قازاقستانداي جاس مەملەكەت ءۇشىن وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ, قوسىلىپ قانا قويماي جاھاندانۋ پروتسەسسىندە كوشباسشى ەلگە اينالۋ مىندەتى تۇردى. 25 جىلدىق كەزەڭدى ارتقا تاستاعان جاس مەملەكەت ونەر مەن بىلىمدە, مادەنيەت پەن ادەبيەتتە, عىلىم مەن جاڭا تەحنولوگيالاردا, مەديتسينا مەن سپورتتا, ساياسات پەن ەكونوميكادا ۇلكەن ىزدەنىستەردى باسىنان وتكەردى. بولاشاعى ايقىندالا باستاعان ەل ەكونوميكالىق جولىن ناقتىلاپ, ساياسات پەن رۋحانيات كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ونەر-ءبىلىمىن وركەندەتتى, مەديتسيناسىن جاڭارتىپ, ءبىلىم-بىلىگىن ارتتىردى. جاڭا يننوۆاتسيالارعا بەت بۇرىپ, وزىق تەحنولوگيا ءتىلىن مەڭگەردى. بارلىق سالادا جاسارىپ, جاڭارعان ەلدىڭ الدىنا ەندى وزگە دە مۇراتتار شىقتى. تانىمالدىعى ۇلعايىپ, الەم ەلدەرىنىڭ الدىنداعى بەدەلى ارتقان قازاقستانداي جاس مەملەكەت ءۇشىن ەندى حالقىنىڭ ۇلتتىق تۇرعىدا جاڭعىرىپ, جاسامپاز, جاڭاشىل ەلگە اينالۋى كەرەك-ءتى. ەل پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ءوز حالقىنىڭ ءدال بۇگىنگى تاڭدا سۋساپ وتىرعان وسىنداي قاجەتتىلىگىن تامىرشىداي تاپ باستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق قولداۋعا يە بولۋىنىڭ سىرى دا وسىندا. جاڭا تۇرپاتتى قازاقستانعا قاجەتى ەلباسىمىز ايتقان «ۇلتتىق كود» ەدى. راسىندا, ۇلتتىق كودسىز رۋحاني جاڭعىرۋ جوق. پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا جىل سايىن ءوزىنىڭ جولداۋىن ۇندەيدى. تالاي جىلداردان كەلە جاتقان بۇل ءۇردىس قازاقستاننىڭ جولباستاۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. وسىنداي ناقتى باعىت-باعدار جاس مەملەكەتتى ەكونوميكالىق سالادا, الەۋمەتتىك ورتادا, ساياسي كەڭىستىكتە ۇزدىك ناتيجەلەرگە جەتەلەدى. ەلدى ساۋاتتى ستراتەگيالىق جوسپارلارمەن الدىڭعى قاتارعا شىعارۋ, ساياسي-ەكونوميكالىق تۇرعىدا تۇراقتى ەلگە اينالدىرۋ كەز كەلگەن باسشىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن شارۋا. ەندەشە بۇل ماسەلەدە ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز حالقى ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىن, توككەن تەرىن ساراپتاي بەرىڭىز. تولاعاي تابىس, بيىك ابىرويمەن كوشباسشىلىق ساپقا ىلىككەن مەملەكەت ءۇشىن ەندى جاڭا كوكجيەكتەر كورىندى.
ول ارينە, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق يدەيا, ۇلتتىق كود, رۋحاني جاڭعىرۋ. بۇل دەگەنىڭىز , ەلباسى ايقىنداپ بەرگەندەي: «... ۇلتتىق سانانىڭ ءتۇرلى پوليۋستەرىن قيىننان قيىستىرىپ, جاراستىرا الاتىن قۇدىرەتىمەن ماڭىزدى. بۇل – تارلان تاريحتىڭ, جاسامپاز بۇگىنگى كۇن مەن جارقىن بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىراتىن ۇلت جادىنىڭ تۇعىرناماسى». لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ, «100 كىتاپ», «100 ەسىم» يدەيالارنىڭ قولعا الىنىپ, ىسكە اسىرىلا باستاۋى دا رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستاۋى. لاتىن گرافيكاسى ءاۋ باستان قازاققا جات ەمەس. ونىڭ قولدانىسقا ەنۋى ۇلكەن جەڭىس. «100 كىتاپ» جاڭا قالامگەرلەردىڭ, جاس قالامگەرلەردىڭ قاتارىن كوبەيتەدى, قازاق ادەبيەتى, مادەنيەتى مەن عىلىمىنىڭ تىنىسىن كەڭەيتەدى. ال, «100 ەسىم» ەلدەگى جاڭا جۇلدىزداردىڭ جارقىراۋىنا مۇمكىندىك. ول جۇلدىز ءار سالادان, ءار وڭىردەن جارقىرايدى. ياعني, باسەكەگە قابىلەتتى, تالانتتى, يدەياعا باي, بويىنداعى جىگەرى جالىنداپ تۇرعان كەز كەلگەن قازاقستاندىققا تانىمال بولۋدىڭ, ءىسىن, يدەياسىن العا ىلگەرلەتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى. «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ادامزاتتىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنە ارنالعان جوبا.
ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى ۇلتتى تاعى ءبىر مارتە مارقايتتى. ۇلتتىق يدەيا قازاقستاندىقتاردى باسەكەگە قابىلەتتىلىك, پراگماتيزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى, قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامۋى سەكىلدى ۇلى مۇراتتار جولىندا توعىستىردى. ەندىگى جەردە قازاقستان حالقى «زامانا سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن وزىق داستۇرلەردى تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرۋعا» ۇمتىلادى.
باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ءبىز بۇعان دەيىن ەكونوميكالىق تۇرعىدا وزىق بولۋ, ساياسي تۇرعىدا العىر بولۋ ولشەمىمەن تارازىلاپ كەلسەك, ەندى بۇل باسەكەگە قابىلەتتىلىك تازا ادامي فاكتورلارمەن سارالاناتىن كەزەڭگە اياق باستى. ءبىز ەندى تابيعي قازبا بايلىقتارىمىزبەن ەمەس, ينتەللەكتۋالدىق قابىلەت قارىمىمىزبەن باسەكەلەسەتىن بولامىز. بۇل «بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان, ءاربىر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى, كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق, شەت تىلدەرىن ءبىلۋ, مادەني اشىقتىق سياقتى فاكتورلار اركىمنىڭ العا باسۋىنا ءسوزسىز قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ساناتىندا. سول سەبەپتى, «تسيفرلى قازاقستان», ء«ۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ», «مادەني جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم» سياقتى باعدارلامالار – ۇلتىمىزدى, ياعني بارشا قازاقستاندىقتاردى ءححى عاسىردىڭ تالاپتارىنا دايارلاۋدىڭ قامى»-دەگەن ءسوز.
ەلباسى ءوز ماقالاسىندا باسا ايتقان تاعى ءبىر ماسەلە, قازاق حالقىنا اۋاداي قاجەت پراگماتيزم. «پراگماتيزم – ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى ءبىلۋ, ونى ۇنەمدى پايدالانىپ, سوعان سايكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. قازىرگى قوعامدا شىنايى مادەنيەتتىڭ بەلگىسى – ورىنسىز ءسان-سالتانات ەمەس. كەرىسىنشە, ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ كورگەندىلىكتى كورسەتەدى. ناقتى ماقساتقا جەتۋگە, ءبىلىم الۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا, كاسىبي تۇرعىدان جەتىلۋگە باسىمدىق بەرە وتىرىپ, وسى جولدا ءار نارسەنى ۇتىمدى پايدالانۋ – مىنەز-ق ۇلىقتىڭ پراگماتيزمى دەگەن وسى. بۇل – زاماناۋي الەمدەگى بىردەن-ءبىر تابىستى ۇلگى. ۇلت نەمەسە جەكە ادام ناقتى ءبىر مەجەگە بەت تۇزەپ, سوعان ماقساتتى تۇردە ۇمتىلماسا, ەرتەڭ ىسكە اسپاق تۇگىلى, ەلدى قۇردىمعا باستايتىن پوپۋليستىك يدەولوگيالار پايدا بولادى». بۇل ماسەلەدە دە ءبىلىم الدىعا شىعادى. ءبىلىم-بىلىگى وزىق ۇلت قانا كوشباسشىعا اينالادى. مەيلى, ول مادەنيەت پەن ونەر-بىلىمدە بولسىن, مەيلى, ول عىلىمدا بولسىن كوكىرەگىندە نۇر, جۇرەگىندە ساۋلە بولماسا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ قيىننىڭ قيىنى.
رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ەلباسى اتاپ كورسەتكەن, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ بولىمىندە ۇلت ءۇشىن قاجەت وتە وزەكتى جايلار قامتىلعان. وركەنيەت كوشىنە ىلەسۋدى ءار مەملەكەت ارقالاي, ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا قاراي لايىقتاپ الادى. بۇكىل ىزگىلىك الەم حالىقتارىنا ورتاق, جەر شارىن مەكەندەيتىن بۇكىل ەل تاريح بەتىندە ەڭ ادەمى ەستەلىكتەرمەن, ەڭ ىزگى ىستەرىمەن قالعىسى كەلەدى. ول بىراق بىرەۋدىڭ قولىنان كەلەدى, ال, ەندى ءبىر ۇلت شىنايى ومىرگە ادىلەتتى قاراۋ تەورياسىنان اۋىتقيدى. «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا.سونىمەن بىرگە, جاڭعىرۋ ۇعىمىنىڭ ءوزى مەيلىنشە كونەرگەن, جاھاندىق الەممەن قابىسپايتىن كەيبىر داعدىلار مەن ادەتتەردەن ارىلۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكى ەرەجەنى ءتۇسىنىپ, بايىبىنا بارعانىن قالايمىن.
ءبىرىنشىسى – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى.
ەكىنشىسى – العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك»-دەيدى مەملەكەت باسشىسى. ۇلتتىق مادەنيەت قاي كەزەڭدە دە رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستاۋى بولعان. ول ۇردىسىنەن بولاشاقتا دا اينىمايتىنىن اتالمىش ماقالادا ەلباسىمىزدىڭ ءوزى تايعا تاڭبا باسقانداي قىپ كورسەتىپ بەردى. ءبىزدىڭ مادەنيەت سالامىز بۇگىنگى تاڭدا قايتا تۇلەدى. تەاترلار ءوزىنىڭ كورەرمەنىنە جول تابا ءبىلۋدىڭ بۇكىل تەتىكتەرىن مەڭگەردى. جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالار, تىڭ يدەيالار مەن جاس اكتەر, رەجيسسەرلاردىڭ جاڭا تولقىنى ونەر وشاقتارىنا وزىندىك كوزقاراس, وزىندىك قولتاڭبا اكەلدى. ونەردە شەكارا جوقتىعىن حالىقارالىق ونەر ساحنالارىنا ءجيى جول تارتا باستاعان شىعارماشىلىق ۇجىمدار دالەلدەپ ءجۇر. قازاقتىڭ ۇلتتىق تەاترلارى, ءداستۇرلى ءان-جىرى, ءتول مادەني مۇرالارى الەم ەلدەرىن تامساندىرا باستادى. قازاق قاشاندا ءوزىنىڭ ۇلتتىق ونەرىمەن ۇلىق. ەندەشە, بۇل جولداعى ىزدەنىس پەن جاڭا شىعارماشىلىق كوكجيەكتەر قازاق حالقىنىڭ مارتەبەسىن اركەز اسقاقتاتا بەرەتىنى انىق.
ەلباسىمىز اتاپ ايتقانداي, «تابىستىڭ كىلتى – بىلىمدە». قاي كەزەڭدە بولسىن, قاي سالادا بولسىن, ءبىز «تابىستى بولۋدىڭ ەڭ ىرگەلى, باستى فاكتورى ءبىلىم ەكەنىن اركىم تەرەڭ ءتۇسىنۋى كەرەك. جاستارىمىز باسىمدىق بەرەتىن مەجەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ءاردايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبى, قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەتىنىن» تۇسىنەتىن ۋاقىت كەلدى. بۇگىنگى بايلىق, بۇگىنگى ماقتان تەك قانا ءبىلىمنىڭ, ءبىلىمدىنىڭ اينالاسىندا سالتانات قۇرادى.
تالعات ەسەناليەۆ,
الماتى قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى,
مادەنيەت قايراتكەرى
