وسى ورايدا, كورەرمەننىڭ نازارىن ايرىقشا اۋدارعان دۇنيە – ساحنا تامنىڭ سۋرەتى بولدى. بۇل تام ارقالىق قالاسىنان ۇلىتاۋعا قاراي بەتتەيتىن قارا جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان سارىتورعاي اۋىلىنان 50 شاقىرىم جەردە تۇر ەكەن.
بىلايعى جۇرت تامدى «ماحات ساحناسى» دەپ تە اتايدى. سەبەبى, ونى وتكەن عاسىردىڭ باسىندا ماحات سارجان ۇلى دەيتىن ۇستا سالعان. بۇل نىسان قازىر مەملەكەت قامقورلىعىندا. ساحنا تامنىڭ كىرەبەرىس ماڭدايشاسىنا قۇران اياتتارى جازىلىپ, سىرتقى دودەگەسىنە اسەم ويۋ-ورنەك بەزەندىرىلگەن. بيىكتىگى – 4-5 مەتر.
نىسان قۇلا دۇزدە بوسقا تۇرعان جوق. بۇندا ادامدار اشىق جەرلەنەدى. ياعني ءمايىت ارنايى ساكى ۇستىنە قويىلىپ, كەلەسى مۇردە كەلگەنگە دەيىن سوندا تۇرادى. جاڭا ءمايىت اۋىسقاندا, ەسكىسى ىرگەدەگى كورقۇدىققا تاستالادى. بۇنى تام يەلەرى «سۇيەككە سۇيەك قوسۋ» دەيدى ەكەن.
ارقالىق قالاسى دالا ولكەسى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, مۇندا سوڭعى ادام 1994 جىلى جەرلەنگەن كورىنەدى. سىرتىنان قاراعاندا, بۇل تامدى جەر استىنداعى كورگە تۇسەتىن ەسىك دەپ ەش ويلامايمىز. ال شىن مانىندە بۇل تام – كورقۇدىقتىڭ اۋزىنا سالىنعان قاقپا.
جەر استىنداعى جەرلەۋ ورنىندا ايەل مەن ەركەكتى بولەك-بولەك قويادى. تاڭدانارلىق دۇنيە – ءمايىت جاتقان جەردە ەشقانداي ءيىس-قوڭىس جوق, ىشكە سالقىن تازا اۋا كىرىپ تۇرادى دەيدى, بىلەتىندەر. بۇندا تەك قانا ءبىر اتانىڭ بالالارى عانا جەرلەنەدى.
كەيىن سۇراستىرىپ كورسەك, مۇنداي كورقۇدىقتار قازاق دالاسىنىڭ ءاربىر جەرىندە بار ەكەن. اتاپ ايتقاندا, سونىڭ ءبىرى – جامبىل وبلىسى, سارىسۋ اۋدانى, ساۋداكەنت اۋىلىندا تۇر. بۇل دا كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن ءبىر كۇمبەزدى ەتىلىپ سالىنعان. ەكى شەتى دوڭگەلەك مۇنارالى, ونىڭ جوعارى جاعىندا جارىق تۇسەتىن ساڭىلاۋ بار. مۇندا دا ادامداردى جەرلەۋ ءتارتىبى جوعارىداعىمەن بىردەي.
سول سياقتى, تاعى ءبىر كور-زيرات قاراعاندى وبلىسى, نۇرا اۋدانىنىڭ (بۇرىنعى تەڭىز اۋدانى) جانبوبەك اۋىلىنان 25 شاقىرىمدا بولعان ەكەن. قازىر كور-زيراتتىڭ تامى قيراپ, جۇقاناسى عانا قالىپتى.
جالپى, بۇل جادىگەر-نىسان جايلى ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ادام جوق. تەك ەتنوگراف-عالىم مارقۇم اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ەڭبەكتەرىندە بۇل دۇنيەلەر زاردەش اۋليە (زاراتۋشترا) زامانىنان قالعان عۇرىپ ەكەنى جايلى ايتىلىپتى.
بەكەن قايرات ۇلى,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
