ارينە بۇل جۇرت جاپپاي باراتىن مۋزەي ەمەس, قالاداعى كورىكتى ورىنعا دا جاتپايدى, بۇل – بار بولعانى ءبىلىم ورداسى عانا. بىراق وسى ورداعا تابان تيگىزگەن جان تاربيەنىڭ تاماشا مەكتەبىنە كۋا بولارى انىق. ءبىلىم وشاعىنىڭ اۋلاسىنا ەنگەننەن-اق ەرەكشە تالعام مەن تالاپ, ءتالىم مەن تاربيە اسەرى بايقالادى. ەڭ الدىمەن, ءسىز قاسيەتتى التايعا ات باسىن تىرەگەنىڭىزدى سەزىنەسىز. سوسىن, ارينە, سول التايدى ايداي الەمگە ايگىلەگەن تۋعان جەردىڭ جىرشىسى, ايگىلى جازۋشى ورالحان بوكەي اتىنداعى مەكتەپتە تۇرعانىڭىز ەسىڭىزگە تۇسەدى. قاسيەتتى التاي مەن قابىرعالى قالامگەرگە ورتاق – كەۋدەسىن كەرە كەگجيگەن كەربۇعى, تورتاي مىنگەن اق بوز ات, زەڭگىر كوك پەن اسقارالى شىڭدارمەن تالاسا قالىقتاعان قىران مەن قالىڭ ورماننىڭ ەركەسى ەلىكتەردىڭ, باسقا دا التايدىڭ تۇمسا تابيعاتىنا دا, تاۋ پەرزەنتىنىڭ تارتىمدى تۋىندىلارىنا دا ورتاق مۇسىندەردىڭ ءانسامبلى ءا دەگەندە ابدىراتىپ-اق تاس-تايدى. ەسەسىنە وسى ءانسامبلدى ءبىر وزىنە باعىندىرىپ تۇرعان قاق ورتاداعى قارا ءسوزدىڭ جۇيرىگى وراعاڭنىڭ تاس مۇسىنىمەن ءۇنسىز عانا تىلدەسىپ, سالەمدەسكەندەي بولاسىز. كومپوزيتسياعا كوز سۋارىپ, العا جىلجىساڭىز مەكتەپتىڭ وڭ قاناتىنداعى ورالحان بوكەي اللەياسى جۇزدەگەن راۋشان گۇلدەرىمەن اۋلا كوركىن دە, تىنىسىڭىزدى دا ودان ءارى اشا تۇسەدى. وعان بەيبىتشىلىك, تۇلەكتەر ىسپەتتى جايقالعان اللەيالاردى قوسىڭىز. مىنە, وسى مۇلگىگەن اۋلادا تۇرىپ, بۇل مەكتەپتە مىڭنان اسا بالا وقيدى دەسە سەنبەگەن بولار ەدىڭىز. بۇل ءبىلىم ورداسىنىڭ بالالارى باسقالار سياقتى ويناماي ما, شۋلاماي ما دەگەن ويعا قالاسىز. وينايدى, شۋلايدى – بىراق پايدالى, تاربيەلى دۇنيەمەن عانا. ونى عيماراتقا ەنگەندە انىق اڭدايسىز. ءۇزىلىس ساتىندە ءبىر سىنىپتىڭ وقۋشىلارى پاتريوتتىق اندەر ورىنداپ جاتسا, ەندى ءبىر وقۋشىلار توبى توعىزقۇمالاقتان جارىس ۇيىمداستىرىپ جاتادى. ودان تىس دالىزدە ورناتىلعان شاحمات, دويبى تاقتالارىندا وي ويىنىن ويناپ, ءۇزىلىستى دە كادەگە جاراتىپ جاتقان بالالار. اپپاق ەدەننىڭ ءوزى مۇنتازداي. كوڭىلگە كىرشىكسىز تازالىق لەبىن ۇيالاتادى. جوعارى كوتەرىلگەندە مەملەكەتتىك رامىزدەر مەن ليتسەيلىك نىشانداردى دا ادەمى ادىپتەپ قويعانىن كورەسىز. قابىرعاداعى كوركەم پەيزاجدار بەينەلەنگەن كارتينالار تۋعان جەردىڭ تاماشا تابيعاتىمەن ءۇنسىز عانا ەستەتيكانىڭ ەرەكشە ساباعى ءوتىپ جاتقانداي.
مىنە, وسى ىسپەتتى سىرت كوزگە كورىنەتىن كورىنىستەرىمەن-اق پەداگوگيكالىق ءتالىم-تاربيەنىڭ شامشىراعىن جاعىپ وتىرعان وقۋ ورداسىنىڭ ديرەكتورى تاڭاتقان تۇمەنباەۆتىڭ ۇستازدىق ءھام ۇيىمداستىرۋشىلىق تۇلعاسىنا سۇيسىنبەسكە ءاددىڭىز قالمايدى.
قالامگەر ەسىمى بەرىلگەن ءبىلىمنىڭ قارا شاڭىراعىندا ول ءوزىن بىلىكتى پەداگوگ, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە كورسەتتى. ءسات سايىن وزگەرىپ جاتقان زاماندا ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن ۇدايى جەتىلدىرىپ, جان-جاقتى ىزدەنە ءبىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى رۋحاني جاڭعىرۋعا باعىتتالعان باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعانداي, ءبىلىم مەن تاربيەنى ەگىز ورىمدەي تۋعان جەرمەن بىرگە ءورىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا وتانسۇيگىشتىك سەزىم مەن پاتريوتتىق رۋح بەرۋگە بارىن سالدى. بىرنەشە جىل بۇرىن ورالحان بوكەيدىڭ تۋعان جەرى كاتونقاراعاي اۋدانىنداعى شىڭعىستاي اۋىلىنا بارىپ, جازۋشى شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەرمەن كەزدەستى, كوپتەگەن ماعلۇمات جيناقتادى. قالامگەردىڭ اپكەسى شولپانمەن, جيەنى عاليامەن جۇزدەسىپ, جازۋشى مەن اناسىنىڭ تۇرمىستا قولدانعان بۇيىمدارىن مەكتەپ مۇراجايىنا الىپ كەلدى. وقۋشىلارى جازۋشىنىڭ «كۇلپاشتىڭ ۇرشىعى» اتتى اڭگىمەسىندەگى كۇلپاش اپانىڭ ۇرشىعىن, قالامگەردىڭ دوسى نۇقسارين امانجاننىڭ ءوز قولىمەن جاساعان اشەكەي بۇيىمدارىن, جازۋشىنىڭ ۇستاعان قول سومكەسى مەن تۋعان ءۇيىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, قالامگەردىڭ تابانى تيگەن ءۇي الدىنداعى توپىراقتىڭ ءبىر ۋىسىن مەكتەپ مۇراجايىنا قويدى, جازۋشىنىڭ ۇستازى نينا اپايمەن, اۋىلداس دوستارىمەن كەزدەسىپ, بۇرىن بىلمەيتىن تىڭ ەستەلىكتەر تىڭدادى. پەداگوگتىڭ دىتتەگەنى وقۋشىلار تۇمسا تابيعاتتا تازا اۋامەن تىنىستاپ, رۋحاني بايىپ, ءبىر-بىرىمەن قيماس دوستار بولسىن دەگەن پاراساتتى پايىم-تىن.
تاڭاتقان قاليبەك ۇلىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنەن كەيىن 2000 جىلى مەكتەپكە «ليتسەي» مارتەبەسى بەرىلدى. وسى جىلى اتا-انالارمەن اقىلداسىپ, بىرىڭعاي مەكتەپ فورماسىن ەنگىزدى. مۇزتاۋداي بيىكتىككە بالانىپ, ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا شاقىراتىن مەكتەپ توسبەلگىسى جاسالدى. كوك تۋ تۇستەس گالستۋك پەن توسبەلگىنىڭ ارقايسىسىن تەرەڭ تولعانىسپەن, ءار دەتالىنە دەيىن ءمان بەرگەندىكتەن بولار, ۋاقىت وتە جەتىلدىرىلە تۇسكەن مەكتەپ نىشاندارى بالالاردىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. مەكتەپ قابىرعاسىندا 2000 جىلدان بەرى ء«ور التاي» گازەتى جارىق كورىپ, ء«تورت تاعان» اتتى مۇراجاي جۇمىس ىستەپ كەلەدى. تۇساۋكەسەرىن ورالحان بوكەيدىڭ جيەنى كلارا نۇرجاقىپقىزى كەسكەن مۇراجاي «تالانتىنا تابىندىرعان قالامگەر» (ورالحان بوكەي باعىتى), «وتان ءۇشىن وت كەشكەندەر», «مەكتەپ – ءبىلىم ورداسى» جانە ەتنوگرافيالىق باعىتقا ارنالعان ءتورت بولىمنەن تۇرادى. بولىمدەر وقۋشىلاردىڭ, اتا-انالاردىڭ كومەگىمەن ۇنەمى جادىگەرلەرمەن تولىقتىرىلىپ تۇرادى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەگەندەي, ءار شاكىرتتىڭ بويىنا ءبىلىم مەن تاربيە ءدانىن ەككەن تاڭاتقان قاليبەك ۇلى باستاعان ليتسەي ۇجىمىنىڭ ەڭبەگى بۇگىندە ەلەۋلى. ماسەلەن, 2015-2016 وقۋ جىلىنداعى ۇبت ناتيجەسى بويىنشا ءبىلىم ورداسىن بىتىرگەن 24 تۇلەكتىڭ ىشىندە 9 «التىن بەلگى», 5 ۇزدىك اتتەستات يەگەرى شىعىپ, بارلىعى جوعارى بالل جينادى, 23 تۇلەك مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى اتاندى. ال قالعان ءبىر وقۋشى تاڭداعان جوعارى وقۋ ورنىندا گرانت بولماعاندىقتان, اقىلى بولىمگە ءتۇستى. جالپى ورتاق كورسەتكىش 117 پايىزدى كورسەتىپ, ءبىلىم ورداسى وبلىس بويىنشا 1-ورىندى يەلەندى. تاعى ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جايت, بىلتىر بۇل ليتسەي وبلىس دەڭگەيىندە وتكەن سايىستا «ەڭ ۇزدىك قالا مەكتەبى» اتاعىن جەڭىپ الىپ, وبلىس اكىمىنىڭ 18 ميلليون تەڭگەلىك سەرتيفيكاتىن يەلەندى. قوماقتى قارجى وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرۋگە قاجەتتى جابدىقتارعا جۇمسالدى. الدىمەن اتالعان سايىستىڭ قالالىق كەزەڭىندە باس جۇلدەنى جەڭىپ العاندىقتان قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ارنايى تاعايىنداعان جۇلدەسى – زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان مۋلتيمەديا كابينەتىن سىيعا العان بولاتىن. وسىلايشا وقۋشىلار ءوز قارىمىمەن دە وراعاڭنىڭ اتىنداعى ءبىلىم شاڭىراعىن ءبىر كىسىدەي جابدىقتاۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مەكتەپتەر اراسىندا قالا, وبلىس دەڭگەيىندە وتەتىن قانداي سايىستار بولسا, بۇل ءبىلىم ورداسى سول سايىستاردىڭ جۇلدەگەرلەرى قاتارىنان كورىنىپ وتىر. 2016 جىلى «ۇزدىك مەكتەپ اۋلاسى», «ۇزدىك مەكتەپ باسپاسى», «ۇزدىك يننوۆاتسيالىق ءبىلىم ورداسى» سياقتى سايىستاردا باس جۇلدەنى يەلەندى. سونداي-اق «ەڭ ۇزدىك مەكتەپ-2008» «ەڭ ۇزدىك مەكتەپ-2011» سايىستارىنىڭ دا جەڭىمپازى. اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسىندا قارا شاڭىراق رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى «ەڭ ۇزدىك 100 مەكتەپ» قاتارىنا ەنىپ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى.
وسى ۋاقىت ارالىعىندا كيەلى قارا شاڭىراقتان 27 «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى, 85 «التىن بەلگى» يەگەرى, 37 ۇزدىك اتتەستات يەگەرى شىقتى. بۇنىڭ ءبارى ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن تالاپشىل باسشىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەۋگە بولادى.
ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا «قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى» دەگەندە, وسى ىسپەتتى كەمەل ءبىلىم وردالارى بارشا جۇكتى ارقالاپ بارا جاتقانداي كورىنەدى.
مىرزابەك قابىلوۆ,
ەڭبەك ارداگەرى
وسكەمەن
