تويعا دەيىنگى اڭگىمە:
– ەركەجان باۋىرىڭ تابان استىندا ۇيلەنەمىن دەپ قيعىلىقتى سالىپ جاتىر.
– وۋ, قايتا قۋانبايسىز با؟!. ۇزاعىنان بولسىن قۋانىشىڭىز.
– قارسى ەمەسپىز عوي ۇيلەنگەنىنە. بىراق ءبىر شەتىنەن قاراجاتتىڭ جوقتىعى قيناپ, ەكىنشى جاعىنان توي وتكىزەتىن مەيرامحانا تابۋدىڭ ءوزى قيامەت ەكەن عوي استانادا. وسىنى اقىلداسايىن دەپ كەلدىم وزىڭمەن.
– استانادا اتتاپ باسساڭ مەيرامحانا ەمەس پە؟ سونى دا ءسوز ەتىپ...
– سول قاپتاعان مەيرامحانالارىڭنىڭ كوبى تامىز ايىنىڭ سەنبى كۇندەرىندە بوس بولماي تۇرعان جوق پا؟
ءيا, اعامىزدىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. تامىز – توي-دۋمان ايى. جۇرتتىڭ كوبى جادىراعان جاز ايلارىندا توي جاساعاندى ءجون كورەدى. سول سەبەپتى ەرتە باستان قامداناتىنى انىق. ءتىپتى مەيرامحانانىڭ تولەمىن الدىن-الا ءجۇز پايىز تولەپ قويۋعا دا كەيبىر اتا-انا پەيىلدى. ويتكەنى قۋانىشتارىن جاقسى مەيرامحانادا دۇركىرەتىپ وتكىزگەندى قوش كورەدى ەمەس پە؟ بۇل كەز كەلگەن وتباسىنا ءتان جاعداي.
نە كەرەك, اعامىز تابانىنان تاۋسىلىپ ءجۇرىپ توي وتكىزەتىن مەيرامحانانى دا تاپتى-اۋ. نەسيە الىپ, 250 ادامعا ءار ورىن ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 10 مىڭ تەڭگەدەن 2,5 ميلليون تەڭگەسىن الدىن الا تولەپ تە تاستادى. ونىمەن دە تىنىش تاپقان جوق, سىرعا سالۋ مەن قۇدالىققا, بەتاشارعا كەرەك-جاراقتارىن ىزدەپ, الماتى باردى, بىشكەك باردى. وعان ءبىراز شاشىلدى. العاشقى ۇلكەن تويى بولعان سوڭ ايانىپ قالعان جوق, تاپقان-تايانعانىنىڭ بارلىعىن وسى قىزىق-قۋانىشى ءۇشىن توكتى.
تويدان كەيىنگى اڭگىمە:
– «تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەگەن راس ەكەن-اۋ. التى اي بويى الاشاپقىن بولىپ, ۇيقى-كۇلكى كورمەي دايىندالعان تويىمىز ءاپ-ساتتە, ءتورت-بەس ساعاتتىڭ ىشىندە وتە شىقتى عوي.
– ءيا, كۇنى بۇرىن تياناقتى ازىرلەنگەندىكتەن بولار, توي جاقسى ءوتتى.
– بالالاردىڭ باقىتى ءۇشىن جاساپ جاتىرمىز عوي ءبارىن.
توي وتەر-وتپەس اعامىز تاعى دا ءبىر حابارلاسىپ, جاستاردى بولەك شىعارماق بولىپ جاتقانىن ايتتى. وزدەرىنىڭ قالاۋى وسى بولسا, ەشكىم قارسى كەلە قويماس. «ەكەۋى بىردەي جۇمىس ىستەيدى, تاپقان تابىستارى جالدىق پاتەر مەن كۇنكورىسىنە جەتەتىن شىعار. ءبىز دە قاراپ قالماسپىز, كومەكتەسەمىز عوي», دەدى اعامىز. «ە-ە, ءجون ەكەن» دەدىك.
ءۇش ايدان كەيىنگى اڭگىمە:
– توي ۇستىندە ايتىلعان اق تىلەكتەردىڭ ءبارى ادىرە قالدى عوي... اي سايىن بالا-شاعانىڭ اۋزىنان جىرىپ تولەيتىن 120 مىڭ تەڭگە نەسيە دە قالتامىزدى قاعىپ بارادى.
– نە بولدى, اعاسى؟
– انا ەركەجان مەن كەلىن اجىراسامىز دەپ جاتىر.
– نەگە؟ سەبەپ؟
– مىنەزدەرىمىز جاراسپايدى, كىشكەنتايىمىز بولماي تۇرعاندا اجىراسقانىمىز دۇرىس دەپ شەشىپتى.
– ؟!.
سوڭعى ۋاقىتتا جاس وتباسىلاردىڭ ۇيلەنبەي جاتىپ اجىراسۋى جيىلەپ بارا جاتقانداي. اسىرەسە قالالىق جاس جۇپتار نەكەسىنىڭ بۇزىلۋى كوپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2017 جىلدىڭ قاڭتار ايى مەن تامىزى ارالىعىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 76 مىڭعا جۋىق جۇپ شاڭىراق كوتەرگەن. نەكەگە تۇرۋ بويىنشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى الدا. بۇل وڭىردە وسى جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ارالىعىندا 11279 جاس شاڭىراق تىركەلسە, ونان كەيىنگى كورسەتكىش الماتى قالاسى مەن وبلىسىنا جانە استانا قالاسىنا تيەسىلى.
ال قاراستىرىپ وتىرعان ارالىقتا 31 500 وتباسى اجىراسقان. بۇل كوپ, ارينە. اجىراسقانداردىڭ كوبى وڭتۇستىك قازاقستان, اقمولا وبلىستارىندا. ءتىپتى تويلارى وتەر-وتپەس, قۋانىشتارى باسىلار-باسىلماس ۋاقىتتا جاس جۇبايلاردىڭ نەكەسى بۇزىلۋى ويلاندىرماي قويمايدى. سوندا اجىراسۋلاردىڭ كوپ بولۋىنىڭ تۇپتوركىنى نەدە؟ وتباسىلىق ومىرگە دايىن بولماعانى ما؟ الدە, ءبىرىن-ءبىرى تولىق تاني بىلمەگەنى مە؟ جوق الدە باسقاداي سەبەپ-سالدارى بار ما؟ كوبىنىڭ ايتاتىنى: «مىنەزىمىز ۇيلەسپەدى,سايكەس كەلمەدى». سوندا ولار وتباسىن قۇرار الدىندا ءبىر-ءبىرىن «بارىنشا زەرتتەپ» الۋعا بولماس پا ەدى؟ ابدەن تانىپ-ءبىلىپ بولعان سوڭ عانا شاڭىراق كوتەرۋگە بەل بايلاسا قايتەر ەدى؟
«ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» دەيدى اتام قازاق. ومىردەن الىنعان قاعيدا. بىراق قازىر ۇيلەنۋ دە وڭاي ەمەس. جاستار ءۇشىن تۇك ەمەس شىعار, بىراق اتا-انا ءۇشىن وتە قيىن. باسقاسىن ايتپاعاندا, توي جاسايمىن دەپ كوپتەگەن اتا-انا قارىزعا بەلشەسىنەن باتادى. ال جاستار «اعاتتىق جىبەردىك-اۋ» دەپ قىسىلۋدى دا بىلمەيدى, ەسەسىنە اكە-شەشەسىنىڭ اعايىنعا قاراۋعا بەتى بولماي, ۇياتتان ورتەنىپ, قوردالانعان بەرەشەكتەرىن قايتارۋ .ءۇشىن كۇندىز-ءتۇنى بەل جازباي جۇمىس جاساۋىنا تۋرا كەلەدى. بالالارىنىڭ كورسەتكەن «راحاتى» وسىنداي.
ويلانعاندارىڭىز ءجون, جاس جۇبايلار! وتباسىلىق ومىرگە ءجۇردىم-باردىم, سەلسوق قاراۋعا استە بولمايدى. وتان وتباسىدان قۇرالادى. سونى ۇمىتپايىق.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
