جاڭا تاجىريبەلەر, تىڭ جوبالار شارۋاشىلىقتىڭ دامۋ تەتىگى بولسا كەرەك. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا عىلىمي تۇجىرىمدار مەن ناقتى تاجىريبەنى ۇشتاستىرعان سەمينار-كەڭەس ءوتتى. قاۋزاعان تاقىرىبى – وبلىستا جاڭعاق ءوسىرۋدى دامىتۋ. «ينتەگراتسيا-تۇرگەن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ەگىس القابىندا, اشىق اسپان استىندا وتكەن جيىنعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىكجان بەسكەمپىروۆ, «ينتەگراتسيا» حالىقارالىق قورىنىڭ توراعاسى سەرگەي تەرەششەنكو, «Besana» دۇنيەجۇزىلىك جاڭعاق وسىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى دجۋزەپپە كالكاني, سونداي-اق, اگرارلىق سالاداعى تانىمال عالىمدار مەن فەرمەرلەر قاتىستى.
بيىلعى كوكتەمدە وسى شارۋاشىلىققا قاراستى القاپقا العاش رەت الەمگە ايگىلى ەليتالى جاڭعاق كوشەتتەرى وتىرعىزىلعان. بۇل – «ينتەگراتسيا» حالىقارالىق قورى مەن «Besana» كومپانياسىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى. بۇگىنگى تاڭدا كوشەتتەر كوكتەپ, بوي سالىپ, ءوسىپ كەلەدى.
– شەتەلدەردەن ينۆەستيتسيا مەن كاسىپكەرلەر تارتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. ولاردىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن مەڭگەرمەي اگارلىق سالانىڭ العا باسپايتىنى بەلگىلى. مىنە, بۇگىنگى ءوزىمىز كۋا بولىپ وتىرعان جاڭعاق پلانتاتسيالارى وسىنداي بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى, – دەيدى سەرىكجان بەسكەمپىروۆ.
«ينتەگراتسيا» حالىقارالىق قورى وسى كۇنگە دەيىن بىرنەشە جوبانى باستاپ, ءساتتى ىسكە اسىرعان ۇيىم. ماسەلەن, «بال-2050», «جيدەك-2050» جوبالارىن باستاپ, ويداعىداي جۇرگىزىپ كەلەدى. سونداي جاڭا جوبالاردىڭ ءىزىن الا جاڭعاق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى دا قولعا العان قوردىڭ جەتىستىكتەن ءۇمىتى زور. قور باسشىسى س.تەرەششەنكو جاڭعاق ءوسىرۋدى قولعا العاندا ىشكى سۇرانىس قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, ەكسپورتقا شىعارۋدى دا جوسپارلاعاندارىن ايتادى.
– الەمدە جاڭعاق تەكتەس جەمىس اعاشتارىنىڭ ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى. اسىرەسە, قىتاي, ءۇندىستان, اراب ەلدەرى بۇل جەمىستەردى كوپ تۇتىنادى. ولاي بولسا, ءبىز نەگە جاڭعاق وسىرمەيمىز دەگەن وي كەلگەنى راس. ءسويتىپ, يتاليالىق كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسىپ جوبانى باستاپ كەتتىك. ارينە, جاڭعاق بىزگە تاڭسىق ەمەس. ويتكەنى بۇل جەمىس اعاشتارى ءبىزدىڭ توپىراقتا وسكەن جانە ءوسىپ جاتىر. ال ءبىز اكەلگەن الەمگە تانىمال وندىرىستىك سورتتار قالاي وسەدى؟ ماسەلە سوندا. سوندىقتان, بۇل القاپقا تاجىريبە رەتىندە جاڭعاق كوشەتتەرىنىڭ 30-دان استام ءتۇرىن وتىرعىزدىق. قايسىسىنىڭ ءبىزدىڭ كليماتقا لايىق ەكەندىگىن ۋاقىت كورسەتەدى. جەرسىنگەندەرىن ودان ءارى كوبەيتەمىز, – دەيدى.
دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 75 مەملەكەت جاڭعاق وسىرۋمەن اينالىسادى ەكەن. اتالعان قور سولاردىڭ قاتارىنداعى كوش باستاۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى يتاليانى تاڭداپتى. «تۇرگەن اۋىلى مەنىڭ تۋعان اۋىلىمداي بولىپ كەتتى», – دەپ ءسوز باستاعان دجۋزەپپە كالكاني مىرزا دا قازاقستان تاراپى قولعا العان بۇل ءىستىڭ جەتىستىكسىز بولمايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. جارتى عاسىردان بەرى جاڭعاق وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان مامان ءوزى باسقارىپ وتىرعان قاۋىمداستىقتىڭ تاجىريبەسى مول دەيدى. قاۋىمداستىققا قاراستى «I.N.C» اتتى ارنايى زەرتتەۋ ورتالىعىندا 400-دەن اسا عالىم جۇمىس ىستەيدى. الەم نەنى تۇتىنادى, قانداي ونىمگە سۇرانىس كوپ دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىنە قاراي باعىتىن ناقتىلاپ وتىراتىن الەمدىك ورتالىق بەرگەن ستاتيستيكا بويىنشا جەر بەتىندە كۇنىنە 1 ميلليارد ادام جاڭعاق ونىمدەرىن تۇتىناتىن كورىنەدى. بۇل كورسەتكىش 2025 جىلعا قاراي 2 ميللياردقا جەتەدى دەيدى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ تاراپتان ەندى قولعا الىپ جاتقان شارۋاشىلىقتىڭ بولاشاعى زور. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مارات قالياسقاروۆ باستاعان ماماندار وسىلاي دەيدى.
جيىننان سوڭ قاتىسۋشىلار جاڭعاق پلانتاتسيالارىن ارالادى. مۇنداعى جۇمىس بارىسىمەن «ينتەگراتسيا-تۇرگەن» جشس-نىڭ ديرەكتورى مانشۇك جەكسەمبەكوۆا تانىستىردى. 20 گەكتار القاپتىڭ 10 گەكتارىنا گرەك جاڭعاعى, جارتىسىنا فۋندۋك كوشەتتەرى وتىرعىزىلعان. تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قولدانىلادى. القاپتا جەردىڭ جانە اۋا رايىنىڭ ىلعالدىلىعىن باقىلاپ تۇراتىن مەتەوستانسا جۇمىس ىستەپ تۇر. گرەك جاڭعاعى 5 جىلدا, ال فۋندۋك 3 جىلدا جەمىس بەرەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل باستامانىڭ ناتيجەسىن كورەر كۇن قىر استىندا عانا.
الماس ءنۇسىپ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
