وڭتۇستىك ءوڭىر مەن باتىستاعى وبلىستاردا بۇل جۇمىس قازىردىڭ وزىندە ءوز مارەسىنە جەتتى. ال سولتۇستىكتىڭ استىقتى وبلىستارىندا ناۋقان قىزۋ قارقىنمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2017 جىلدىڭ 25 قىركۇيەگىندەگى مالىمەت بويىنشا ەلىمىزدە ازىرگە ەگىستىك القاپتاردان 20 368,2 مىڭ توننا استىق جينالعان. استىق باستىرۋ جۇمىستارى ءالى جاپپاي تولىق اياقتالماعاندىعىن ەسەپكە الساق, بۇل جاقسى كورسەتكىش. الدىن الا بولجام بويىنشا بيىل وتان قامباسىنا 22 ميلليون توننانىڭ استىعى قۇيىلۋى ءتيىس. بۇل, جاعداي ويداعىداي بولسا, بيىل قازاقستاننىڭ 10-12 ميلليون تونناداي استىقتى سىرتقى رىنوكتارعا شىعارۋعا تولىق الەۋەتى بار دەگەن ءسوز. ەندىگى مىندەت – ەگىن وراعىن ۇيىمشىلدىقپەن قورىتىندىلاي وتىرىپ, ەگىستەن جەتكەن التىن ءداندى دۇرىس ساقتاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ, ءسويتىپ استىقتى ەل ريزىعىنا اينالدىرۋ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ سوزىنە سەنسەك, بيىلعى جىلى بۇل جونىنەن پروبلەما بولماۋعا ءتيىس. ويتكەنى ەلىمىزدەگى استىق ساقتاۋ ورىندارىنىڭ جالپى قۋاتى 26,6 ميلليون تونناعا دەيىن جەتىپ وتىر. ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر, سونداي-اق بيىلعى استىق باستىرۋ ناۋقانىنا ەلىمىز بويىنشا 14 مىڭ داناعا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلعانىن ايتىپ ءوتتى. جەرگىلىكتى جەرلەردە شارۋالارعا ديزەل وتىنى ءليترى 92 تەڭگەدەن بەرىلۋدە. بۇل – جانار-جاعارماي ستانسالارىنداعى نارىقتىق باعادان (ول – 124 تەڭگە) ەداۋىر ارزان كورسەتكىش. مىنە, وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەگىن ورۋ جۇمىستارى دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ەندى وڭىرلەردەگى جاعدايعا توقتالساق, استىقتى وبلىستاردىڭ ىشىندە ەگىن وراعىن العاشقى بولىپ 25 قىركۇيەك كۇنى اقمولا وبلىسىنىڭ ديقاندارى اياقتادى. قولىمىزداعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, بۇل وبلىس بيىلعى جىلى 4,3 ميلليون گەكتار جەرگە استىق سەۋىپ, ودان 5 ميلليون 123 مىڭ توننا ءونىم العان. ءار گەكتاردىڭ ورتاشا تۇسىمدىلىگى 11,85 تسەنتنەردەن اينالعان. ال مايلى داقىلدار مەن كوكونىس جيناۋ جۇمىستارى جالعاسا تۇسۋدە.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى مۇرات بالاپاننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل اقمولالىقتاردىڭ 2 ميلليون توننا استىقتى ەكسپورتقا جونەلتۋگە تولىق مۇمكىندىگى بار. «بيىلعى كۇردەلى اۋا رايى جاعدايىنا قاراماستان وبلىس ديقاندارى كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىن دەر كەزىندە ۇيىمشىلدىقپەن جۇزەگە اسىرۋدا. سونداي-اق بىلتىرعى جىلعا قاراعاندا, استىقتىڭ ساپاسى دا ەداۋىر جوعارى بولىپ وتىر. قازىرگى كۇنى استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرىنە كەلىپ تۇسكەن 1 ميلليون 300 مىڭ توننا استىقتىڭ 87 پايىزى 3-ءشى سىنىپتى. ال بىلتىر بۇل كورسەتكىش 57-60 پايىز دەڭگەيىندە عانا بولىپ ەدى», دەيدى ول.
بيىل وسى وبلىستىڭ ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ ديقاندارى مول ءونىم الۋعا قول جەتكىزدى. مۇنداعى ءار گەكتاردىڭ ورتاشا تۇسىمدىلىگى 17 تسەنتنەردەن اينالدى. وبلىستا ناۋقاندى ۋاقىتىلى ءارى جاقسى كورسەتكىشپەن اياقتاۋعا ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ «سۆوبودنىي» سەرىكتەستىگى, ەسىل اۋدانىنىڭ «زارەچنىي» سەرىكتەستىگى, جاقسى اۋدانىنىڭ «ترۋد» سەرىكتەستىگى, ارشالى اۋدانىنىڭ «يجەۆسكي» وندىرىستىك كووپەراتيۆى, استراحان اۋدانىنىڭ «فەرمەر-2002» سەرىكتەستىگى سىندى شارۋاشىلىقتار جاقسى ۇلەس قوستى.
سونداي-اق 25 قىركۇيەكتەگى مالىمەت بويىنشا پاۆلودار وبلىسىندا استىقتىڭ 94 پايىزى جينالىپ الىنعان. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى وسىمدىك شارۋاشىلىعى جانە مەحانيزاتسيا ءبولىمىنىڭ باس مامانى بايبولات راحىمجانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وبلىس ديقاندارى وسى اپتانىڭ سوڭىنا دەيىن ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن تولىق اياقتاۋى ءتيىس. «وبلىستا ءداندى داقىلداردى جيناۋ جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. بيىل استىق 694,1 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىلدى. قازىر سونىڭ 655,6 مىڭ گەكتارىندا جۇمىس اياقتالدى. ازىرگە 770,7 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى. اپتا سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 800 مىڭ تونناعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن», دەيدى ول.
وسى رەتتە پاۆلودار وبلىسىندا بىلتىرعى جىلى دا ەگىستىكتەن 800 مىڭ توننا استىق الىنعاندىعىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس. بۇل وبلىستا, مالىمەتتەرگە قاراعاندا, استىق داقىلدارىن جيناۋ بويىنشا ەرتىس اۋدانى كوش باستاپ كەلەدى. مۇنداعى شارۋالار ءار گەكتاردان ورتا ەسەپپەن 12 تسەنتنەردەن استىق جيناي وتىرىپ, ءونىمنىڭ جالپى كولەمىن 209 مىڭ توننادان اسىرعان. سونداي-اق ۋسپەن اۋدانى 136 مىڭ توننا, قاشىر اۋدانى 124 مىڭ توننا بيداي باستىرعان. ءسويتىپ وبلىس ديقاندارى وسى اپتانىڭ اياعىنا دەيىن ءداندى داقىلداردى جيناپ ءبىتىرىپ, كەلەسى اپتادا مايلى داقىلدار القابىنا اۋىسپاق. بيىلعى كوكتەمدە پاۆلودار وبلىسىندا 200 مىڭ گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار تۇقىمى سەبىلگەن.
بيىلعى كۇزدىڭ بەرەكەسى كورشىلەرىمىزدە دە جامان ەمەس. الەمدەگى استىقتى ەلدىڭ ءبىرى سانالاتىن رەسەيدە قازىردىڭ وزىندە 120 ميلليون توننا ءداندى داقىل ءونىمى باستىرىلدى. جيىن-تەرىم جۇمىستارى ءالى دە ءجۇرىپ جاتىر. رەسەيلىك ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا بۇل ەل بيىلعى جىلى كەمىندە 130 ميلليون توننا استىق ءوندىرۋى ءتيىس. رەسەيدە جىل سايىنعى جالپى ورتا كورسەتكىش 90-100 ميلليون توننانىڭ اينالاسىندا قالىپتاساتىندىعىن ەسكەرسەك, استىقتى ەكسپورتقا شىعارۋ ءىسى بۇل ەلدە دە توتەنشە سيپات الاتىن بولادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, استىقتى سىرتقا شىعارۋدىڭ جولدارىن كەڭەيتۋ, ەكسپورت باسەكەسىنە توتەپ بەرۋ شارالارى ءبىزدى دە قازىردەن باستاپ تولعاندىرۋى كەرەك.
ەلىمىزدىڭ ءتيىستى ورىندارى بۇل جونىنەن دە قامسىز ەمەس سەكىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يساەۆانىڭ جۋىقتا وتكەن بريفينگتە مالىمدەگەنىندەي, كۇنشىعىستاعى الىپ كورشىمىز قىتايدىڭ دامۋ جانە رەفورمالار جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىمەن وسى ەلگە 500 مىڭ توننا تاعامدىق بيدايدى كەيىننەن بۇل كولەمدى 1 ميلليون تونناعا دەيىن جەتكىزە وتىرىپ ەكسپورتتاۋعا, سونداي-اق 300 مىڭ توننادان باستاپ 2,5 ميلليون تونناعا دەيىنگى ارالىقتا تاعامدىق ەمەس استىق كىرگىزۋگە كۆوتا الۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە.
ايتا كەتەيىك, سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدىڭ اينالاسىندا قىتايعا جونەلتىلگەن قازاقستاندىق بيداي ەكسپورتىنىڭ كولەمى 4 ەسە وسكەن. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ 24 كاسىپورنى قىتايعا ونىمدەر كىرگىزۋگە رۇقسات العاندىعى ءمالىم بولىپ وتىر.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
