابىلدامايتىن, مىنەزگە باي ادام بولاتىن.
حالقىنا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ادال قىزمەت ەتىپ, ەلىنىڭ ىنتىماعىن, بەرەكەسىن تىلەپ وتكەن تۇرلاۋلى تۇلعا, مەيىرىمدى ۇلى ەدى ىبرايىمجان قوجاحمەتوۆ. قاراپايىم ەڭبەگىمەن, ەل قامىن ويلايتىندىعىمەن, ەڭبەك ادامىنا دەگەن جاناشىرلىعىمەن زامانداستارىنىڭ ەسىندە قالدى. ومىردەن وزىپ كەتسە دە ارتىندا قالعان ەلى -جۇرتى ونەگەلى اعانىڭ اعالىق بەينەسى مەن ۇلگىسىن, جىل وتكەن سايىن جاڭعىرتىپ, ەسكە الىپ, ۇلاعات تۇتىپ جۇرەدى.
ءسىرا, ەل ارداقتىلارى دەپ وسىنداي تۇلعالاردى ايتسا كەرەك.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
